Produkt krajowy brutto Federacyjnych Stanów Mikronezji (FSM) w latach fiskalnych 2019–2023 wzrósł nominalnie, ale w ujęciu realnym pozostał w stagnacji. Według danych krajowego urzędu statystycznego PKB w cenach bieżących zwiększył się w tym okresie o około 12%, natomiast PKB w cenach stałych z 2004 r. obniżył się o około 1,4%.
Wyraźna różnica między dynamiką nominalną a realną pokazuje, jak duży wpływ na wartość gospodarki miały zmiany cen, w tym wzrost kosztów importowanej żywności i paliw.
Źródła danych, okres analizy i podstawowe definicje
Okres analizy – lata budżetowe 2019–2023
Analiza obejmuje lata fiskalne 2019–2023. W Federacyjnych Stanach Mikronezji rok fiskalny kończy się 30 września. Oznacza to, że przykładowo rok fiskalny 2019 trwał od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.
Krajowy urząd statystyczny FSM publikuje dane dotyczące PKB w cenach bieżących, PKB w cenach stałych z 2004 r., realnego tempa wzrostu gospodarczego oraz PKB per capita. Wartości te pochodzą z jednego systemu rachunków narodowych, dzięki czemu tworzą spójny szereg czasowy.
Badany okres obejmuje ostatni rok przed pandemią COVID-19, bezpośrednie skutki ograniczeń pandemicznych oraz pierwszą fazę odbudowy gospodarczej. Pozwala to ocenić reakcję niewielkiej gospodarki wyspiarskiej na zamknięcie granic, zaburzenia w handlu, wzrost kosztów importu i opóźnienia w realizacji inwestycji infrastrukturalnych.
Główne źródła danych
Analiza opiera się na danych publikowanych przez cztery instytucje:
- FSM Statistics – publikuje rachunki narodowe dla całego kraju oraz stanów Chuuk, Kosrae, Pohnpei i Yap; wartości nominalne są wyrażone w dolarach amerykańskich, a wartości realne w cenach stałych z 2004 r.;
- Azjatycki Bank Rozwoju (ADB) – udostępnia dane o strukturze gospodarki i wartości dodanej głównych sektorów;
- Bank Światowy – prezentuje między innymi PKB w cenach bieżących, PKB per capita oraz wskaźniki według parytetu siły nabywczej;
- Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) – przedstawia informacje o realnym wzroście gospodarczym, finansach publicznych, zadłużeniu i czynnikach wpływających na aktywność gospodarczą.
Danych pochodzących z różnych instytucji nie należy automatycznie łączyć w jeden szereg czasowy. Poszczególne źródła mogą stosować odmienne okresy odniesienia, wersje zrewidowanych danych, sposoby agregacji oraz metody obliczania wartości na mieszkańca.
PKB nominalny, realny i według parytetu siły nabywczej
PKB nominalny przedstawia wartość dóbr i usług finalnych wyprodukowanych w gospodarce po cenach obowiązujących w danym roku. W przypadku FSM wartości są wyrażane w dolarach amerykańskich, które stanowią oficjalną walutę kraju. Wzrost nominalnego PKB może wynikać zarówno ze zwiększenia produkcji, jak i ze wzrostu cen.
PKB realny eliminuje wpływ zmian cen poprzez przeliczenie produkcji według cen z ustalonego roku bazowego. Dane FSM dla lat 2019–2023 wyrażono w cenach stałych z 2004 r.
Realne tempo wzrostu oblicza się jako procentową zmianę PKB w cenach stałych między dwoma kolejnymi latami:
tempo wzrostu = [(realny PKB w roku bieżącym − realny PKB w roku poprzednim) ÷ realny PKB w roku poprzednim] × 100%.
PKB według parytetu siły nabywczej (PPP) uwzględnia różnice w poziomie cen między krajami. Jest wyrażany w dolarach międzynarodowych i pozwala porównywać ilość dóbr oraz usług, które można nabyć za dochód osiągany w poszczególnych gospodarkach.
PPP jest szczególnie przydatny przy porównywaniu poziomu życia, ale nie należy go utożsamiać z PKB nominalnym ani z PKB realnym liczonym w cenach stałych danego kraju.
Dane obserwowane, szacunki i prognozy
Dane krajowego urzędu statystycznego za lata fiskalne 2019–2023 są oficjalnymi wartościami rachunków narodowych. Najnowsze odczyty mogą jednak mieć charakter wstępny i podlegać późniejszym rewizjom. Jest to standardowa praktyka wynikająca z napływu dokładniejszych danych administracyjnych, podatkowych i sektorowych.
Bank Światowy i MFW mogą uzupełniać dane krajowe własnymi szacunkami, zwłaszcza gdy pełne informacje za najnowszy okres nie są jeszcze dostępne. MFW rozróżnia wartości historyczne, szacunki i prognozy.
Przy porównywaniu danych należy sprawdzać nie tylko rok, lecz także status wartości oraz metodę ich opracowania.
Rok fiskalny a rok kalendarzowy
FSM Statistics i ADB prezentują dane przede wszystkim według lat fiskalnych kończących się 30 września. Bank Światowy publikuje natomiast większość wskaźników w układzie lat kalendarzowych, trwających od 1 stycznia do 31 grudnia.
Wartość oznaczona jako 2019 r. w bazie Banku Światowego nie obejmuje dokładnie tego samego okresu co rok fiskalny 2019 w krajowych rachunkach FSM. Bezpośrednie zestawianie takich danych może prowadzić do błędnych wniosków, szczególnie w latach gwałtownych zmian gospodarczych.
PKB FSM w latach 2019–2023 – wartości nominalne, realne i per capita
Roczne dane PKB
Poniższa tabela przedstawia PKB Federacyjnych Stanów Mikronezji w latach fiskalnych 2019–2023. Wartości PKB podano w milionach dolarów amerykańskich, a PKB per capita w dolarach na mieszkańca:
| Rok fiskalny | PKB w cenach bieżących (mln USD) | PKB w cenach stałych z 2004 r. (mln USD) | Realny wzrost PKB (% rok do roku) | PKB per capita (USD) |
|---|---|---|---|---|
| 2019 | 394,5 | 255,8 | 3,36 | 2 600 |
| 2020 | 372,9 | 250,7 | −1,98 | 2 580 |
| 2021 | 391,6 | 258,5 | 3,10 | 2 694 |
| 2022 | 416,0 | 251,0 | −2,91 | 2 649 |
| 2023 | 441,5 | 252,1 | 0,45 | 2 695 |
Źródło: FSM Statistics, rachunki narodowe i zestawienie PKB. Wartości realne wyrażono w cenach stałych z 2004 r., a dane odnoszą się do lat fiskalnych kończących się 30 września.
Nominalny PKB wzrósł z 394,5 mln USD w 2019 r. do 441,5 mln USD w 2023 r., podczas gdy realny PKB spadł z 255,8 mln USD do 252,1 mln USD. Wzrost wartości gospodarki w cenach bieżących nie przełożył się więc na trwałe zwiększenie realnej produkcji.
Nominalny PKB – wzrost wartości w cenach bieżących
W roku fiskalnym 2019 nominalny PKB FSM wynosił 394,5 mln USD. W 2020 r., wraz z wybuchem pandemii COVID-19 i wprowadzeniem ograniczeń w mobilności, spadł do 372,9 mln USD. Oznaczało to zmniejszenie nominalnej wartości gospodarki o około 21,6 mln USD, czyli 5,5%.
W 2021 r. nominalny PKB odbudował się do 391,6 mln USD, a następnie wzrósł do 416,0 mln USD w 2022 r. i 441,5 mln USD w 2023 r. W całym okresie 2019–2023 zwiększył się o około 47 mln USD, czyli niemal 12%.
Wzrost nominalny nie oznacza jednak automatycznie zwiększenia ilości wytwarzanych dóbr i usług. MFW wskazuje, że w latach po pandemii FSM doświadczały podwyższonych kosztów importu, zwłaszcza żywności i paliw. Wyższe ceny zwiększały nominalną wartość wydatków, ale jednocześnie ograniczały realną siłę nabywczą gospodarstw domowych.
Znaczna część wzrostu nominalnego PKB w latach 2019–2023 wynikała prawdopodobnie ze wzrostu cen, a nie ze zwiększenia realnej produkcji. Potwierdza to porównanie z PKB liczonym w cenach stałych.
Realny PKB – stagnacja i silne wahania
W 2019 r. realny PKB wynosił 255,8 mln USD. Rok później spadł do 250,7 mln USD, co odpowiadało zmniejszeniu aktywności gospodarczej o 1,98%. Był to skutek pandemii, ograniczenia przepływu osób i towarów oraz utrudnień w realizacji inwestycji.
W 2021 r. nastąpiło odbicie o 3,10%, a realny PKB osiągnął 258,5 mln USD. Poprawa okazała się jednak nietrwała. W 2022 r. wartość spadła do 251,0 mln USD, czyli o 2,91%. Wpływ na ten wynik miały między innymi opóźnienia w projektach infrastrukturalnych oraz wygasanie części przejściowych czynników wzrostowych.
W 2023 r. realny PKB wzrósł jedynie o 0,45%, do 252,1 mln USD. Był więc o 3,7 mln USD niższy niż w 2019 r., co odpowiada łącznemu spadkowi o około 1,4%.
W latach 2019–2023 gospodarka FSM nie osiągnęła trwałego wzrostu realnego. Po naprzemiennych okresach spadków i odbicia poziom produkcji z 2019 r. nadal nie został odzyskany.
PKB per capita – niewielki wzrost nominalny
Według FSM Statistics nominalny PKB per capita wynosił 2 600 USD w 2019 r., 2 580 USD w 2020 r., 2 694 USD w 2021 r., 2 649 USD w 2022 r. i 2 695 USD w 2023 r.
W całym okresie wskaźnik pozostawał w stosunkowo wąskim przedziale od 2 580 do 2 695 USD. Wartość z 2023 r. była o 95 USD, czyli około 3,7%, wyższa niż w 2019 r. Ponieważ są to wartości nominalne, część wzrostu wynikała z inflacji.
Dane Banku Światowego, prezentowane według lat kalendarzowych i innej metodologii, wskazują na wzrost PKB per capita z około 2 715 USD w 2010 r. do około 3 704 USD w 2022 r. Wartości tych nie należy jednak bezpośrednio łączyć z krajową serią opartą na latach fiskalnych.
PKB per capita jest średnią statystyczną i nie pokazuje rozkładu dochodów ani różnic między stanami FSM. Pohnpei i Yap osiągają wyższe wartości tego wskaźnika niż Chuuk, co odzwierciedla różnice w infrastrukturze, strukturze zatrudnienia oraz dostępności usług publicznych.
Znaczenie parytetu siły nabywczej
PPP jako korekta różnic cenowych
PKB wyrażony w dolarach amerykańskich nie uwzględnia różnic w poziomie cen między FSM a innymi krajami. Parytet siły nabywczej koryguje ten problem poprzez przeliczenie wartości gospodarki na dolary międzynarodowe.
Współczynniki PPP są opracowywane w ramach Programu Porównań Międzynarodowych, który gromadzi dane o cenach szerokiego koszyka dóbr i usług w wielu krajach. Umożliwia to porównywanie realnej siły nabywczej dochodów, a nie wyłącznie ich wartości przeliczonej według kursów walutowych.
FSM używają dolara amerykańskiego, ale nie oznacza to, że poziom cen jest taki sam jak w Stanach Zjednoczonych. Koszty transportu, niewielka skala rynku, zależność od importu i ograniczona konkurencja mogą powodować, że część dóbr jest znacznie droższa niż na kontynencie amerykańskim.
PKB per capita według PPP może lepiej przybliżać realny poziom konsumpcji niż nominalny PKB per capita, lecz nadal nie stanowi pełnej miary dobrobytu.
Dostępność danych PPP
Bank Światowy publikuje dla FSM wskaźniki PKB według PPP oraz PKB per capita według PPP. Są one przydatne w porównaniach międzynarodowych, ale nie są bezpośrednio porównywalne z realnym PKB w cenach stałych z 2004 r.
PKB według PPP służy przede wszystkim do porównywania siły nabywczej między państwami, natomiast realny PKB w cenach stałych pozwala oceniać zmiany wielkości produkcji w czasie w obrębie jednego kraju. Oba wskaźniki mają zatem odmienne zastosowania.
Ograniczenia PPP w małej gospodarce wyspiarskiej
Obliczanie PPP dla niewielkich gospodarek wyspiarskich jest obarczone podwyższoną niepewnością. Wynika to między innymi z ograniczonej liczby obserwacji cen, trudności logistycznych w zbieraniu danych oraz specyfiki lokalnych rynków.
Koszyk stosowany w międzynarodowych porównaniach może nie odzwierciedlać w pełni konsumpcji mieszkańców FSM. Znaczenie mają lokalna produkcja żywności, gospodarka subsystencyjna, tradycyjna wymiana oraz wysoki udział towarów importowanych.
Parytety są wyznaczane okresowo, a wartości dla lat pomiędzy kolejnymi rundami badania podlegają ekstrapolacji. Roczne dane PPP mogą więc nie odzwierciedlać gwałtownych zmian cen importowanych produktów. Wskaźnik ten nie pokazuje również jakości usług publicznych, nierówności dochodowych ani różnic między poszczególnymi wyspami.
Przyczyny zmian PKB FSM
Dominacja sektora publicznego i rybołówstwa
Gospodarka FSM jest silnie uzależniona od sektora publicznego, pomocy zagranicznej i zasobów morskich. Dane ADB wskazują, że rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo odpowiadają za znaczną część wartości dodanej. Szczególne znaczenie mają opłaty licencyjne pobierane od zagranicznych flot rybackich.
Zmiany wielkości połowów, cen ryb i wpływów z licencji mogą powodować zauważalne wahania PKB. W niewielkiej gospodarce nawet pojedyncze kontrakty, granty lub projekty inwestycyjne mają większy wpływ na zagregowane dane niż w dużych i zróżnicowanych państwach.
Drugim filarem gospodarki jest sektor publiczny, finansowany w znacznej mierze ze środków przekazywanych na podstawie Porozumienia o Wolnym Stowarzyszeniu ze Stanami Zjednoczonymi oraz innych programów pomocy rozwojowej. Wydatki na wynagrodzenia, infrastrukturę, edukację, ochronę zdrowia i usługi społeczne bezpośrednio wpływają na poziom PKB.
Opóźnienia w uruchamianiu projektów infrastrukturalnych mogą obniżać realny wzrost, natomiast rozpoczęcie dużych inwestycji może przejściowo podwyższać dynamikę PKB. Nie każdy wzrost wydatków publicznych prowadzi jednak do trwałego zwiększenia produktywności.
Wpływ pandemii COVID-19
FSM wprowadziły surowe ograniczenia graniczne, aby zahamować rozprzestrzenianie się COVID-19. Działania te zmniejszyły ryzyko zdrowotne w pierwszej fazie pandemii, ale jednocześnie zakłóciły przepływ ludzi, towarów i pracowników.
Skutki gospodarcze były widoczne w 2020 r., kiedy nominalny PKB obniżył się o około 5,5%, a realny PKB o 1,98%. Ograniczenia wpłynęły na transport, usługi, budownictwo oraz możliwość realizowania projektów finansowanych ze środków zagranicznych.
W kolejnych latach gospodarka odczuwała konsekwencje globalnych zaburzeń w łańcuchach dostaw. Wzrost cen paliw i żywności zwiększał nominalną wartość wydatków, ale zmniejszał realną siłę nabywczą mieszkańców.
Wzrost nominalnego PKB w okresie podwyższonej inflacji nie musiał oznaczać poprawy poziomu życia.
Wstrząsy klimatyczne i zewnętrzne
FSM są narażone na ekstremalne zjawiska pogodowe, podnoszenie się poziomu morza i degradację ekosystemów przybrzeżnych. Zdarzenia te mogą powodować bezpośrednie straty w infrastrukturze, rolnictwie i rybołówstwie.
Katastrofy naturalne oddziałują na PKB w dwóch kierunkach. Początkowo prowadzą do strat majątkowych i ograniczenia produkcji. Później mogą zwiększać wydatki związane z odbudową, a tym samym podnosić PKB.
Wzrost PKB wynikający z usuwania szkód nie oznacza jednak rzeczywistego zwiększenia dobrobytu. Jest to jeden z przykładów ograniczeń PKB jako wskaźnika jakości życia.
Polityka fiskalna i zadłużenie
Polityka fiskalna ma dla FSM szczególne znaczenie ze względu na duży udział sektora publicznego w gospodarce. Poziom wydatków rządowych wpływa bezpośrednio na zatrudnienie, konsumpcję i inwestycje.
Zadłużenie może wspierać wzrost, jeśli finansuje projekty zwiększające produktywność, takie jak infrastruktura transportowa, energetyczna lub telekomunikacyjna. Z drugiej strony konieczność obsługi długu ogranicza środki dostępne na nowe inwestycje i usługi publiczne.
Wpływ zadłużenia na wzrost zależy przede wszystkim od jakości finansowanych projektów oraz zdolności państwa do ich terminowej realizacji. Opóźnienia inwestycyjne obserwowane w badanym okresie pokazują, że samo zapewnienie finansowania nie wystarcza do pobudzenia aktywności gospodarczej.
Metodologiczne problemy pomiaru PKB
Rok bazowy i przeliczanie cen stałych
Realny PKB FSM dla lat 2019–2023 jest liczony w cenach stałych z 2004 r. Rok bazowy określa strukturę cen wykorzystywaną do oddzielenia zmian ilości produkcji od zmian cen.
Im bardziej odległy jest rok bazowy, tym większe ryzyko, że zastosowane wagi nie odzwierciedlają aktualnej struktury gospodarki. Od 2004 r. mogły zmienić się znaczenie poszczególnych sektorów, struktura konsumpcji, ceny importu oraz udział usług publicznych.
Rebazowanie, czyli zastąpienie starego roku bazowego nowszym, może zmienić poziom realnego PKB i ocenę jego dynamiki w poszczególnych latach. Nie oznacza to, że wcześniejsze dane były błędne, lecz że zostały przeliczone z wykorzystaniem bardziej aktualnej struktury cen i produkcji.
Rewizje danych
Dane PKB są regularnie aktualizowane po uzyskaniu dokładniejszych informacji. Rewizje mogą wynikać z nowych danych podatkowych, administracyjnych i sektorowych, korekt liczby ludności lub zmian metodologicznych.
W przypadku niewielkiej gospodarki nawet pojedyncza korekta dotycząca dużego projektu infrastrukturalnego, działalności publicznej lub rybołówstwa może istotnie zmienić zagregowaną wartość PKB.
Najnowsze odczyty należy traktować jako bardziej podatne na rewizje niż dane dotyczące wcześniejszych lat.
Nieporównywalność danych z różnych źródeł
Różnice między danymi FSM Statistics, ADB, Banku Światowego i MFW mogą wynikać z odmiennych okresów odniesienia, wersji danych krajowych, szacunków liczby ludności oraz sposobów obliczania wartości realnych.
PKB według PPP również nie powinien być bezpośrednio porównywany z realnym PKB w cenach stałych z 2004 r. Pierwszy wskaźnik służy głównie do porównywania siły nabywczej między krajami, a drugi do mierzenia zmian produkcji w czasie.
Najbardziej wiarygodne porównania roczne powstają wtedy, gdy cały szereg pochodzi z jednego źródła i opiera się na tej samej metodologii.
PKB jako miara dobrobytu
Zalety PKB i PKB per capita
PKB syntetyzuje informacje o wartości produkcji dóbr i usług, dzięki czemu pozwala oceniać skalę aktywności gospodarczej i jej zmiany w czasie. PKB per capita przybliża natomiast średnią wartość produkcji przypadającą na jednego mieszkańca.
Wskaźniki te są przydatne w analizie zdolności państwa do finansowania usług publicznych, obsługi zadłużenia i realizacji inwestycji. Ułatwiają również porównania z innymi gospodarkami, zwłaszcza gdy uwzględnia się wartości nominalne, realne oraz dane według PPP.
Dla FSM szczególnie ważne jest równoczesne śledzenie nominalnego i realnego PKB. W latach 2019–2023 nominalna wartość gospodarki wzrosła, lecz realna produkcja pozostała poniżej poziomu z 2019 r. Analiza wyłącznie nominalnego PKB mogłaby więc prowadzić do zbyt optymistycznej oceny sytuacji.
Ograniczenia PKB w warunkach FSM
PKB per capita nie pokazuje, jak dochody są rozłożone między mieszkańców. Średnia krajowa może ukrywać duże różnice między stanami, wyspami i grupami społecznymi.
Wskaźnik nie obejmuje również w pełni działalności nierynkowej. W FSM istotną rolę odgrywają produkcja żywności na własne potrzeby, opieka rodzinna, tradycyjna wymiana i inne formy gospodarki subsystencyjnej. Aktywności te zwiększają dobrobyt mieszkańców, mimo że nie zawsze są ujmowane w rachunkach narodowych.
PKB nie mierzy jakości edukacji, ochrony zdrowia, bezpieczeństwa ani infrastruktury. Inwestycje zwiększające odporność na katastrofy naturalne mogą mieć ogromne znaczenie społeczne, nawet jeśli nie prowadzą do natychmiastowego i wyraźnego wzrostu gospodarczego.
Kolejnym ograniczeniem jest nieuwzględnianie degradacji środowiska. Intensyfikacja połowów może zwiększać bieżący PKB, ale jednocześnie prowadzić do wyczerpywania zasobów morskich i ograniczenia przyszłego potencjału gospodarczego. Podobny problem dotyczy utraty terenów przybrzeżnych i szkód spowodowanych zmianami klimatu.
PKB nie uwzględnia również subiektywnych elementów dobrostanu, takich jak zdrowie psychiczne, satysfakcja z życia, więzi społeczne i bezpieczeństwo kulturowe. W społeczeństwach wyspiarskich czynniki te mogą mieć znaczenie równie duże jak poziom dochodu pieniężnego.
PPP, dochód narodowy brutto i inne wskaźniki
Pełniejsza ocena sytuacji FSM wymaga uwzględnienia dodatkowych wskaźników. PPP koryguje różnice w poziomie cen, natomiast dochód narodowy brutto obejmuje także dochody netto otrzymywane z zagranicy.
Dochód narodowy brutto może być szczególnie przydatny w przypadku gospodarki korzystającej z transferów zewnętrznych i przekazów pieniężnych. Nie zastępuje jednak informacji o nierównościach, jakości usług publicznych czy stanie środowiska.
Analizę mogą uzupełniać wskaźniki związane z Celami Zrównoważonego Rozwoju, obejmujące między innymi ubóstwo, zdrowie, edukację, dostęp do infrastruktury, równość płci, stan środowiska i jakość instytucji.