Panama jest jednym z najbardziej dynamicznych przykładów gospodarki usługowej w Ameryce Łacińskiej. Ewolucja jej produktu krajowego brutto oraz PKB per capita w latach 1990–2025 dobrze ilustruje proces konwergencji dochodowej, a jednocześnie pokazuje ograniczenia tradycyjnych miar dobrobytu.
Dane nominalne, realne i wyrażone według parytetu siły nabywczej wskazują na znaczący rozwój gospodarczy. Nie odzwierciedlają jednak w pełni nierówności społecznych, jakości usług publicznych ani kosztów środowiskowych.
Zakres czasowy i specyfika gospodarki Panamy
Okres analizy
Lata 1990–2025 obejmują kilka kluczowych etapów rozwoju Panamy: szybką ekspansję przed globalnym kryzysem finansowym, inwestycje związane z rozbudową Kanału Panamskiego, spowolnienie po zakończeniu największych projektów infrastrukturalnych, załamanie podczas pandemii COVID-19 oraz późniejsze odbicie.
Dla okresu 1990–2019 dostępne są spójne analizy Banku Światowego dotyczące średniego tempa wzrostu PKB, konwergencji dochodowej względem Stanów Zjednoczonych i zmian poziomu ubóstwa. Dane za lata 2023–2025 pozwalają natomiast ocenić skalę odbicia po pandemii, poziom nominalnego PKB i PKB per capita oraz dynamikę realnej aktywności gospodarczej.
Długie szeregi czasowe znajdują się między innymi w bazach World Development Indicators, World Economic Outlook oraz w zasobach Instituto Nacional de Estadística y Censo. Poszczególne źródła stosują jednak odmienne lata bazowe, metody aktualizacji i założenia, dlatego ich wartości nie powinny być mechanicznie łączone w jedną serię.
Najważniejsze obszary analizy
Ocena rozwoju gospodarczego Panamy wymaga rozróżnienia trzech perspektyw:
- PKB nominalny – przedstawia wartość produkcji w cenach bieżących, najczęściej w dolarach amerykańskich;
- PKB realny – pokazuje wartość produkcji po skorygowaniu o zmiany cen, w cenach stałych lub za pomocą indeksów wolumenu;
- PKB według parytetu siły nabywczej – uwzględnia różnice poziomu cen między krajami i jest wyrażany w dolarach międzynarodowych.
Istotne jest także oddzielenie danych obserwowanych od wartości wstępnych, szacunków i prognoz. Szczególne znaczenie mają zmiana roku bazowego na 2018 oraz przejście na System Rachunków Narodowych 2008, czyli SNA 2008.
Gospodarka Panamy na tle regionu
Według Systematycznej Diagnostyki Krajowej Banku Światowego średnia roczna stopa wzrostu PKB Panamy w latach 1990–2019 wynosiła około 5,8%. Był to jeden z najwyższych wyników w Ameryce Łacińskiej.
W tym samym okresie PKB per capita Panamy zwiększył się z około 17,0% do 47,6% poziomu Stanów Zjednoczonych. Towarzyszył temu spadek odsetka ludności żyjącej w ubóstwie z około 50,2% do 12,1%. Według progu 6,85 USD dziennie, obliczanego według parytetu siły nabywczej z 2017 roku, ubóstwo w 2023 roku obejmowało około 12,9% mieszkańców.
Panama jest gospodarką zdominowaną przez usługi. Ich udział w wartości dodanej wzrósł z około 60% w 1970 roku do 66% w 2019 roku, a w 2007 roku osiągnął około 73%. Najważniejsze obszary aktywności to transport, magazynowanie, komunikacja, finanse, ubezpieczenia, handel, nieruchomości i budownictwo.
Źródła danych i rachunki narodowe Panamy
INEC, Bank Światowy i MFW
Podstawowym krajowym źródłem danych jest Instituto Nacional de Estadística y Censo (INEC), działający w strukturach Contraloría General de la República. Instytut publikuje roczne i kwartalne rachunki narodowe, obejmujące PKB od strony produkcji i wydatków, zarówno w cenach bieżących, jak i w ujęciu wolumenowym.
Na poziomie międzynarodowym jednym z najważniejszych źródeł jest baza World Development Indicators (WDI) Banku Światowego. Zawiera ona między innymi:
- PKB w cenach bieżących,
- PKB w cenach stałych z 2015 roku,
- PKB per capita w cenach bieżących i stałych,
- PKB oraz PKB per capita według parytetu siły nabywczej.
Międzynarodowy Fundusz Walutowy udostępnia dane w bazie World Economic Outlook. Obejmują one PKB nominalny, PKB realny i tempo wzrostu gospodarczego. Wartości dla najnowszych lat mogą być szacunkami lub prognozami, dlatego nie zawsze są bezpośrednio porównywalne z danymi Banku Światowego.
Przykładem rozbieżności jest nominalny PKB Panamy w 2025 roku. Bank Światowy wskazuje około 90,46–90,6 mld USD, natomiast jedno z zestawień MFW podaje około 95,02 mld USD. Różnice mogą wynikać z terminów aktualizacji, przyjętej metodologii oraz sposobu szacowania najnowszych danych.
Jednostki i definicje
PKB nominalny jest liczony według cen obowiązujących w danym roku. Jego wzrost może wynikać zarówno ze zwiększenia produkcji, jak i z inflacji. W porównaniach międzynarodowych znaczenie mają również kursy walutowe, choć Panama korzysta z dolara amerykańskiego jako prawnego środka płatniczego obok balboa.
PKB realny eliminuje wpływ zmian poziomu cen. Bank Światowy publikuje serię w stałych dolarach z 2015 roku, natomiast INEC stosuje indeksy wolumenu łańcuchowego z bazą 2018. Oba podejścia mierzą zmiany rzeczywistego wolumenu produkcji, lecz wykorzystują odmienne konstrukcje statystyczne.
PKB według parytetu siły nabywczej uwzględnia różnice cen między państwami. Jest wyrażany w dolarach międzynarodowych i pozwala trafniej porównywać realną wielkość produkcji oraz siłę nabywczą mieszkańców różnych krajów.
PKB per capita powstaje przez podzielenie PKB przez liczbę mieszkańców. Obrazuje średnią wartość produkcji przypadającą na osobę, ale nie pokazuje rozkładu dochodów, skali nierówności ani jakości życia.
Seria homogeniczna INEC i zmiana roku bazowego
INEC opracował metodologię „serii homogenicznej” PKB dla lat 1996–2022 z rokiem bazowym 2018. Jej celem jest ograniczenie nieporównywalności danych wynikającej ze stosowania różnych lat bazowych i kolejnych standardów rachunków narodowych.
Historyczne rachunki Panamy opierały się między innymi na bazach 1996 i 2007 oraz na Systemie Rachunków Narodowych 1993. Nowsza seria wykorzystuje SNA 2008 i bazę 2018. Ponieważ zmiana metodologii mogłaby spowodować nagły skok poziomu PKB, zastosowano procedurę rozłożenia różnicy statystycznej na wcześniejsze lata.
Najpierw porównuje się wartość danego agregatu w 2018 roku według starej i nowej metodologii. Następnie oblicza się relację między tymi wartościami oraz geometryczny współczynnik korekty, który jest stopniowo stosowany do wcześniejszych obserwacji.
W metodzie INEC deflator pośredni oblicza się jako relację indeksu wartości do indeksu ilości:
IP = IV / IQ
Na tej podstawie wyznacza się wartości w cenach roku poprzedniego i indeksy wolumenowe. Seria homogeniczna poprawia porównywalność danych w czasie, ale nie powinna być mechanicznie łączona z wcześniejszymi seriami nieobjętymi korektą.
Dane obserwowane, wstępne i szacunkowe
Roczne rachunki narodowe są publikowane z opóźnieniem, a dane dotyczące najnowszych lat mogą podlegać rewizjom. INEC rozróżnia wartości zaktualizowane i wstępne. Bank Światowy może natomiast uzupełniać krajowe statystyki własnymi szacunkami, zanim zostaną udostępnione ostateczne wyniki.
Dla 2025 roku WDI wskazuje nominalny PKB w wysokości około 90,46 mld USD, PKB per capita na poziomie 19 789,7 USD oraz realny wzrost gospodarczy wynoszący 4,4%. W publikacji „Panama – Macro Poverty Outlook” wartości te wynoszą odpowiednio około 90,6 mld USD i 19 828,1 USD.
Niewielkie rozbieżności mogą wynikać z zaokrągleń, odmiennego momentu aktualizacji lub innych założeń dotyczących liczby ludności.
Historyczna dynamika PKB Panamy
Wzrost i konwergencja dochodowa
W latach 1990–2019 gospodarka Panamy rosła średnio o 5,8% rocznie. Ekspansję wspierały inwestycje krajowe i zagraniczne, wzrost zatrudnienia oraz rozwój usług związanych z Kanałem Panamskim, logistyką, handlem i finansami.
PKB per capita zwiększył się w tym okresie z 17,0% do 47,6% poziomu Stanów Zjednoczonych. Oznacza to wyraźne zmniejszenie luki dochodowej, choć przeciętna wartość produkcji przypadająca na mieszkańca pozostawała nadal ponad dwukrotnie niższa niż w USA.
Szybkiemu wzrostowi towarzyszyły ograniczenie ubóstwa i rozwój klasy średniej. Według analiz Banku Światowego odsetek ludności żyjącej poniżej progu 8,3 USD dziennie, liczonego według parytetu siły nabywczej z 2021 roku, spadł z około 60% w 1980 roku do około 20% w 2010 roku.
Transformacja gospodarcza nie doprowadziła jednak do równie szybkiego wzrostu produktywności i złożoności eksportu. Panama pozostaje silnie zależna od kanału, logistyki, handlu i budownictwa, a udział działalności o wysokiej intensywności wiedzy i technologii jest ograniczony.
Megaprojekty i późniejsze spowolnienie
Ważnym źródłem wzrostu były duże inwestycje infrastrukturalne, przede wszystkim rozbudowa Kanału Panamskiego zakończona w 2016 roku. Projekty te zwiększały popyt inwestycyjny, produkcję, zatrudnienie oraz napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych.
Po zakończeniu największych przedsięwzięć tempo wzrostu zaczęło słabnąć. Po 2017 roku zmniejszyły się udział budownictwa w PKB i jego wkład we wzrost gospodarczy. Osłabły również napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz dynamika eksportu.
Spowolnienie ujawniło zależność gospodarki od dużych projektów inwestycyjnych, a także ograniczenia związane z produktywnością i kapitałem ludzkim. Rosnące znaczenie usług nie przełożyło się automatycznie na trwałe zwiększenie złożoności produkcji.
Pandemia COVID-19 i odbicie
Pandemia COVID-19 wywołała silne załamanie aktywności gospodarczej, szczególnie w transporcie, turystyce, handlu, finansach i budownictwie. Pogorszyła się również sytuacja na rynku pracy.
Po pandemii nastąpiło szybkie odbicie. Według Banku Światowego realny wzrost PKB wyniósł około 7,3–7,4% w 2023 roku, następnie spowolnił do 2,9% w 2024 roku i przyspieszył do około 4,4% w 2025 roku. MFW wskazywał dla 2023 roku dynamikę zbliżoną do 7,2%.
Różnice między źródłami wynikają między innymi z aktualizacji danych oraz stosowania cen czynników produkcji lub cen rynkowych.
W 2023 roku wzrost napędzały przede wszystkim budownictwo, transport, magazynowanie, handel, usługi komunalne, usługi biznesowe, hotelarstwo i gastronomia. Sektory te zatrudniały łącznie około 45% siły roboczej, dlatego odbicie miało szeroki wpływ na rynek pracy.
W latach 2024–2025 coraz większe znaczenie miały usługi, w tym handel detaliczny, działalność Kanału Panamskiego i pośrednictwo finansowe. Towarzyszyły temu umiarkowana inflacja oraz stopniowa konsolidacja fiskalna.
Nominalny poziom PKB po pandemii
W 2023 roku nominalny PKB Panamy wynosił około 83,4 mld USD, a PKB per capita około 18 700,8 USD. Liczbę ludności szacowano na około 4,5 mln.
Dla 2025 roku Bank Światowy podaje nominalny PKB na poziomie około 90,46–90,6 mld USD oraz PKB per capita w przedziale 19 789,7–19 828,1 USD. Są to wartości szacunkowe, które mogą zostać zrewidowane.
Wzrost nominalnego PKB z 83,4 mld USD w 2023 roku do około 90,5 mld USD w 2025 roku oznacza zwiększenie jego wartości o około 8,5%. Nie jest to jednak równoznaczne z identycznym wzrostem realnej produkcji, ponieważ wartość nominalna uwzględnia także zmiany cen.
PKB per capita i parytet siły nabywczej
Konwergencja względem Stanów Zjednoczonych
W latach 1990–2019 PKB per capita Panamy zwiększył się z 17,0% do 47,6% poziomu Stanów Zjednoczonych. Konwergencję wspierały szybszy wzrost realny, urbanizacja, rozwój zatrudnienia poza rolnictwem oraz ekspansja bardziej produktywnych sektorów usługowych.
Zmniejszenie ubóstwa i rozwój klasy średniej sprzyjały konsumpcji, inwestycjom oraz wzrostowi rynku wewnętrznego. Korzyści nie były jednak rozłożone równomiernie. Nadal występują znaczne różnice między obszarami miejskimi i wiejskimi, regionem kanałowym i terenami peryferyjnymi, a także między grupami społecznymi i etnicznymi.
Nominalny PKB per capita
Nominalny PKB per capita wynosił około 18 700,8 USD w 2023 roku. W 2025 roku wzrósł do około 19,8 tys. USD. Jest to wysoki poziom na tle większości państw Ameryki Łacińskiej, choć nadal niższy niż w najbardziej rozwiniętych gospodarkach OECD.
Wartości wyrażone w bieżących dolarach są przydatne w analizach finansowych i porównaniach rynkowych. Nie oddają jednak w pełni realnej siły nabywczej, ponieważ nie uwzględniają różnic cen między krajami.
PKB per capita według PPP
Według zestawienia opartego na danych WDI PKB per capita Panamy według parytetu siły nabywczej wynosił w 2024 roku około 41 485 dolarów międzynarodowych. Stanowiło to około 169% średniej światowej, szacowanej na 24 526 dolarów międzynarodowych.
Wartość według PPP jest znacznie wyższa od nominalnego PKB per capita, ponieważ uwzględnia niższy poziom cen części dóbr i usług w Panamie niż w najbogatszych gospodarkach. Lepiej obrazuje więc przeciętną siłę nabywczą mieszkańców.
PKB per capita według PPP nadal pozostaje jednak wartością średnią. Nie pokazuje nierówności dochodowych, jakości usług publicznych ani różnic w warunkach życia poszczególnych grup społecznych.
PKB per capita a ubóstwo
Wzrostowi PKB per capita towarzyszył znaczący spadek ubóstwa. Według krajowych progów jego poziom zmniejszył się z około 50,2% na początku lat dziewięćdziesiątych do 12,1% w 2019 roku.
Według progu 6,85 USD dziennie w cenach PPP z 2017 roku ubóstwo obejmowało około 12,9% ludności w 2023 roku. Przy zastosowaniu wyższego progu 8,3 USD dziennie w cenach PPP z 2021 roku wskaźnik utrzymywał się w latach 2021–2024 w pobliżu 20%, a między 2024 i 2025 rokiem spadł z 19,8% do 19,1%.
Wzrost PKB nie przekłada się automatycznie i proporcjonalnie na zmniejszenie ubóstwa. Duża część ludności pozostaje narażona na utratę dochodów wskutek spowolnienia gospodarczego, wzrostu cen lub pogorszenia sytuacji na rynku pracy.
Nominalny, realny i PPP PKB
PKB nominalny
PKB nominalny mierzy wartość produkcji według cen obowiązujących w danym roku. Obejmuje sumę wartości dodanej wytworzonej przez sektory gospodarki oraz podatki od produktów pomniejszone o dotacje.
Wzrost nominalnego PKB może wynikać z trzech głównych czynników:
- zwiększenia realnej produkcji,
- wzrostu poziomu cen,
- zmian metodologicznych lub rewizji danych.
Wskaźnik ten jest przydatny do oceny wielkości gospodarki, nominalnej bazy podatkowej i relacji długu publicznego do PKB. Nie powinien być jednak samodzielnie wykorzystywany do oceny zmian realnego dobrobytu.
PKB realny
PKB realny eliminuje wpływ zmian poziomu cen. W najprostszym ujęciu nominalną wartość produkcji dzieli się przez odpowiedni deflator, dzięki czemu można mierzyć zmiany wolumenu wytworzonych dóbr i usług.
Tempo wzrostu realnego PKB można przedstawić jako relację wartości w danym roku do wartości z roku poprzedniego:
Δt = (PKBt / PKBt−1) − 1
Dla Panamy realna dynamika wynosiła około 7,3–7,4% w 2023 roku, 2,9% w 2024 roku oraz 4,4% w 2025 roku. Inflacja pozostawała relatywnie niska, a według „Macro Poverty Outlook” mogła w 2025 roku wynosić około 0,9%.
Oznacza to, że znaczna część wzrostu nominalnego była związana ze zwiększeniem realnej aktywności gospodarczej, a nie wyłącznie ze zmianą poziomu cen.
PKB według parytetu siły nabywczej
Parytet siły nabywczej określa, ile jednostek waluty danego kraju potrzeba do zakupu porównywalnego koszyka dóbr i usług. Współczynniki PPP są opracowywane w ramach Międzynarodowego Programu Porównań koordynowanego przez Bank Światowy.
PKB według PPP pozwala porównywać realną wielkość gospodarek bez zniekształceń wynikających wyłącznie z rynkowych kursów walutowych i różnic cen. W przypadku Panamy wskazuje na relatywnie wysoką siłę nabywczą mieszkańców.
Miara ta również ma ograniczenia. Porównywanie jakości dóbr i usług, struktur konsumpcji oraz cen usług publicznych między krajami jest skomplikowane, a wyniki zależą od przyjętego koszyka i roku odniesienia.
Porównywalność serii
Danych opartych na różnych latach bazowych i metodach deflacji nie należy łączyć bez odpowiednich korekt. Seria WDI w stałych dolarach z 2015 roku i indeksy wolumenowe INEC z bazą 2018 mierzą realną aktywność, ale nie są identycznymi konstrukcjami statystycznymi.
Podobnej ostrożności wymaga zestawianie danych Banku Światowego i MFW dla najnowszych lat. Różnice między źródłami nie muszą oznaczać błędu. Mogą wynikać z terminów aktualizacji, statusu danych, odmiennego ujęcia cen lub innych założeń technicznych.
Wybrane dane o PKB i PKB per capita
Poniższa tabela obejmuje lata, dla których dostępne są jednoznacznie wskazane wartości. Brak danych oznaczono skrótem „n.d.”. Wartości dla 2025 roku mają charakter szacunkowy i mogą podlegać rewizjom.
| Rok | PKB w cenach bieżących, mld USD | PKB per capita w cenach bieżących, USD | Realny wzrost PKB | PKB per capita według PPP, dolary międzynarodowe | PKB per capita Panamy względem USA | Status danych |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1990 | n.d. | n.d. | n.d. | n.d. | 17,0% | wartość względna |
| 2019 | n.d. | n.d. | n.d. | n.d. | 47,6% | wartość względna |
| 2023 | 83,4 | 18 700,8 | 7,3–7,4% | n.d. | n.d. | obserwacja lub szacunek krajowy |
| 2024 | n.d. | n.d. | 2,9% | 41 485 | n.d. | szacunek |
| 2025 | 90,46–90,6 | 19 789,7–19 828,1 | 4,4% | n.d. | n.d. | szacunek Banku Światowego |
Dane pokazują znaczącą konwergencję dochodową między 1990 i 2019 rokiem oraz szybkie odbicie po pandemii. W 2023 roku nominalny PKB wynosił około 83,4 mld USD, a dwa lata później był szacowany na około 90,5 mld USD. W tym samym okresie PKB per capita wzrósł z około 18,7 tys. USD do 19,8 tys. USD.
Sektorowe źródła wzrostu
Dominacja usług
Najważniejszą cechą struktury gospodarczej Panamy jest dominacja usług. Transport, magazynowanie, komunikacja, finanse, handel, nieruchomości i usługi biznesowe odpowiadają za znaczną część wartości dodanej oraz eksportu.
Taka struktura zapewnia Panamie przewagę wynikającą ze strategicznego położenia między Atlantykiem i Pacyfikiem. Jednocześnie zwiększa podatność kraju na zmiany w światowym handlu, przepływach kapitału, turystyce i popycie na usługi logistyczne.
Kanał Panamski i logistyka
Kanał Panamski jest jednym z najważniejszych aktywów gospodarczych kraju. Generuje przychody z opłat tranzytowych i wspiera działalność portową, magazynowanie, transport, handel oraz usługi finansowe.
Rozbudowa zakończona w 2016 roku zwiększyła przepustowość kanału i umożliwiła obsługę większych statków klasy post-Panamax. Wzmocniło to znaczenie Panamy w światowych łańcuchach dostaw.
Istotnym elementem gospodarki jest również strefa wolnego handlu w Colón. Przyciąga przedsiębiorstwa zajmujące się przeładunkiem, magazynowaniem, dystrybucją i handlem hurtowym, umacniając rolę Panamy jako regionalnego centrum logistycznego.
Budownictwo i infrastruktura
Budownictwo było jednym z głównych motorów wzrostu podczas realizacji dużych projektów infrastrukturalnych. Rozbudowa kanału oraz inwestycje drogowe, mieszkaniowe i energetyczne zwiększały wartość dodaną bezpośrednio, a także poprzez popyt na materiały, maszyny, usługi techniczne i finansowanie.
Po 2017 roku znaczenie sektora osłabło. Zakończenie największych projektów ograniczyło jego wkład we wzrost i ujawniło potrzebę znalezienia nowych źródeł ekspansji. Budownictwo ponownie wsparło odbicie w 2023 roku, ale jego rola była mniejsza niż w okresie megaprojektów.
Finanse i nieruchomości
Panama pełni funkcję regionalnego centrum finansowego. Bankowość, ubezpieczenia i powiązane usługi przyciągają zagraniczny kapitał oraz generują wysoką wartość dodaną.
Sektor nieruchomości korzysta z rozwoju logistyki, finansów, handlu i klasy średniej. Popyt na powierzchnie biurowe, mieszkania i magazyny wspiera inwestycje, ale zwiększa również wrażliwość gospodarki na cykle cen aktywów oraz zmiany napływu kapitału.
Przemysł i rolnictwo
Udział rolnictwa i tradycyjnego przemysłu przetwórczego w PKB stopniowo malał. Jest to typowe dla transformacji w kierunku usług, lecz w Panamie proces ten nie doprowadził do pełnego rozwoju bardziej złożonej produkcji opartej na wiedzy i technologii.
Rolnictwo nadal ma duże znaczenie dla zatrudnienia, bezpieczeństwa żywnościowego i dochodów na obszarach wiejskich. Przemysł, energetyka i górnictwo wspierają gospodarkę, choć nie są jej głównym motorem.
PKB jako miara dobrobytu
Wnioski komisji Stiglitz–Sen–Fitoussi
Komisja Stiglitz–Sen–Fitoussi wskazała, że PKB jest ważną miarą aktywności gospodarczej, ale nie może być traktowany jako pełny wskaźnik dobrobytu społecznego. Koncentruje się na rynkowej wartości produkcji i pomija wiele elementów wpływających na jakość życia.
PKB jest miarą brutto, dlatego nie odlicza zużycia kapitału fizycznego. Nie obejmuje również znacznej części pracy nierynkowej, takiej jak opieka domowa i wolontariat. Nie pokazuje jakości edukacji i ochrony zdrowia ani sposobu podziału dochodów.
Pełniejsza ocena poziomu życia powinna uwzględniać także następujące wskaźniki:
- dochód narodowy rozporządzalny netto,
- dochód rozporządzalny gospodarstw domowych,
- miary nierówności dochodowych i majątkowych,
- wskaźniki zdrowia, edukacji i bezpieczeństwa,
- miary jakości środowiska i kapitału naturalnego,
- wskaźniki subiektywnego zadowolenia z życia.
Środowisko i zrównoważony rozwój
PKB nie uwzględnia kosztów degradacji środowiska, wyczerpywania zasobów naturalnych ani skutków zmian klimatycznych. Działalność zwiększająca bieżącą produkcję może jednocześnie powodować długoterminowe straty środowiskowe, które nie są odejmowane od PKB.
W przypadku Panamy problem ten ma szczególne znaczenie. Funkcjonowanie Kanału Panamskiego zależy od dostępności wody w jeziorach zasilających system śluz. Susze i zmiany rozkładu opadów mogą ograniczać liczbę tranzytów, a tym samym zmniejszać przychody i tempo wzrostu gospodarczego.
Wysoki bieżący PKB może współistnieć z narastającym ryzykiem dla przyszłej produkcji i dobrobytu. Pełna ocena rozwoju wymaga uwzględnienia zasobów wodnych, stanu ekosystemów, emisji oraz odporności infrastruktury na zmiany klimatu.
Nierówności i dostęp do usług
Wzrost PKB i PKB per capita doprowadził do ograniczenia ubóstwa, ale nie wyeliminował nierówności dochodowych i terytorialnych. Mieszkańcy regionu kanałowego i największych miast mają zazwyczaj lepszy dostęp do pracy, edukacji, ochrony zdrowia i infrastruktury niż ludność obszarów peryferyjnych.
W latach 2023–2025 realny PKB rósł, lecz odsetek ludności żyjącej poniżej progu 8,3 USD dziennie zmniejszał się stosunkowo wolno. Wzrost dochodów gospodarstw domowych per capita o około 2,1% między 2024 i 2025 rokiem wiązał się ze spadkiem ubóstwa o około 0,7 punktu procentowego.
Tempo redukcji ubóstwa zależy nie tylko od wzrostu całej gospodarki, lecz także od struktury zatrudnienia, zmian płac, systemu transferów społecznych i sposobu podziału korzyści ze wzrostu.
Wskaźniki uzupełniające PKB
Ocena dobrobytu mieszkańców Panamy powinna łączyć PKB z danymi dotyczącymi:
- ubóstwa według różnych progów dochodowych,
- nierówności dochodowych i majątkowych,
- zatrudnienia oraz jakości miejsc pracy,
- dochodu rozporządzalnego gospodarstw domowych,
- jakości edukacji i ochrony zdrowia,
- dostępu do infrastruktury i usług publicznych,
- zasobów wodnych i odporności klimatycznej.
PKB pozostaje podstawowym i międzynarodowo porównywalnym wskaźnikiem aktywności gospodarczej, ale powinien być traktowany jako punkt wyjścia, a nie ostateczna miara poziomu życia.