Holandia – gospodarka: sektory, handel i model rozwoju

Holenderska gospodarka należy do najbardziej otwartych, zglobalizowanych i zaawansowanych strukturalnie gospodarek świata. Łączy tradycję handlowej „bramy do Europy” z nowoczesnym modelem rozwoju opartym na wiedzy, innowacjach i rozbudowanej infrastrukturze.

Holandię wyróżniają bardzo wysokie dochody, ogromne znaczenie handlu zagranicznego, rozwinięty kompleks rolno-spożywczy, silny sektor wysokich technologii oraz strategiczne węzły logistyczne: port w Rotterdamie i lotnisko Schiphol.

Jednocześnie kraj mierzy się z poważnymi ograniczeniami przestrzennymi i środowiskowymi. Należą do nich wysokie ryzyko powodzi, presja na zasoby ziemi oraz chroniczne niedobory pracowników. Model rozwoju Holandii jest więc wyjątkowo zależny od sprawnych instytucji, długoterminowego planowania i zdolności do ciągłej adaptacji.

I. Tło historyczne i ogólny zarys gospodarki Holandii

A. Położenie geograficzne i podstawowe cechy gospodarki

Holandia, będąca główną częścią Królestwa Niderlandów, jest nisko położonym krajem ukształtowanym przez deltę Renu, Mozy i Skaldy. Geografia ta od wieków wpływa na profil gospodarczy oraz instytucje państwa.

Szacuje się, że około jedna trzecia terytorium kraju znajduje się poniżej poziomu morza, a około dwie trzecie ludności mieszka na obszarach zagrożonych powodziami morskimi, rzecznymi lub jeziornymi. W niektórych lokalizacjach potencjalna głębokość zalania przekracza 5 metrów.

Zarządzanie wodą, infrastruktura przeciwpowodziowa i planowanie przestrzenne nie są w Holandii odrębnymi dziedzinami polityki, lecz fundamentem funkcjonowania całej gospodarki.

Zgodnie z klasyfikacją Banku Światowego Holandia jest gospodarką wysokodochodową, której nominalny PKB przekracza 1,15 bln USD w cenach bieżących. Sytuuje ją to w gronie największych gospodarek Europy pod względem całkowitej wartości produkcji.

Wartość eksportu usług wyniosła około 288,2 mld USD, a importu usług około 248,2 mld USD. Dane te potwierdzają znaczenie zaawansowanych usług biznesowych, logistycznych i finansowych.

Najważniejszą cechą holenderskiej gospodarki jest jej wyjątkowo wysoka otwartość handlowa. Według Banku Światowego w 2023 roku eksport towarów i usług odpowiadał za 88,54% PKB, a import za 77,37% PKB. OECD szacuje, że w 2024 roku łączna wartość eksportu i importu sięgnęła 159% PKB, wobec średniej OECD wynoszącej 106%.

Holandia pełni funkcję gospodarczej „bramy do Europy” i pozostaje głęboko zintegrowana z globalnymi łańcuchami wartości, w których szczególnie ważną rolę odgrywa reeksport.

B. Historyczne źródła modelu handlowego

Od XVII wieku Niderlandy należały do czołowych potęg handlowych świata. Amsterdam był ważnym centrum finansowym i kupieckim, a przedsiębiorstwa takie jak VOC, czyli Holenderska Kompania Wschodnioindyjska, współtworzyły wczesny kapitalizm i globalny system wymiany.

Wielowiekowa tradycja pośrednictwa handlowego, żeglugi, spedycji i przetwórstwa importowanych towarów doprowadziła do rozwoju instytucji wyspecjalizowanych w sprawnej obsłudze przepływów międzynarodowych.

Współcześnie rolę dawnych portów kupieckich przejęły nowoczesne węzły infrastrukturalne:

• port w Rotterdamie – największy port morski Europy, który w 2024 roku obsłużył ponad 435 mln ton towarów;
• lotnisko Schiphol – jeden z największych europejskich portów lotniczych, obsługujący w 2024 roku 301 kierunków i 1,49 mln ton ładunków;
• sieć transportowa – rozbudowany system połączeń kolejowych, drogowych i śródlądowych, integrujący Holandię z europejskim zapleczem gospodarczym.

Historyczne kompetencje w handlu i logistyce zostały przekształcone w nowoczesną, wysoko produktywną infrastrukturę wspierającą przemysł, usługi i międzynarodową dystrybucję.

C. Instytucjonalne tradycje i „model polderowy”

Drugim istotnym dziedzictwem historycznym jest kultura konsensusu i współpracy między rządem, pracodawcami oraz pracownikami, nazywana „modelem polderowym”. Holenderskie instytucje społeczne i gospodarcze rozwijały się przede wszystkim poprzez negocjacje, uzgodnienia i kompromisy.

Model ten wspiera dialog społeczny, stabilność rynku pracy i akceptację wieloletnich programów inwestycyjnych. Jego przykładem jest Program Delta, poświęcony ochronie przeciwpowodziowej, gospodarce wodnej i adaptacji do zmian klimatu.

Na realizację Programu Delta w latach 2015–2050 przewidziano około 38 mld euro. W latach 2026–2039 planowane wydatki mają wynieść około 29,1 mld euro, czyli średnio 1,9 mld euro rocznie. Odpowiada to około 0,16% PKB i 0,4% wydatków publicznych.

Dane te pokazują, że Holandia traktuje długoterminowe zabezpieczenie terytorium i podstawowych warunków funkcjonowania gospodarki jako strategiczne zadanie państwa.

II. Model rozwoju gospodarczego Holandii

A. Kraj jako „brama do Europy” i globalne łańcuchy wartości

Holandia pełni funkcję bramy dla towarów i usług przepływających do Europy oraz z niej wywożonych. Według OECD pozycja ta wynika ze strategicznego położenia kraju, niskich barier regulacyjnych, sprawnych procedur granicznych i rozbudowanej infrastruktury transportowej.

Istotną cechą tego modelu jest wysoki udział reeksportu. W 2023 roku odpowiadał on za około 49% całkowitej wartości holenderskiego eksportu. W przypadku eksportu do Niemiec udział reeksportu wynosił około 60%, do Francji 63%, a do Belgii 55%.

Holandia zarabia więc nie tylko na własnej produkcji, lecz także na usługach związanych z obsługą międzynarodowych przepływów:

• transporcie i spedycji,
• magazynowaniu i przeładunku,
• dystrybucji i handlu hurtowym,
• przetwórstwie importowanych towarów,
• marży handlowej związanej z reeksportem.

Model ten zwiększa jednak podatność gospodarki na zakłócenia w łańcuchach dostaw, zmiany polityki handlowej głównych partnerów oraz regulacje dotyczące transportu i logistyki.

OECD zwraca również uwagę na „efekt Rotterdamu”. Towary przechodzące przez port w Rotterdamie są często wykazywane w statystykach Holandii, nawet gdy ich faktycznym miejscem przeznaczenia jest inne państwo Unii Europejskiej. W analizach należy zatem odróżniać wartość przepływów brutto od wartości dodanej rzeczywiście wytworzonej w Holandii.

B. Gospodarka oparta na wiedzy i specjalizacjach wysokiej technologii

Równolegle do tradycyjnego modelu handlowo-logistycznego Holandia rozwinęła gospodarkę opartą na wiedzy, badaniach i innowacjach. Szczególnie wyraźnie widać to w regionie Brainport Eindhoven, jednym z najważniejszych europejskich ośrodków wysokiej technologii.

Ekosystem Brainport obejmuje ponad 5000–6000 firm technologicznych i informatycznych, współpracujących z uczelniami oraz instytutami badawczymi. Region generuje około 2% wszystkich patentów na świecie i należy do światowych liderów pod względem liczby patentów przypadających na mieszkańca.

Najważniejsze obszary specjalizacji Brainport obejmują:

• mikro- i nanoelektronikę – technologie kluczowe dla światowego przemysłu półprzewodników;
• zintegrowaną fotonikę – układy wykorzystujące światło do szybszego i bardziej energooszczędnego przesyłania informacji;
• sztuczną inteligencję i technologie danych – rozwiązania wspierające automatyzację, analizę predykcyjną i inteligentne systemy;
• zaawansowane wytwarzanie – produkcję precyzyjnych maszyn, komponentów i systemów przemysłowych;
• technologie medyczne i energetyczne – rozwiązania odpowiadające na wyzwania zdrowotne oraz potrzeby transformacji energetycznej.

Ważną rolę odgrywają przedsiębiorstwa wywodzące się z Philipsa, w tym ASML i NXP. Firmy te współtworzą globalne łańcuchy dostaw sektora półprzewodników.

Holandia stopniowo rozszerza swoją rolę: z pośrednika w handlu fizycznymi towarami staje się producentem i eksporterem zaawansowanych technologii oraz usług opartych na wiedzy.

C. Państwo infrastrukturalne i polityka zabezpieczania podstawowych zasobów

Holenderski model rozwoju wyróżnia się aktywną rolą państwa w zabezpieczaniu podstawowych zasobów, takich jak woda, energia i przestrzeń. Program Delta jest przykładem skoordynowanego, wieloletniego programu inwestycji publicznych służącego ograniczeniu ryzyka powodzi.

Przy określaniu standardów ochrony stosuje się trzy główne kryteria:

• opłacalność ekonomiczną – nakłady na ochronę są zestawiane z wartością potencjalnie unikniętych strat;
• ryzyko indywidualne – dopuszczalne prawdopodobieństwo śmierci nie powinno przekraczać 1 na 100 000 osób rocznie;
• ryzyko katastroficzne – ogranicza się możliwość zdarzeń powodujących dużą liczbę ofiar i rozległe straty gospodarcze.

Standardy ochrony wahają się od rocznego prawdopodobieństwa zalania wynoszącego 1:300 do 1:100 000, zależnie od lokalizacji. Najwyższy poziom bezpieczeństwa obejmuje silnie zurbanizowane regiony i kluczowe węzły infrastrukturalne.

Państwo uwzględnia ryzyka środowiskowe i klimatyczne także w inwestycjach energetycznych. Port w Rotterdamie staje się przestrzenią transformacji, w której rozwijane są terminale LNG, sieć wodorowa oraz projekty wychwytywania i składowania CO₂, takie jak Porthos.

Holenderski model rozwoju łączy mechanizmy rynkowe z długoterminowym planowaniem publicznym. Otwartość handlowa i przyjazne regulacje wspierają konkurencyjność, natomiast inwestycje publiczne chronią krytyczną infrastrukturę i ograniczają ryzyko systemowe.

III. Struktura sektorowa i specjalizacje gospodarki Holandii

A. Rolnictwo i kompleks rolno-spożywczy

1. Znaczenie eksportu rolno-spożywczego

Pomimo ograniczonych zasobów ziemi i wysokiej gęstości zaludnienia holenderskie rolnictwo należy do najbardziej produktywnych na świecie. Kompleks rolno-spożywczy pozostaje jednym z najważniejszych sektorów eksportowych.

Według badania Wageningen Economic Research i holenderskiego urzędu statystycznego CBS wartość eksportu towarów rolnych osiągnęła w 2025 roku 137,5 mld euro, co oznacza wzrost o 8,4% w porównaniu z 2024 rokiem. Towary wyprodukowane w Holandii odpowiadały za 88,4 mld euro, natomiast reeksport za 49,1 mld euro.

Holenderska gospodarka uzyskała z eksportu produktów rolnych ponad 49 mld euro dochodu. Z tej kwoty 43,5 mld euro pochodziło z krajowej produkcji, a 5,7 mld euro z reeksportu. Najważniejszym odbiorcą pozostają Niemcy, na które przypada około 25% wartości eksportu rolnego.

Do najważniejszych grup eksportowych w 2025 roku należały:

• produkty mleczne i jaja – 13,3 mld euro, o około 10% więcej niż rok wcześniej;
• kakao i przetwory kakaowe – 12,4 mld euro, wobec 9,2 mld euro w 2024 roku;
• produkty ogrodnicze – 12,3 mld euro, w tym kwiaty cięte, cebule kwiatowe, rośliny doniczkowe i produkty szkółkarskie;
• mięso – 12,1 mld euro, o około 10% więcej niż w 2024 roku.

Holenderski kompleks rolno-spożywczy obejmuje produkcję żywności, przetwórstwo i handel importowanymi surowcami, takimi jak kakao. Surowce te są przetwarzane, a następnie eksportowane z wyższą wartością dodaną.

Sektor łączy intensywną, zmechanizowaną produkcję z zaawansowanymi technologiami przetwórczymi, logistycznymi i kontrolnymi.

2. Technologie rolno-spożywcze i rola Brainport Eindhoven

Współczesny holenderski kompleks rolno-spożywczy jest silnie zintegrowany z technologią. Brainport Eindhoven odgrywa ważną rolę w rozwoju rozwiązań dla produkcji żywności i rolnictwa.

W sektorze wykorzystuje się między innymi robotykę, sztuczną inteligencję, czujniki, systemy wizyjne i inteligentne oświetlenie. Technologie te zwiększają wydajność przetwórstwa, poprawiają jakość i bezpieczeństwo produktów oraz ograniczają zużycie wody, energii i nawozów.

Holenderskie firmy projektują i eksportują:

• zaawansowane linie produkcyjne,
• automatyczne systemy sortowania,
• inteligentne opakowania,
• rozwiązania do monitorowania jakości żywności,
• specjalistyczną wiedzę i technologie zarządzania produkcją.

Tradycyjna rola Holandii jako „ogrodu Europy” została rozszerzona o funkcję globalnego dostawcy technologii rolno-spożywczych. Sektor pozostaje jednak pod silną presją związaną z emisjami, zużyciem gleby i wody oraz ochroną środowiska.

B. Przemysł, wysokie technologie i innowacje – rola Brainport Eindhoven

1. Przemysł wysokiej technologii jako specjalizacja narodowa

Holandia jest jednym z najważniejszych europejskich ośrodków przemysłu wysokiej technologii. W Brainport Eindhoven przedsiębiorstwa, instytuty naukowe i władze współpracują nad rozwiązaniami odpowiadającymi na globalne wyzwania – od półprzewodników i sztucznej inteligencji po czystą energię i inteligentną mobilność.

Kluczowe technologie rozwijane w regionie obejmują półprzewodniki, zintegrowaną fotonikę, sztuczną inteligencję, analizę danych, zaawansowane wytwarzanie, systemy energetyczne, zieloną mobilność i technologie medyczne.

Region jest największym holenderskim ośrodkiem mikro- i nanoelektroniki, co częściowo wynika z dziedzictwa Philipsa oraz rozwoju przedsiębiorstw takich jak ASML i NXP.

ASML jest światowym liderem w produkcji systemów litograficznych wykorzystywanych do wytwarzania układów scalonych. NXP należy natomiast do ważnych producentów mikrokontrolerów i rozwiązań półprzewodnikowych dla motoryzacji oraz internetu rzeczy.

2. Zintegrowana fotonika, mechatronika i produkcja addytywna

Szczególną specjalizacją Brainport jest zintegrowana fotonika. W obliczu rosnącego zapotrzebowania na przepustowość i ograniczeń energetycznych tradycyjnych technologii półprzewodnikowych wykorzystanie światła w układach scalonych może zwiększyć szybkość, skalowalność i efektywność przesyłu danych.

Firmy i instytuty z regionu pracują nad projektowaniem, produkcją i integracją fotonicznych układów scalonych stosowanych w telekomunikacji, centrach danych, czujnikach oraz systemach medycznych.

Innym obszarem specjalizacji jest mechatronika i produkcja addytywna, czyli druk 3D. Kompetencje mechatroniczne umożliwiają budowę maszyn o nanometrowej precyzji i dużej szybkości działania. Technologie druku 3D pozwalają natomiast wytwarzać złożone komponenty dla lotnictwa, motoryzacji, medycyny i przemysłu spożywczego.

Holenderskie specjalizacje technologiczne tworzą wzajemnie powiązany ekosystem, w którym półprzewodniki, fotonika, sztuczna inteligencja, mechatronika i technologie medyczne wzmacniają swój potencjał rozwojowy.

C. Logistyka, porty i transport – Rotterdam i Schiphol

1. Port w Rotterdamie jako globalny węzeł

Port w Rotterdamie jest jednym z najważniejszych aktywów gospodarczych Holandii. W 2024 roku obsłużył ponad 435 mln ton ładunków, pełniąc funkcję głównego punktu wejścia i wyjścia towarów dla Holandii oraz dużej części Europy kontynentalnej.

Port jest zintegrowany z kluczowymi korytarzami transeuropejskiej sieci transportowej TEN-T, w tym z korytarzem Ren–Alpy. Dzięki temu zapewnia połączenie z Niemcami, Belgią, północną Francją i innymi ważnymi rynkami europejskimi.

W 2024 roku bezpośrednia wartość dodana portu wyniosła 18,6 mld euro, a łącznie z wartością pośrednią – 29,6 mld euro, czyli około 2,9% PKB Holandii. Bezpośrednio i pośrednio port zapewnia pracę około 192 364 osobom.

Dane za 2023 rok pokazują wrażliwość przeładunków na globalną koniunkturę. Całkowity wolumen wyniósł 438,8 mln ton, czyli o 6,1% mniej niż w 2022 roku. Najważniejsze zmiany obejmowały:

• węgiel – spadek przeładunków o 20,3%, do 23,1 mln ton;
• LNG – wzrost o 3,7%, do 11,9 mln ton;
• kontenery i inne suche ładunki – spadek wynikający między innymi ze słabszej koniunktury i wysokiej inflacji;
• ładunki rolne, ruda żelaza i złom – wzrost wolumenu przeładunków.

Zmiany te odzwierciedlają proces transformacji energetycznej. Spada znaczenie węgla i części produktów naftowych, natomiast rośnie rola LNG, wodoru oraz projektów wychwytywania i składowania CO₂.

2. Lotnisko Schiphol jako węzeł pasażerski i towarowy

Drugim filarem holenderskiej gospodarki logistycznej jest lotnisko Schiphol pod Amsterdamem. W 2024 roku obsługiwało 301 kierunków, wobec 305 w 2023 roku. Liczba operacji lotniczych osiągnęła 473 815, co oznacza wzrost o 7,2%. Wolumen ładunków wyniósł 1,49 mln ton i zwiększył się o 8,2% w skali roku.

Schiphol ma szczególne znaczenie dla sektorów wymagających szybkiej i niezawodnej komunikacji z rynkami światowymi, takich jak:

• technologie medyczne,
• przemysł wysokiej technologii,
• kwiaty cięte i świeża żywność,
• zaawansowane usługi biznesowe,
• usługi finansowe i doradcze.

Schiphol i port w Rotterdamie tworzą wspólnie materialną podstawę holenderskiego modelu „bramy do Europy”.

D. Usługi finansowe i instytucje monetarne

De Nederlandsche Bank (DNB) jest bankiem centralnym Holandii i krajowym organem nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami finansowymi. Należy do Eurosystemu, a jego prezes uczestniczy w ustalaniu polityki pieniężnej jako członek Rady Prezesów Europejskiego Banku Centralnego.

Holandia nie prowadzi samodzielnej polityki kursowej, lecz uczestniczy we wspólnej polityce pieniężnej strefy euro. DNB koncentruje się na stabilności cen oraz bezpieczeństwie systemu finansowego i płatniczego.

Do najważniejszych zadań DNB należą:

• udział w polityce pieniężnej Eurosystemu – współdecydowanie o stopach procentowych i innych instrumentach EBC;
• nadzór ostrożnościowy – kontrola bezpieczeństwa banków i innych instytucji finansowych;
• udział w mechanizmach restrukturyzacji – ograniczanie skutków problemów dużych banków;
• ochrona deponentów – odpowiedzialność za krajowy system gwarancji depozytów;
• bezpieczeństwo płatności – wspieranie sprawnego, szybkiego i niezawodnego systemu rozliczeń.

Holenderski model łączy głęboką integrację z europejskim systemem finansowym z zachowaniem krajowych kompetencji w obszarze nadzoru i stabilności finansowej.

E. Energetyka, gospodarka wodna i infrastruktura

Holandia intensywnie angażuje się w transformację energetyczną. Terminale LNG, rozwijana sieć wodorowa oraz instalacje wychwytywania i składowania CO₂ mają pomóc przekształcić Rotterdam w centrum nowej energetyki, przy jednoczesnym utrzymaniu jego znaczenia dla tradycyjnego sektora petrochemicznego.

Program Delta jest przykładem infrastruktury, której wpływ na gospodarkę ma charakter pośredni, ale fundamentalny. Inwestycje w wały, poldery, bariery przeciwsztormowe i systemy zarządzania wodą chronią ludność oraz najważniejsze aktywa gospodarcze: porty, centra przemysłowe, tereny rolne i ośrodki usługowe.

W sektorze energetyczno-infrastrukturalnym widoczne są dwa główne kierunki zmian:

• transformacja energetyczna – ograniczanie roli węgla i części produktów naftowych na rzecz LNG, wodoru oraz innych alternatyw;
• rozwój infrastruktury wodnej – wzmacnianie ochrony przeciwpowodziowej i bezpieczeństwa zasobów wody słodkiej;
• integracja polityk publicznych – łączenie inwestycji energetycznych, przestrzennych, klimatycznych i transportowych.

IV. Handel zagraniczny i integracja w globalne łańcuchy wartości

A. Skala i struktura handlu w ujęciu makroekonomicznym

Holandia jest jednym z najbardziej zorientowanych na handel państw świata. Według danych World Integrated Trade Solution wartość eksportu towarów w 2023 roku wyniosła 734,0 mld USD. Eksport usług osiągnął około 288,2 mld USD, a import usług około 248,2 mld USD.

Udział eksportu towarów i usług w PKB wyniósł w 2023 roku 88,54%, natomiast udział importu 77,37%. Łączne przepływy przełożyły się na wskaźnik otwartości wynoszący około 165,91% PKB. Według OECD w 2024 roku łączny handel odpowiadał za 159% PKB.

Wyjątkowo wysoka otwartość holenderskiej gospodarki znajduje jednoznaczne potwierdzenie w danych dotyczących towarów, usług i relacji handlu do PKB.

B. Struktura eksportu według stopnia przetworzenia produktów

Dane WITS pozwalają podzielić holenderski eksport na surowce, dobra pośrednie, dobra konsumpcyjne i dobra kapitałowe. Strukturę eksportu towarowego w 2023 roku przedstawia poniższa tabela:

Kategoria produktu	Wartość eksportu w 2023 roku	Udział w eksporcie
Surowce	78 243 mln USD	10,66%
Dobra pośrednie	149 912 mln USD	20,42%
Dobra konsumpcyjne	262 069 mln USD	35,70%
Dobra kapitałowe	213 556 mln USD	29,09%

Źródło: WITS, Bank Światowy, Netherlands Trade Summary 2023.

Holandia nie jest przede wszystkim eksporterem surowców, lecz gospodarką wyspecjalizowaną w dobrach przetworzonych, zwłaszcza konsumpcyjnych i kapitałowych.

Dobra kapitałowe obejmują między innymi maszyny, urządzenia transportowe, sprzęt wysokiej technologii i infrastrukturę przemysłową. Odpowiada to znaczeniu przedsiębiorstw takich jak ASML, DAF oraz producentów maszyn działających w regionie Brainport. Do dóbr konsumpcyjnych należą między innymi przetworzona żywność, produkty rolno-spożywcze, wyroby chemiczne i towary codziennego użytku.

C. Główne kierunki geograficzne eksportu i importu

W 2023 roku najważniejszym rynkiem eksportowym Holandii były Niemcy. Wartość eksportu wyniosła 167 235 mln USD, czyli około 22,78% całości. Kolejne miejsca zajmowały Belgia, Francja, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone.

Najważniejsze kierunki eksportu przedstawiały się następująco:

• Niemcy – 167 235 mln USD i 22,78% całkowitego eksportu;
• Belgia – 85 626 mln USD i 11,67%;
• Francja – 59 240 mln USD i 8,07%;
• Wielka Brytania – 46 564 mln USD i 6,34%;
• Stany Zjednoczone – 36 524 mln USD i 4,98%.

W strukturze importu dominowały następujące państwa:

• Niemcy – 110 639 mln USD i 16,88% całkowitego importu;
• Stany Zjednoczone – 69 198 mln USD i 10,56%;
• Belgia – 63 493 mln USD i 9,68%;
• Chiny – 54 443 mln USD i 8,30%;
• Wielka Brytania – 33 742 mln USD i 5,15%.

Według OECD w 2024 roku około 70% holenderskiego eksportu trafiało do innych państw Unii Europejskiej, a około 42% importu pochodziło z UE. Potwierdza to wyjątkowo silną integrację z jednolitym rynkiem europejskim.

Holandia jest gospodarką regionalną pod względem koncentracji partnerów handlowych, ale globalną pod względem pochodzenia, charakteru i przeznaczenia obsługiwanych towarów oraz usług.

D. Reeksport, „efekt Rotterdamu” i interpretacja statystyk

Reeksport odpowiada za około połowę wartości całkowitego eksportu Holandii. Duża część tych przepływów dotyczy towarów przechodzących przez port w Rotterdamie.

„Efekt Rotterdamu” polega na tym, że statystyki handlowe obejmują towary przeznaczone ekonomicznie dla innych krajów, lecz fizycznie przechodzące przez Rotterdam i początkowo rejestrowane w Holandii. Może to zawyżać obraz krajowych zdolności eksportowych.

Rzetelna analiza holenderskiego handlu wymaga rozróżnienia między eksportem produktów krajowych, reeksportem i wartością dodaną powstającą w usługach logistycznych.

Dane CBS i Wageningen Economic Research dotyczące eksportu rolnego są pod tym względem szczególnie użyteczne, ponieważ oddzielają towary wyprodukowane w Holandii od produktów pochodzących z reeksportu.

V. Instytucje gospodarcze, regulacje i finanse publiczne

A. De Nederlandsche Bank jako bank centralny i nadzorca

De Nederlandsche Bank pełni kluczową funkcję jako bank centralny oraz organ nadzoru ostrożnościowego. Działa jako niezależna instytucja zarówno w obszarze polityki pieniężnej realizowanej w ramach Eurosystemu, jak i nadzoru nad sektorem finansowym.

Prezes DNB zasiada w Radzie Prezesów Europejskiego Banku Centralnego. Członek zarządu odpowiedzialny za nadzór uczestniczy w pracach Rady ds. Nadzoru EBC, natomiast osoba odpowiadająca za restrukturyzację reprezentuje bank w Jednolitej Radzie ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji.

DNB jest krajowym węzłem europejskiego systemu stabilności finansowej. Integracja z instytucjami UE zwiększa wiarygodność i przewidywalność otoczenia finansowego, co ma szczególne znaczenie dla gospodarki silnie zależnej od handlu i międzynarodowego kapitału.

B. Finanse publiczne i fiskalna pozycja państwa

Według Międzynarodowego Funduszu Walutowego w latach poprzedzających 2023 rok dług publiczny Holandii pozostawał poniżej 50% PKB. W ostatnich latach zadłużenie sektora instytucji rządowych i samorządowych kształtowało się w pobliżu 48–52% PKB.

Jest to umiarkowany poziom na tle wielu innych państw uprzemysłowionych. Zapewnia Holandii przestrzeń fiskalną do realizacji długoterminowych programów, takich jak Program Delta, oraz wspierania transformacji energetycznej i technologicznej.

Jednocześnie wysoka otwartość gospodarki sprawia, że dochody publiczne są wrażliwe na globalne wstrząsy wpływające na handel i działalność przedsiębiorstw międzynarodowych.

C. Polityka regulacyjna i otoczenie biznesowe

Jednym z fundamentów konkurencyjności Holandii są niskie bariery regulacyjne i sprawne procedury graniczne. Przepływ towarów i usług wspierają uproszczone formalności, dobra koordynacja instytucjonalna oraz wykorzystanie nowoczesnych technologii w obsłudze celnej i logistycznej.

Jako członek jednolitego rynku UE Holandia korzysta z czterech podstawowych swobód:

• przepływu towarów,
• przepływu usług,
• przepływu osób,
• przepływu kapitału.

Brainport Eindhoven jest przykładem regionalnego otoczenia biznesowego sprzyjającego innowacjom. Firmy technologiczne korzystają z dostępu do kampusów, uczelni, partnerów przemysłowych, laboratoriów badawczych i wsparcia władz lokalnych.

Region wyróżnia się wysokimi prywatnymi wydatkami na badania i rozwój oraz bardzo dużą liczbą patentów w przeliczeniu na mieszkańca. Pracuje w nim ponad 72 868 specjalistów z branży technologicznej i informatycznej.

Stabilne regulacje, rozwinięta infrastruktura i gęsta sieć współpracy sprzyjają przyciąganiu inwestycji zagranicznych oraz podejmowaniu długoterminowych decyzji biznesowych.

VI. Rynek pracy, kapitał ludzki i demografia

A. Wysoka aktywność i niskie bezrobocie – obraz ilościowy

Holenderski rynek pracy cechuje się bardzo wysoką aktywnością zawodową i niskim bezrobociem. Według EURES w 2023 roku ponad 10,1 mln osób było aktywnych zawodowo, a stopa zatrudnienia wyniosła 82,4%. Było to o 12 punktów procentowych więcej niż średnia UE-27 oraz o 5,2 punktu więcej niż w 2018 roku.

Najważniejsze wskaźniki rynku pracy w 2023 roku przedstawiały się następująco:

• stopa zatrudnienia kobiet – 78,9%;
• stopa zatrudnienia mężczyzn – 86%;
• stopa zatrudnienia młodzieży – 76,5%;
• stopa bezrobocia ogółem – 3,5%;
• bezrobocie wśród młodzieży – 8,4%.

W drugim kwartale 2024 roku stopa bezrobocia wynosiła 3,6%. Wśród obywateli spoza Unii Europejskiej była znacznie wyższa i sięgała 10,8%.

Holenderski rynek pracy jest silnie napięty: większość osób zainteresowanych zatrudnieniem znajduje pracę, lecz przedsiębiorstwa mają coraz większe trudności z obsadzaniem wakatów.

B. Strukturalna „szczelność” rynku pracy i praca w niepełnym wymiarze

OECD i MFW wskazują, że napięcie na holenderskim rynku pracy ma charakter strukturalny, a nie wyłącznie cykliczny. Liczba osób dostępnych do podjęcia pracy systematycznie maleje, co prowadzi do chronicznych niedoborów kadrowych w wielu zawodach i regionach.

Holandia jest światowym liderem pod względem zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu. W trzecim kwartale 2023 roku w ten sposób pracowało około 42% wszystkich zatrudnionych, wobec średniej dla strefy euro wynoszącej 20,5%. Wśród kobiet odsetek ten sięgał około 63%, a wśród mężczyzn około 23%.

Praca w niepełnym wymiarze przynosi zarówno korzyści, jak i ograniczenia:

• większa elastyczność – ułatwia dostosowanie czasu pracy do potrzeb pracowników i przedsiębiorstw;
• łatwiejsze godzenie obowiązków – wspiera łączenie pracy z opieką nad dziećmi i życiem rodzinnym;
• mniejsza podaż godzin pracy – ogranicza możliwość szybkiego zwiększenia produkcji w okresach wysokiego popytu;
• niepełne wykorzystanie kompetencji – może zmniejszać udział wysoko wykwalifikowanych osób w pełnowymiarowym zatrudnieniu.

Problem nabiera znaczenia w warunkach starzenia się społeczeństwa i rosnącego zapotrzebowania na pracowników opieki zdrowotnej, technologii i usług publicznych.

C. Kapitał ludzki, edukacja i specjalizacje kompetencyjne

Holandia dysponuje wysokiej jakości kapitałem ludzkim. Jest to szczególnie widoczne w Brainport, którego rozwój zależy od specjalistów w dziedzinie nauk ścisłych, inżynierii i technologii.

Najbardziej poszukiwane kompetencje obejmują:

• analizę danych i analitykę predykcyjną,
• sztuczną inteligencję i uczenie maszynowe,
• interakcję człowieka z technologią,
• mechatronikę i automatykę,
• mikro- i nanoelektronikę,
• fotonikę i zaawansowane wytwarzanie.

Uczelnie techniczne, w tym Uniwersytet Techniczny w Eindhoven, zapewniają przedsiębiorstwom zaplecze kadrowe i badawcze. Kształcą absolwentów, prowadzą wspólne projekty oraz wspierają transfer wiedzy do przemysłu.

Kapitał ludzki jest jednym z najważniejszych zasobów strukturalnych Holandii. Wysoka jakość edukacji, współpraca uczelni z biznesem, elastyczne formy zatrudnienia i otwartość na migrację wspierają rozwój sektorów o wysokiej wartości dodanej.

D. Regionalne zróżnicowanie rynku pracy

Dane EURES wskazują na umiarkowane zróżnicowanie regionalne bezrobocia. W 2023 roku stopa bezrobocia wynosiła około 4,2% w Groningen, 4,0% we Fryzji i 3,1% w Drenthe, pozostając blisko średniej krajowej.

Poszczególne regiony mają jednak wyraźne specjalizacje. Brainport koncentruje przemysł wysokiej technologii, Rotterdam – logistykę portową i przemysł, a Amsterdam i okolice – usługi biznesowe, transport lotniczy oraz działalność finansową.

Umiarkowane różnice regionalne ograniczają ryzyko powstawania rozległych obszarów trwałej stagnacji. Jednocześnie oznaczają, że niedobory pracowników występują w wielu częściach kraju, a nie tylko w największych ośrodkach gospodarczych.

VII. Zasoby naturalne, przestrzenne uwarunkowania i środowisko

A. Ograniczenia przestrzenne i konkurencja o ziemię

Holandia jest jednym z najgęściej zaludnionych państw Europy i świata. Niewielkie terytorium oraz duży udział obszarów położonych poniżej poziomu morza powodują wyjątkowo silną konkurencję o ziemię.

Ta sama przestrzeń musi zaspokajać potrzeby wielu dziedzin:

• rolnictwa i produkcji żywności,
• mieszkalnictwa i rozwoju miast,
• przemysłu i energetyki,
• transportu i infrastruktury logistycznej,
• ochrony przyrody i gospodarki wodnej.

Intensywne rolnictwo, zwłaszcza hodowla zwierząt i ogrodnictwo szklarniowe, wywiera presję na gleby, zasoby wodne i jakość środowiska. Rozwój miast, terminali portowych, dróg i kolei również wymaga dodatkowej przestrzeni.

Holandia nie może łatwo rozwiązywać problemów poprzez rozszerzanie zabudowy na nowe tereny, dlatego musi maksymalnie efektywnie wykorzystywać dostępną przestrzeń. Nadaje to szczególne znaczenie planowaniu przestrzennemu, ochronie terenów zalewowych i polityce mieszkaniowej.

B. Ryzyko powodziowe i gospodarka wodna

Ryzyko powodziowe jest jedną z najważniejszych cech holenderskiej geografii. Program Delta ma utrzymywać je na tolerowalnym poziomie, z uwzględnieniem kryteriów ekonomicznych oraz ryzyka indywidualnego i społecznego.

Program obejmuje między innymi:

• modernizację wałów i barier przeciwsztormowych,
• utrzymanie polderów i systemów odwadniających,
• zwiększanie dostępności wody słodkiej,
• ograniczanie zasolenia gleb,
• uwzględnianie ryzyka powodziowego w polityce przestrzennej.

Infrastruktura ta chroni ponad 17 mln ludzi oraz znaczną część aktywności gospodarczej skoncentrowanej na terenach zagrożonych zalaniem.

System zarządzania wodą jest jednym z najważniejszych zasobów instytucjonalnych Holandii. Wielowiekowa tradycja budowy polderów, tam i kanałów stworzyła model „państwa hydrotechnicznego”, w którym woda pozostaje jednocześnie zagrożeniem i zasobem wykorzystywanym w rolnictwie, transporcie oraz energetyce.

C. Zasoby energetyczne i transformacja

Zmiany w strukturze przeładunków portu w Rotterdamie odzwierciedlają przeobrażenia holenderskiego sektora energetycznego. Spada znaczenie węgla i części produktów naftowych, a rośnie rola LNG, wodoru, energii odnawialnej oraz technologii wychwytywania CO₂.

Transformacja energetyczna jest silnie powiązana z logistyką. Rotterdam pozostaje kluczowym centrum importu i dystrybucji paliw oraz surowców dla dużej części Europy, a istniejąca infrastruktura może zostać wykorzystana do obsługi nowych nośników energii.

Przyszła konkurencyjność portu będzie zależeć od zdolności do połączenia tradycyjnych funkcji petrochemicznych z rozwojem niskoemisyjnej infrastruktury energetycznej.

VIII. Strukturalne atuty i ograniczenia modelu rozwoju Holandii

A. Atuty strukturalne

Holenderska gospodarka opiera swoją konkurencyjność na kilku wzajemnie wzmacniających się przewagach:

• otwartość handlowa – dostęp do globalnych rynków, wysoki udział eksportu i importu w PKB oraz silna pozycja w europejskich łańcuchach dostaw;
• rozwinięta infrastruktura – port w Rotterdamie, lotnisko Schiphol oraz gęsta sieć połączeń drogowych, kolejowych i śródlądowych;
• sektor wysokiej technologii – obecność firm takich jak ASML i NXP oraz rozwój fotoniki, sztucznej inteligencji, mechatroniki i technologii medycznych;
• kompleks rolno-spożywczy – wysoka produktywność, zaawansowane przetwórstwo i eksport o wartości 137,5 mld euro w 2025 roku;
• stabilne instytucje – integracja DNB z Eurosystemem, rozwinięty nadzór finansowy i umiarkowany poziom długu publicznego;
• wysokiej jakości kapitał ludzki – wysoka aktywność zawodowa, silne zaplecze edukacyjne i ścisła współpraca nauki z biznesem.

Połączenie przewag logistycznych, technologicznych, instytucjonalnych i kompetencyjnych zapewnia Holandii pozycję znacznie silniejszą, niż wynikałoby to z jej powierzchni i liczby ludności.

B. Ograniczenia i wyzwania strukturalne

Model rozwoju Holandii wiąże się również z istotnymi ryzykami. Wysoka otwartość gospodarki i duża rola reeksportu zwiększają podatność na globalne kryzysy, wojny handlowe, sankcje, zmiany polityki celnej i zakłócenia w łańcuchach dostaw.

Najważniejsze wyzwania strukturalne obejmują:

• zależność od handlu międzynarodowego – globalne spowolnienie może szybko wpłynąć na logistykę, przemysł, usługi i finanse publiczne;
• niedobory pracowników – chroniczne braki kadrowe występują między innymi w opiece zdrowotnej, technologii, logistyce i usługach publicznych;
• wysoki udział pracy w niepełnym wymiarze – elastyczność zatrudnienia ogranicza zarazem liczbę dostępnych godzin pracy;
• presję przestrzenną – rolnictwo, mieszkalnictwo, transport, przemysł i ochrona przyrody konkurują o ograniczone zasoby ziemi;
• ryzyko powodziowe – infrastruktura ochronna wymaga stałych, wielomiliardowych nakładów i aktualizacji wraz ze zmianą klimatu;
• presję środowiskową rolnictwa – intensywna produkcja wiąże się z emisjami, zanieczyszczeniem wód, degradacją gleb i problemem związków azotu;
• koszty transformacji energetycznej – restrukturyzacja petrochemii, energetyki i logistyki wymaga znacznego kapitału oraz stabilnych regulacji.

„Efekt Rotterdamu” dodatkowo komplikuje ocenę wyników gospodarczych, ponieważ utrudnia oddzielenie eksportu krajowej wartości dodanej od przepływów czysto logistycznych.

Utrzymanie konkurencyjności wymaga od Holandii dalszej automatyzacji, rozwoju kompetencji, przemyślanej polityki migracyjnej, modernizacji infrastruktury oraz konsekwentnego ograniczania presji środowiskowej.