Gospodarka Meksyku łączy nowoczesny sektor eksportowy, silnie zintegrowany z rynkiem Ameryki Północnej, z rozległą gospodarką nieformalną oraz znaczną skalą ubóstwa i nierówności.
Kraj stał się jednym z najważniejszych centrów produkcyjnych przemysłu motoryzacyjnego, lotniczego i innych gałęzi przetwórstwa. W ciągu trzech dekad udział handlu zagranicznego w produkcie krajowym brutto wzrósł z około jednej czwartej do około czterech piątych.
Jednocześnie utrzymuje się strukturalny dualizm: wysoce produktywny sektor eksportowy współistnieje z masową, niskoproduktywną gospodarką nieformalną. Ogranicza to wzrost wydajności oraz możliwości rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu.
Wprowadzenie i zakres analizy
Zakres terytorialny i źródła danych
Analiza dotyczy gospodarki Meksyku jako państwa obejmującego 32 jednostki federacyjne: 31 stanów oraz Miasto Meksyk.
Podstawowym źródłem danych o produkcji, zatrudnieniu i strukturze sektorowej jest Instituto Nacional de Estadística y Geografía (INEGI), odpowiedzialny za rachunki narodowe, badania rynku pracy i statystyki sektorowe. Informacje o polityce pieniężnej i instytucjach monetarnych pochodzą z Banco de México, banku centralnego posiadającego konstytucyjną autonomię od 1993 roku.
Dane dotyczące ubóstwa, nierówności dochodowych i wybranych wskaźników makroekonomicznych pochodzą z Banku Światowego. Szerszy kontekst strukturalny i instytucjonalny opiera się również na analizach Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), która wskazuje długookresowe wyzwania związane z produktywnością, inwestycjami i formalizacją rynku pracy.
Gospodarka Meksyku w perspektywie historycznej
Meksyk należy do dużych gospodarek o średnim dochodzie. Jego rozwój w XX i XXI wieku kształtowały silne interwencje państwa, liberalizacja, integracja z rynkami światowymi oraz głębokie przemiany instytucjonalne.
Okres od połowy lat 40. do końca lat 60. XX wieku jest często nazywany „cudem meksykańskim”. Dzięki strategii substytucji importu oraz dużym inwestycjom infrastrukturalnym gospodarka rosła wówczas w tempie przekraczającym 5–6% rocznie.
W kolejnych dekadach kraj przeszedł przez kryzysy zadłużeniowe lat 80., liberalizację handlu i finansów, a następnie głęboką integrację ze Stanami Zjednoczonymi i Kanadą. Jej podstawą stał się Północnoamerykański Układ Wolnego Handlu (NAFTA), obowiązujący od 1 stycznia 1994 roku.
Po renegocjacji NAFTA zastąpiła umowa między Stanami Zjednoczonymi, Meksykiem i Kanadą (USMCA). Zachowała ona główne elementy dotychczasowego modelu, wprowadzając dodatkowe wymagania dotyczące między innymi płac i reguł pochodzenia w sektorze motoryzacyjnym.
Udział handlu, rozumianego jako suma eksportu i importu, w PKB Meksyku wzrósł z około 26% w 1993 roku do około 80% w 2024 roku.
W tym czasie kraj rozwinął silnie uprzemysłowiony sektor eksportowy obejmujący motoryzację, elektronikę, wyroby metalowe i przemysł lotniczy. Równocześnie utrzymał rozległy sektor tradycyjnych usług oraz lokalne gospodarki oparte na rolnictwie i drobnej przedsiębiorczości.
Fakty i interpretacje
Dane liczbowe i jednoznacznie weryfikowalne twierdzenia należy odróżniać od interpretacji dotyczących przyczyn i skutków obserwowanych zjawisk.
Przykładowo w 2023 roku produkt krajowy brutto Meksyku w cenach rynkowych wyniósł według INEGI 31 855 566 mln peso meksykańskich. Oceny wpływu gospodarki nieformalnej na produktywność lub integracji handlowej na zatrudnienie mają natomiast charakter analityczny.
OECD wskazuje, że średni wzrost gospodarczy Meksyku w ostatnich dwóch dekadach pozostawał niski w stosunku do potencjału kraju i wyników innych gospodarek o podobnym poziomie rozwoju. Organizacja wiąże to między innymi z niskimi inwestycjami od 2015 roku, wysoką nieformalnością, ograniczonym dostępem do finansowania i korupcją.
Czynniki te należy jednak rozpatrywać łącznie z mocnymi stronami meksykańskiego modelu eksportowego.
Historyczne kształtowanie modelu rozwoju Meksyku
Od gospodarki kolonialnej do państwa rewolucyjnego
W okresie kolonialnym Meksyk był dla imperium hiszpańskiego przede wszystkim źródłem srebra, produktów rolnych i wyrobów rzemieślniczych. Gospodarka funkcjonowała w ramach systemu hacjend i kontroli metropolii.
Powstałe wówczas hierarchie społeczne oraz nierówny podział własności ziemi w znacznym stopniu utrzymały się po uzyskaniu niepodległości w XIX wieku.
Pod koniec XIX wieku, za rządów Porfirio Díaza, Meksyk doświadczył intensywnej modernizacji opartej na napływie zagranicznego kapitału do kolei, górnictwa i rolnictwa komercyjnego. Wzrostowi gospodarczemu towarzyszyły jednak pogłębiające się nierówności i marginalizacja ludności wiejskiej.
Rewolucja meksykańska z lat 1910–1920 miała silny wymiar agrarny. Doprowadziła między innymi do reformy własności ziemi, nacjonalizacji części zasobów i ukształtowania państwa, w którym rząd odgrywał istotną rolę gospodarczą.
Od połowy lat 40. XX wieku Meksyk stosował strategię substytucji importu. Polegała ona na zastępowaniu dóbr zagranicznych produkcją krajową, ograniczaniu importu dóbr konsumpcyjnych i ułatwianiu zakupu zagranicznych dóbr inwestycyjnych.
Państwo inwestowało również w infrastrukturę transportową i energetyczną. Celem było stworzenie krajowego przemysłu, ograniczenie zależności od cen surowców i zbudowanie podstaw nowoczesnej gospodarki.
„Cud meksykański” i ograniczenia substytucji importu
Powojenny „cud meksykański” cechował się wzrostem gospodarczym przekraczającym 5–6% rocznie. Rozwój napędzały produkcja przemysłowa, inwestycje infrastrukturalne oraz rosnący popyt wewnętrzny, wspierany polityką kredytową i fiskalną.
Podstawą modelu była gospodarka mieszana, w której rozbudowany sektor państwowy współistniał z kapitałem prywatnym — zarówno krajowym, jak i zagranicznym.
Strategia umożliwiła industrializację, lecz z czasem ujawniła poważne ograniczenia. Chroniony przemysł miał trudności z utrzymaniem konkurencyjności, dostęp do nowych technologii był ograniczony, a rynek wewnętrzny nie zapewniał dostatecznej skali.
Wzrost nie wystarczał również do wchłonięcia szybko rosnącej liczby pracowników. Narastające deficyty fiskalne i zewnętrzne przyczyniły się ostatecznie do kryzysów zadłużeniowych lat 80.
Liberalizacja i przejście do modelu otwartego
Lata 80. XX wieku były okresem kryzysu związanego ze spadkiem cen ropy naftowej, zadłużeniem zagranicznym, recesją i wysoką inflacją. W odpowiedzi Meksyk rozpoczął liberalizację handlu, reformy sektora finansowego oraz deregulację wielu dziedzin gospodarki.
Zmiany te przygotowały kraj do późniejszej integracji gospodarczej z Ameryką Północną.
Ważnym elementem nowego modelu było wzmocnienie Banco de México. Bank centralny uzyskał wyłączne prawo emisji waluty oraz odpowiedzialność za regulowanie podaży pieniądza, stóp procentowych i polityki walutowej.
Jego autonomia została umocowana konstytucyjnie i ustawowo w 1993 roku, a głównym celem stało się utrzymywanie stabilności siły nabywczej krajowej waluty.
Od 1996 roku Banco de México wyznaczał roczne cele inflacyjne. W 1999 roku przyjął cel inflacyjny na poziomie 3% na koniec 2003 roku, wdrażając strategię bezpośredniego celu inflacyjnego.
Stabilność makroekonomiczna i przewidywalne warunki dla inwestorów stały się filarami modelu otwartej gospodarki.
NAFTA i model eksportowy
Przełomowym momentem było wejście w życie NAFTA 1 stycznia 1994 roku. Porozumienie zniosło większość barier handlowych między Meksykiem, Stanami Zjednoczonymi i Kanadą, ograniczając cła oraz liczne bariery pozataryfowe.
Umowa sprzyjała szybkiemu wzrostowi wymiany handlowej i bezpośrednich inwestycji zagranicznych.
Według analiz przywoływanych przez Brookings NAFTA zwiększyła handel Meksyku z pozostałymi państwami bloku o 118%. Dla Kanady wzrost wyniósł 11%, a dla Stanów Zjednoczonych 41%.
Szacowany wzrost dobrobytu wyniósł 1,31% PKB w Meksyku i 0,08% PKB w Stanach Zjednoczonych, podczas gdy Kanada odnotowała niewielką stratę na poziomie 0,06% PKB.
NAFTA znacząco wpłynęła na strukturę przemysłową kraju. Meksyk stał się ważnym centrum produkcji samochodów i części motoryzacyjnych. Inwestycje realizowały między innymi General Motors, Nissan, Volkswagen, Ford, Honda i Toyota.
Realna wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych ze Stanów Zjednoczonych wzrosła od 1993 roku ponad czterokrotnie.
W 2022 roku meksykańscy producenci pojazdów i części osiągnęli w handlu towarowym ze Stanami Zjednoczonymi nadwyżkę w wysokości 130,5 mld dolarów, podczas gdy przed wejściem NAFTA notowano deficyt.
Integracja z motoryzacyjnymi łańcuchami dostaw przekształciła Meksyk w ważny węzeł regionalnej produkcji, ale jednocześnie zwiększyła jego zależność od koniunktury w USA.
Od NAFTA do USMCA
W 2020 roku NAFTA została zastąpiona umową USMCA. Nowe porozumienie zachowało większość podstawowych mechanizmów integracji handlowej, ale wprowadziło między innymi wymogi płacowe i bardziej restrykcyjne reguły pochodzenia w przemyśle motoryzacyjnym.
Część produkcji samochodów i komponentów musi spełniać określone kryteria, aby korzystać z preferencji celnych.
Pomimo wzrostu handlu i niektórych korzyści płacowych łączna produktywność czynników produkcji w formalnym sektorze Meksyku pozostaje słaba. Trend ten rozpoczął się jeszcze przed NAFTA i nie został odwrócony po wejściu w życie USMCA.
Integracja handlowa wspiera eksport, ale sama nie rozwiązuje problemów związanych z nieformalnością, niskimi inwestycjami i barierami instytucjonalnymi.
Struktura sektorowa i główne specjalizacje
Klasyfikacja sektorowa według SCIAN
Podstawowym narzędziem opisu struktury sektorowej jest Północnoamerykański System Klasyfikacji Przemysłu (SCIAN), wspólny dla Meksyku, Stanów Zjednoczonych i Kanady.
Według SCIAN 2023 gospodarka składa się z 1086 klas działalności, z których 994 objęto Cenzusami Ekonomicznymi 2024. Najważniejsze sektory przedstawiają się następująco:
| Kod SCIAN | Nazwa sektora |
|---|---|
| 11 | Rolnictwo, chów i hodowla zwierząt, leśnictwo, rybołówstwo i łowiectwo |
| 21 | Górnictwo |
| 22 | Wytwarzanie i dystrybucja energii elektrycznej oraz dostawy wody i gazu |
| 23 | Budownictwo |
| 31–33 | Przemysł wytwórczy |
| 43 | Handel hurtowy |
| 46 | Handel detaliczny |
| 48–49 | Transport, poczta i magazynowanie |
| 51 | Informacja i media masowe |
| 52 | Usługi finansowe i ubezpieczeniowe |
| 53 | Nieruchomości i wynajem |
| 54 | Usługi profesjonalne, naukowe i techniczne |
| 55 | Zarządzanie przedsiębiorstwami i korporacjami |
| 56 | Usługi wsparcia biznesu, gospodarka odpadami i remediacja |
| 61 | Edukacja |
| 62 | Opieka zdrowotna i pomoc społeczna |
| 71 | Usługi rozrywkowe, kulturalne, sportowe i rekreacyjne |
| 72 | Zakwaterowanie i gastronomia |
| 81 | Pozostałe usługi z wyłączeniem administracji publicznej |
| 93 | Administracja publiczna, wymiar sprawiedliwości i organizacje międzynarodowe |
Klasyfikacja umożliwia porównywanie struktur gospodarczych państw Ameryki Północnej. Cenzusy Ekonomiczne obejmują przede wszystkim sektory pozarolnicze oraz wybrane działy rolnictwa komercyjnego, natomiast część działalności subsystencyjnej pozostaje poza ich zakresem.
Struktura wartości dodanej
Według rachunków narodowych INEGI produkt krajowy brutto Meksyku w 2023 roku wyniósł w cenach bieżących 31 855 566 mln peso. Największy udział w wartości dodanej miały przemysł wytwórczy, handel oraz usługi związane z nieruchomościami.
Przemysł wytwórczy odpowiadał za 21,6% wartości dodanej brutto, handel hurtowy i detaliczny za 19,8%, a usługi związane z nieruchomościami i wynajmem za 9,1%. Struktura ta wskazuje na silnie przemysłowo-usługowy charakter gospodarki.
W 2023 roku nadwyżka przedsiębiorstw wynikająca z działalności produkcyjnej stanowiła 64,8% PKB, wynagrodzenia pracowników najemnych 28,5%, a podatki od produkcji i importu pomniejszone o subsydia 6,7%.
Wysoki udział nadwyżki przedsiębiorstw może odzwierciedlać relatywnie niski udział płac oraz znaczenie sektorów kapitałochłonnych.
Przemysł przetwórczy
Przemysł wytwórczy odgrywa centralną rolę zarówno w tworzeniu wartości dodanej, jak i w eksporcie. W 2023 roku eksport towarów osiągnął 593 mld dolarów, z czego 89,2% stanowiły produkty przemysłowe. Ropa i gaz odpowiadały za 5,6%, a dobra rolne za 3,7%.
Eksport przemysłowy miał wartość 529 mld dolarów. Około 402 mld dolarów przypadało na przemysł ciężki, obejmujący między innymi motoryzację, maszyny i wyroby metalowe. Było to około 76% całego eksportu przemysłowego.
Szczególną pozycję zajmuje motoryzacja, rozwinięta dzięki integracji w ramach NAFTA i USMCA oraz napływowi zagranicznego kapitału.
Ważną specjalizacją staje się również przemysł lotniczy. W 2024 roku zatrudniał on około 58 tys. pracowników, a pięć głównych klastrów — Querétaro, Sonora, Chihuahua, Nuevo León i Baja California — odpowiadało za 95% zatrudnienia i wartości dodanej sektora.
W 2025 roku produkcja aerostruktur i kadłubów odpowiadała za 47,91% wartości sektora lotniczego. Linie obróbki metali i kompozytów koncentrowały się przede wszystkim w Querétaro i Sonorze.
Sektor lotniczy pozostaje relatywnie niewielki w skali całej gospodarki, ale reprezentuje zaawansowaną technologicznie specjalizację o wysokim potencjale rozwoju.
Handel hurtowy i detaliczny
Handel hurtowy i detaliczny jest największą częścią meksykańskiego sektora usług. W 2023 roku odpowiadał za 19,8% wartości dodanej brutto.
Obejmuje nowoczesne sieci hipermarketów, supermarketów i centrów handlowych, a także handel uliczny, targowiska oraz małe sklepy rodzinne.
Wysoki udział handlu odzwierciedla znaczenie rynku konsumenckiego oraz rolę Meksyku w dystrybucji dóbr importowanych i eksportowanych. Handel hurtowy jest ważnym elementem logistyki przemysłowej i rolnej, natomiast duża część drobnego handlu detalicznego działa nieformalnie.
Usługi związane z nieruchomościami
Usługi związane z nieruchomościami, wynajmem dóbr ruchomych i wartości niematerialnych odpowiadały w 2023 roku za 9,1% wartości dodanej brutto. Znaczną część tej wartości tworzą użytkowanie zasobu mieszkaniowego oraz wynajem powierzchni komercyjnych.
Duży udział nieruchomości w PKB wskazuje na znaczenie zasobu mieszkaniowego jako składnika majątku gospodarstw domowych i instrumentu inwestycyjnego. Sektor jest silnie powiązany z budownictwem oraz usługami finansowymi, szczególnie w szybko rozwijających się aglomeracjach.
Rolnictwo i specjalizacje eksportowe
Rolnictwo nie dominuje w strukturze PKB, ale pozostaje ważne dla zatrudnienia, eksportu i gospodarki obszarów wiejskich. Jednym z najbardziej charakterystycznych produktów eksportowych jest awokado.
W 2023 roku produkcja awokado osiągnęła 2,65 mln ton, czyli o 4% więcej niż rok wcześniej. Eksport wyniósł 1,4 mln ton, co oznaczało wzrost o 17%.
Stany Zjednoczone odpowiadały za około 80–81% eksportu, a jego wartość na ten rynek wyniosła 2,7 mld dolarów. Łączna wartość eksportu awokado osiągnęła 3,03 mld dolarów.
Awokado było czwartym pod względem wartości produktem rolnym eksportowanym przez Meksyk, po piwie, tequili i jagodach. Sukces tej branży ilustruje specjalizację meksykańskiego rolnictwa w produktach wysokowartościowych.
Nowoczesne rolnictwo eksportowe współistnieje jednak z subsystencyjną gospodarką wiejską o niskiej produktywności i wysokiej nieformalności.
Handel zagraniczny i integracja światowa
Skala i struktura handlu towarowego
Całkowita wartość handlu towarowego Meksyku w 2023 roku wyniosła około 1,2 bln dolarów. Eksport osiągnął 593 mld dolarów, a import 598,5 mld dolarów, co oznaczało deficyt handlowy w wysokości około 5,46 mld dolarów.
Produkty przemysłowe stanowiły 89,2% eksportu. Po stronie importu ich udział wynosił 87,3%, czyli 522,5 mld dolarów.
Import wyrobów metalowych i maszyn osiągnął 307 mld dolarów, sprzętu elektrycznego i urządzeń gospodarstwa domowego 118,1 mld dolarów, a ropy i gazu 51,8 mld dolarów.
Struktura importu pokazuje, że Meksyk uczestniczy w globalnych łańcuchach wartości jako producent dóbr przetworzonych, który sprowadza komponenty, maszyny i urządzenia, a następnie eksportuje gotowe produkty lub półprodukty.
Główne kierunki geograficzne handlu
Stany Zjednoczone są zdecydowanie najważniejszym partnerem handlowym Meksyku. W 2023 roku wartość handlu towarowego między oboma krajami wyniosła 745,6 mld dolarów.
Eksport Meksyku do USA osiągnął 490,2 mld dolarów, a nadwyżka handlowa wyniosła 234,7 mld dolarów.
Na Stany Zjednoczone przypadało 83,3% meksykańskiego eksportu. Udział Kanady wynosił 3,1%, a Chin 1,7%.
Tak wysoka koncentracja zapewnia dostęp do dużego i bliskiego rynku, ale zwiększa podatność Meksyku na zmiany koniunktury oraz regulacji w USA.
Handel usługami i turystyka
Ważnym elementem eksportu usług jest turystyka. Meksyk należy do najczęściej odwiedzanych państw świata.
Szczególne znaczenie mają kurorty nadmorskie, takie jak Cancún, Riviera Maya, Los Cabos i Puerto Vallarta, a także ośrodki turystyki kulturowej, między innymi Miasto Meksyk, Oaxaca i Guanajuato.
Turystyka generuje przychody w walutach obcych oraz miejsca pracy w zakwaterowaniu, gastronomii, transporcie i usługach rekreacyjnych. Duża część zatrudnienia w tych branżach ma jednak charakter nieformalny, co obniża stabilność dochodów i ogranicza dostęp do ochrony socjalnej.
Wpływ integracji na rynek pracy
Integracja w ramach NAFTA i USMCA przyczyniła się do rozwoju zatrudnienia w motoryzacji, elektronice, przemyśle maszynowym i lotniczym.
Szczególnie skorzystały regiony przygraniczne, takie jak Baja California, Sonora i Chihuahua, oraz region Bajío, obejmujący między innymi Guanajuato i Querétaro.
Rozwój sektora eksportowego nie zlikwidował jednak dualnego charakteru rynku pracy. Część pracowników uzyskała formalne zatrudnienie w fabrykach i dostęp do zabezpieczenia społecznego, ale wiele osób nadal pracuje nieformalnie w handlu, usługach i rolnictwie.
Handel, produktywność i dobrobyt
NAFTA przyczyniła się do wzrostu handlu, płac realnych i dobrobytu, lecz nie doprowadziła do trwałego przyspieszenia produktywności całej gospodarki.
Integracja wzmocniła najbardziej wydajne branże eksportowe, ale jej efekty nie rozprzestrzeniły się w wystarczającym stopniu na sektor nieformalny i tradycyjne usługi.
Meksyk pozostaje gospodarką wysoce otwartą, lecz korzyści z handlu są nierównomiernie rozłożone między regionami, sektorami i grupami społecznymi.
Zasoby i geografia gospodarcza
Położenie geograficzne
Meksyk leży między Ameryką Północną a Środkową, graniczy ze Stanami Zjednoczonymi i ma dostęp do Oceanu Spokojnego, Zatoki Meksykańskiej oraz Morza Karaibskiego.
Położenie to sprzyja rozwojowi przemysłu przygranicznego, transportu, handlu i portów morskich obsługujących wymianę z Azją, Europą i Ameryką Południową.
Bliskość jednego z największych rynków konsumenckich świata jest ważną przewagą konkurencyjną Meksyku. Różnorodność klimatyczna umożliwia natomiast produkcję szerokiej gamy produktów rolnych, w tym awokado, jagód, cytrusów i warzyw.
Położenie geograficzne wiąże się także z wyzwaniami dotyczącymi migracji, bezpieczeństwa granic i nierówności regionalnych. Północ oraz region Bajío rozwijają się szybciej dzięki przemysłowi eksportowemu, podczas gdy południe kraju pozostaje relatywnie słabiej uprzemysłowione.
Regionalne klastry przemysłowe
W sektorze lotniczym pięć stanów — Querétaro, Sonora, Chihuahua, Nuevo León i Baja California — odpowiada za 95% zatrudnienia i wartości dodanej. W samym Querétaro skupiało się w 2024 roku 35% zatrudnienia sektora. Działają tam między innymi Safran, ITP Aero i Bombardier.
Sonora i Chihuahua specjalizują się w remontach silników i produkcji elementów kabin. Nuevo León wykorzystuje zaplecze elektroniczne Monterrey do wytwarzania awioniki i wiązek kablowych, a korytarz Mexicali–Tijuana łączy produkcję wnętrz samolotów i komponentów kompozytowych z logistyką przygraniczną.
Podobny model występuje w motoryzacji. Region Bajío oraz stany przygraniczne rozwinęły gęste sieci fabryk samochodów, zakładów produkujących części i centrów logistycznych.
Koncentracja przemysłu wzmacnia lokalne ekosystemy gospodarcze, ale może również pogłębiać nierówności terytorialne.
Regionalne specjalizacje rolnicze
Produkcja awokado jest skoncentrowana przede wszystkim w stanie Michoacán. Około 96% eksportu tego produktu w 2023 roku stanowiły świeże owoce, 3% guacamole, a 1% pulpa przeznaczona do dalszego przetworzenia.
Okres od grudnia do lutego odpowiadał za około jedną trzecią rocznego wolumenu eksportu, między innymi ze względu na popyt związany z Super Bowl w USA.
Specjalizacja ta wykorzystuje lokalne warunki klimatyczne, gleby i tradycje upraw. Towarzyszą jej jednak wyzwania środowiskowe i społeczne, w tym wylesianie, wysokie zużycie wody, problemy bezpieczeństwa oraz zależność od jednego rynku eksportowego.
Zasoby ludzkie i edukacja
Meksyk dysponuje dużą populacją w wieku produkcyjnym, a umiarkowane koszty pracy zwiększają jego atrakcyjność dla przemysłu eksportowego.
Rozwój klastrów lotniczych, elektronicznych i motoryzacyjnych wymagał rozbudowy szkolnictwa technicznego, politechnik i uczelni wyższych.
Jednocześnie nierówny dostęp do edukacji i szkoleń, szczególnie na obszarach wiejskich i w południowej części kraju, ogranicza wykorzystanie kapitału ludzkiego. OECD zwraca również uwagę na niską aktywność zawodową kobiet.
Poprawa jakości edukacji i zwiększenie dostępu do kształcenia zawodowego są niezbędne dla wzrostu produktywności i absorpcji nowych technologii.
Zasoby instytucjonalne
INEGI odpowiada za gromadzenie i publikowanie danych o gospodarce, demografii i rynku pracy. Instytut opracowuje rachunki narodowe, Cenzusy Ekonomiczne i pomiary gospodarki nieformalnej, a także prowadzi krajowe badanie zatrudnienia ENOE.
Banco de México posiada wyłączne prawo emisji waluty, reguluje podaż pieniądza i stopy procentowe, pełni funkcję banku banków oraz pożyczkodawcy ostatniej instancji. Jego konstytucyjnym celem jest utrzymywanie stabilności siły nabywczej waluty.
Autonomia banku centralnego i wiarygodność krajowego systemu statystycznego należą do najważniejszych instytucjonalnych atutów Meksyku.
Rynek pracy, nieformalność, nierówności i ubóstwo
Formalne i nieformalne zatrudnienie
W IV kwartale 2024 roku w Meksyku pracowało 59 mln osób. Zatrudnienie formalne miało 27 mln osób, natomiast nieformalnie pracowały 32 mln.
Oznacza to, że 54,6% wszystkich pracujących było zatrudnionych nieformalnie.
Zatrudnienie formalne obejmuje pracowników mających dostęp do zabezpieczenia społecznego, systemu emerytalnego, płatnych urlopów, premii pracowniczych i publicznej opieki zdrowotnej.
Zatrudnienie nieformalne dotyczy między innymi osób bez dostępu do zabezpieczenia społecznego, pracowników niezależnych niewypełniających obowiązków podatkowych oraz osób pracujących na własny rachunek w rolnictwie subsystencyjnym.
Średni miesięczny dochód osób pracujących wynosił w IV kwartale 2024 roku 9849 peso. Dla pracowników formalnych było to 13 348 peso, a dla nieformalnych 7269 peso.
Przeciętny dochód pracownika formalnego był o 84% wyższy niż dochód osoby pracującej nieformalnie.
Skala gospodarki nieformalnej
Według wstępnych wyników pomiaru gospodarki nieformalnej INEGI jej udział w PKB wyniósł w 2024 roku 25,4%, wobec 24,7% rok wcześniej.
Sektor nieformalny, obejmujący głównie mikroprzedsiębiorstwa bez podstawowych rejestrów prawnych, odpowiadał za 14,5% PKB. Pozostałe formy nieformalności, w tym niechroniona praca w formalnych jednostkach i zatrudnienie domowe, tworzyły 10,9% PKB.
W czerwcu 2024 roku nieformalnie pracowało 31,7 mln osób, czyli 53,8% wszystkich zatrudnionych. Sam sektor nieformalny zatrudniał 16,2 mln osób, co odpowiadało 27,5% populacji pracującej.
Nieformalność ogranicza bazę podatkową, utrudnia finansowanie zabezpieczenia społecznego i pozostawia dużą część ludności bez pełnej ochrony prawnej. Mikroprzedsiębiorstwa działające poza formalnym obiegiem mają również utrudniony dostęp do kredytu, technologii i programów wsparcia.
Nierówności dochodowe
Według Banku Światowego wskaźnik Giniego spadł z 0,49 w 2016 roku do 0,43 w 2022 roku. Mimo poprawy Meksyk nadal należy do państw OECD o najwyższych nierównościach dochodowych.
Różnice wynikają między innymi z przepaści płacowej między sektorem formalnym i nieformalnym, nierównego dostępu do edukacji, ochrony zdrowia i infrastruktury oraz koncentracji wysokich dochodów w sektorach eksportowym, finansowym i nieruchomościowym.
Ubóstwo wielowymiarowe
Oficjalna wielowymiarowa stopa ubóstwa, uwzględniająca dochody i sześć wskaźników deprywacji społecznej, spadła z 43,2% w 2016 roku do 36,3% w 2022 roku.
Stopa ubóstwa monetarnego zmniejszyła się z 50,8% do 43,5%, a skrajnego ubóstwa monetarnego z 14,9% do 12,1%.
Według międzynarodowej linii ubóstwa dla państw o wyższym średnim dochodzie, wynoszącej 6,85 dolara dziennie według parytetu siły nabywczej z 2017 roku, odsetek ludności żyjącej poniżej tej granicy spadł z 31,4% w 2016 roku do 21,8% w 2022 roku.
W 2022 roku poniżej krajowej granicy ubóstwa żyło około 46,8 mln osób, natomiast poniżej wskazanej międzynarodowej granicy — około 28 mln osób.
Pomimo postępu skala ubóstwa pozostaje wysoka, szczególnie na obszarach wiejskich, południu kraju i wśród ludności rdzennej.
Rynek pracy a model rozwoju
Wysoka nieformalność ogranicza wpływy podatkowe, osłabia system zabezpieczenia społecznego, utrudnia inwestowanie w kapitał ludzki i zmniejsza dostęp firm do finansowania.
OECD wskazuje również na korupcję, wykluczenie finansowe, niską aktywność zawodową kobiet i słabe inwestycje jako bariery produktywności.
Najważniejszym wyzwaniem Meksyku jest połączenie nowoczesnego sektora eksportowego z tradycyjną gospodarką nieformalną, tak aby korzyści z handlu i inwestycji zagranicznych obejmowały większą część społeczeństwa.
Instytucje, atuty i ograniczenia strukturalne
Stabilność makroekonomiczna
Jednym z najważniejszych atutów Meksyku jest wiarygodny system polityki makroekonomicznej. Autonomiczny Banco de México konsekwentnie rozwijał strategię celu inflacyjnego, a ostrożna polityka fiskalna ograniczała ryzyko destabilizacji.
Stabilność cen i przewidywalność otoczenia gospodarczego sprzyjają inwestycjom oraz rozwojowi eksportu. Nie gwarantują jednak wysokiego tempa wzrostu.
Bez poprawy produktywności, jakości regulacji i funkcjonowania instytucji mikroekonomicznych stabilność może współistnieć jedynie z umiarkowanym wzrostem realnym.
Dualny model rozwoju
Meksyk jest przykładem trwale dualnej gospodarki, w której nowoczesny sektor eksportowy współistnieje z rozległym sektorem nieformalnym.
Przemysł eksportowy jest relatywnie kapitałochłonny, wykorzystuje bardziej zaawansowane technologie i zapewnia wyższe płace. Sektor nieformalny obejmuje znaczną część handlu detalicznego, usług osobistych, rolnictwa subsystencyjnego i mikroprzedsiębiorstw.
Bez mechanizmów łączących te dwa segmenty korzyści z rozwoju eksportu pozostają skupione w wybranych branżach, regionach i grupach społecznych.
Najważniejsze atuty strukturalne
Do trwałych przewag Meksyku należą:
- Strategiczne położenie – granica ze Stanami Zjednoczonymi oraz dostęp do Oceanu Spokojnego i Atlantyku;
- Integracja handlowa – udział handlu w PKB sięgający około 80% w 2024 roku;
- Rozwinięty przemysł eksportowy – silna pozycja motoryzacji, elektroniki, przemysłu maszynowego i lotniczego;
- Stabilne instytucje makroekonomiczne – autonomia Banco de México i wiarygodny system statystyczny INEGI;
- Regionalne klastry produkcyjne – koncentracja wyspecjalizowanych przedsiębiorstw, dostawców, uczelni i infrastruktury;
- Rolnictwo wysokowartościowe – konkurencyjna produkcja awokado, jagód, piwa, tequili i warzyw.
Najważniejsze ograniczenia strukturalne
Główne bariery rozwojowe Meksyku obejmują:
- Wysoką nieformalność – 54,6% pracujących pozostawało poza formalnym zatrudnieniem w IV kwartale 2024 roku;
- Niską produktywność – korzyści technologiczne sektora eksportowego słabo rozprzestrzeniają się na pozostałą część gospodarki;
- Nierówności i ubóstwo – mimo poprawy 36,3% ludności żyło w 2022 roku w ubóstwie wielowymiarowym;
- Słabe inwestycje prywatne – ich niski poziom od 2015 roku ogranicza potencjał wzrostu;
- Wykluczenie finansowe – małe przedsiębiorstwa mają ograniczony dostęp do kredytu i usług finansowych;
- Korupcję i bariery regulacyjne – zwiększające koszty działalności i utrudniające formalizację;
- Niską aktywność zawodową kobiet – ograniczającą wykorzystanie zasobów pracy.
Kierunki reform
OECD zaleca zwiększenie inwestycji prywatnych, poprawę regulacji biznesowych, wzmocnienie konkurencji, ograniczenie korupcji i nieformalności oraz przyspieszenie transformacji niskoemisyjnej.
Bank Światowy podkreśla natomiast znaczenie redukcji ubóstwa, rozbudowy zabezpieczenia społecznego i inwestycji w kapitał ludzki.
Rekomendacje te nie zakładają ograniczenia integracji handlowej. Handel i specjalizacje eksportowe są traktowane jako zasoby, które należy połączyć z reformami zwiększającymi produktywność oraz dostępność korzyści rozwojowych.