Analiza przedstawia ewolucję produktu krajowego brutto (PKB) Indonezji oraz PKB per capita, ze szczególnym uwzględnieniem różnic między wartościami nominalnymi, realnymi i skorygowanymi o parytet siły nabywczej (PPP). Podstawę danych stanowią publikacje indonezyjskiego urzędu statystycznego Badan Pusat Statistik (BPS), Banku Światowego oraz Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW).
Indonezja należy do gospodarek utrzymujących stabilny realny wzrost na poziomie około 5 proc. rocznie. W ostatnich latach nominalny PKB kraju wzrósł do około 1,4–1,5 bln USD, a PKB per capita osiągnął około 4,9–5,1 tys. USD w cenach bieżących.
PKB nie pokazuje jednak sposobu podziału dochodów ani nie uwzględnia jakości usług publicznych, kosztów środowiskowych i pracy nieodpłatnej. Dlatego nie powinien być traktowany jako kompletna miara dobrobytu.
Ramy analizy – PKB, PKB per capita i cel badania dla Indonezji
Dlaczego Indonezja i dlaczego PKB?
Indonezja jest jedną z największych gospodarek świata pod względem liczby ludności i wartości produktu krajowego brutto. To również przykład gospodarki wschodzącej, która po azjatyckim kryzysie finansowym z lat 1997–1998 powróciła na ścieżkę stabilnego, umiarkowanie wysokiego wzrostu.
Według danych Banku Światowego i MFW nominalny PKB Indonezji wyniósł około 1371,2 mld USD w 2023 r., a w 2024 r. osiągnął około 1,396 bln USD. W tym czasie populacja kraju przekroczyła 280 mln mieszkańców. Wysoki całkowity PKB przekłada się więc na relatywnie umiarkowany poziom dochodu na osobę.
PKB jest podstawową miarą wielkości gospodarki, tempa jej wzrostu oraz potencjału fiskalnego państwa. PKB per capita służy natomiast jako przybliżony wskaźnik przeciętnego poziomu dochodu. W przypadku Indonezji istotne jest, w jakim stopniu wzrost produkcji przekłada się na poprawę warunków życia, ograniczenie ubóstwa i zmniejszenie nierówności.
Analiza wymaga rozróżnienia trzech podstawowych ujęć:
- PKB nominalny – pokazuje wartość produkcji w cenach bieżących i zależy od inflacji oraz kursu walutowego;
- PKB realny – eliminuje wpływ zmian cen, dlatego lepiej odzwierciedla rzeczywistą dynamikę produkcji;
- PKB według PPP – uwzględnia różnice cen między krajami i lepiej pokazuje lokalną siłę nabywczą dochodów.
PKB per capita według PPP jest w przypadku Indonezji znacznie wyższy niż wartość nominalna wyrażona w dolarach amerykańskich. Wynika to z niższych cen wielu lokalnych dóbr i usług niż w gospodarkach wysoko rozwiniętych.
Zakres czasowy analizy
Główne zestawienia obejmują lata 2021–2025. Dane za lata 2021–2023 mają charakter historyczny, wartości za 2024 r. są w części źródeł szacunkami, natomiast dane za 2025 r. stanowią prognozy lub bieżące oszacowania instytucji międzynarodowych.
Informacje dotyczące wcześniejszych dekad służą przedstawieniu długoterminowego kontekstu oraz wpływu zmian metodologicznych na porównywalność szeregów czasowych.
Źródła danych, metodologia i porównywalność szeregów
Główne instytucje statystyczne
Analiza wykorzystuje dane trzech instytucji, z których każda pełni inną funkcję:
- Badan Pusat Statistik – publikuje krajowe rachunki narodowe, dane o PKB w cenach bieżących i stałych, PKB per capita oraz populacji;
- Bank Światowy – zapewnia porównywalne dane międzynarodowe dotyczące PKB nominalnego, realnego i liczonego według PPP;
- Międzynarodowy Fundusz Walutowy – udostępnia dane historyczne, szacunki i prognozy, a także oceny polityki gospodarczej i ryzyk makroekonomicznych.
BPS jest podstawowym krajowym źródłem danych oraz informacji o zmianach metodologicznych, takich jak przeniesienie roku bazowego na 2010 i wdrożenie standardu SNA 2008.
Bank Światowy publikuje między innymi PKB w bieżących dolarach amerykańskich i w stałych dolarach z 2015 r. Drugi z tych wskaźników pozwala analizować realne zmiany produkcji bez wpływu bieżącej inflacji.
Według MFW nominalny PKB Indonezji w 2024 r. wyniósł około 22 139 bln rupii, czyli około 1396 mld USD, a PKB per capita osiągnął około 4909 USD.
Ceny bieżące, ceny stałe i miary PPP
Rzetelna interpretacja PKB wymaga uwzględnienia jednostki, poziomu cen i zastosowanej metody przeliczenia. Dane krajowe BPS są publikowane przede wszystkim w rupiach indonezyjskich.
W rachunkach prowadzonych w cenach stałych wartości odnoszą się do wybranego roku bazowego, na przykład 2010. Pozwala to oddzielić rzeczywiste zmiany produkcji od zmian poziomu cen. PKB w cenach stałych jest właściwszą miarą dynamiki gospodarki niż PKB nominalny.
Miary PPP są wyrażane w dolarach międzynarodowych i uwzględniają różnice cen między krajami. Powstają w ramach International Comparison Program. W prognozach MFW PKB per capita Indonezji według PPP na 2027 r. wynosi około 20 185 dolarów międzynarodowych.
PPP jest szczególnie przydatny w analizie gospodarek rozwijających się, ponieważ kursy rynkowe mogą zaniżać faktyczną siłę nabywczą dochodów. Metoda ta ma jednak ograniczenia związane z doborem koszyka dóbr i usług, jakością danych cenowych oraz różnicami między produktami oferowanymi w poszczególnych państwach.
Zmiana roku bazowego i przejście na SNA 2008
Jednym z najważniejszych czynników wpływających na porównywalność danych jest zmiana roku bazowego rachunków narodowych. W lutym 2015 r. BPS opublikował dane uwzględniające przeniesienie roku bazowego z 2000 na 2010 oraz częściowe wdrożenie Systemu Rachunków Narodowych 2008 w miejsce wcześniejszego standardu SNA 1993.
Po zmianie metodologii szacowany PKB Indonezji w 2010 r. wzrósł w cenach bieżących o około 6,5 proc. — z 6447 bln rupii do 6864 bln rupii. Około 4,1 proc. dodatkowej wartości dodanej zidentyfikowano dzięki nowym badaniom statystycznym, a około 2,4 proc. wynikało ze zmian metodologicznych i rozszerzenia zakresu działalności ujmowanej w rachunkach narodowych.
Podwyższenie wartości PKB po zmianie metodologii nie oznaczało nagłego wzrostu realnej aktywności gospodarczej. Było przede wszystkim rezultatem dokładniejszego pomiaru produkcji. Szeregi opracowane przed zmianą roku bazowego i po niej nie są zatem w pełni porównywalne.
Obserwacje, szacunki i prognozy
Dane historyczne należy odróżniać od wartości szacunkowych i prognozowanych. Bank Światowy stosuje między innymi oznaczenie „e” dla estymacji oraz „f” dla prognoz. MFW również wyraźnie rozdziela dane historyczne od projekcji.
W analizowanym okresie status danych przedstawia się następująco:
- lata 2021–2023 – obserwacje historyczne;
- 2024 r. – w części publikacji wartość szacunkowa;
- 2025 r. – prognoza lub bieżące oszacowanie.
Prognoz nie należy interpretować tak samo jak ostatecznych danych krajowych. Mogą być rewidowane wraz z napływem nowych informacji o produkcji, inflacji, kursie walutowym i sytuacji międzynarodowej.
Nominalny PKB Indonezji w latach 2021–2025
Poziom PKB w dolarach i rupiach
Według MFW nominalny PKB Indonezji w 2024 r. wyniósł około 22 139 bln rupii, co odpowiadało około 1396 mld USD. Wartość wyrażona w dolarach zależy nie tylko od poziomu krajowej produkcji i cen, ale również od kursu rupii.
Bank Światowy oszacował nominalny PKB Indonezji w 2023 r. na około 1371,2 mld USD. Wzrost wartości w 2024 r. był wynikiem jednoczesnego oddziaływania realnej ekspansji gospodarczej, inflacji i zmian kursowych.
Dla 2025 r. nominalny PKB jest szacowany na około 1,45 bln USD. Dalszy wzrost tej wartości zależy od dynamiki produkcji, poziomu inflacji i stabilności rupii względem dolara.
PKB nominalny w latach 2023–2025
Poniższe zestawienie pokazuje nominalną wartość gospodarki oraz status poszczególnych danych:
| Rok | PKB w cenach bieżących | Charakter danych | Źródło |
|---|---|---|---|
| 2023 | 1371,2 mld USD | obserwacja historyczna | Bank Światowy |
| 2024 | 1396,0 mld USD | szacunek | MFW |
| 2025 | około 1450,0 mld USD | bieżące oszacowanie | Bank Światowy |
Między 2023 a 2025 r. nominalny rozmiar gospodarki Indonezji zwiększył się o około 80 mld USD. Część wzrostu wynikała z rzeczywistego zwiększenia produkcji, a część ze zmian cen i kursu walutowego.
Nominalny PKB, inflacja i deflator PKB
Nominalny PKB obejmuje zarówno zmiany ilości wytwarzanych dóbr i usług, jak i zmiany ich cen. Jego wzrost nie musi więc oznaczać równie szybkiego zwiększenia realnej produkcji.
Według MFW inflacja mierzona deflatorem PKB wyniosła około 3,0 proc. w 2023 r. i była szacowana na około 2,5 proc. w latach 2024–2026. Inflacja konsumencka kształtowała się na podobnym poziomie: około 3,7 proc. w 2023 r. oraz 2,5–2,7 proc. w latach 2024–2026.
Deflator PKB przedstawia relację nominalnego PKB do PKB realnego i mierzy zmiany ogólnego poziomu cen w gospodarce. Umiarkowany deflator wskazuje, że wzrost nominalnego PKB Indonezji był w znacznym stopniu efektem realnej ekspansji, a nie wyłącznie inflacji.
Wpływ szoków zewnętrznych
W latach 2021–2025 gospodarka Indonezji funkcjonowała pod wpływem następstw pandemii COVID-19, zakłóceń w globalnych łańcuchach dostaw, zmian cen surowców i napięć handlowych. Mimo trudnego otoczenia utrzymała realny wzrost na poziomie około 5 proc. rocznie, a inflacja pozostawała stosunkowo stabilna.
Struktura eksportu zwiększa jednak podatność kraju na zmiany światowych cen. W 2024 r. najważniejsze grupy eksportowe obejmowały:
- produkty metalowe – około 18 proc. eksportu;
- węgiel – około 14 proc. eksportu;
- olej palmowy – około 8 proc. eksportu;
- ropę i gaz – około 8 proc. eksportu;
- tekstylia – około 4 proc. eksportu.
Zmiany cen tych produktów oddziałują na dochody eksportowe, kurs walutowy oraz nominalną wartość PKB wyrażoną w dolarach. Ryzyko gwałtownych wahań ograniczały stabilne rezerwy walutowe, kontrolowany deficyt na rachunku obrotów bieżących oraz ostrożna polityka fiskalna i monetarna.
PKB realny i dynamika wzrostu gospodarczego
Realny wzrost PKB w latach 2021–2025
Realny PKB pokazuje zmiany produkcji po wyeliminowaniu wpływu inflacji. Dane historyczne, szacunki i prognozy przedstawiają się następująco:
| Rok | Realny wzrost PKB | Charakter danych | Źródło |
|---|---|---|---|
| 2021 | 3,7 proc. | obserwacja historyczna | Bank Światowy |
| 2022 | 5,3 proc. | obserwacja historyczna | Bank Światowy |
| 2023 | 5,0 proc. | obserwacja historyczna | Bank Światowy |
| 2024 | 5,0 proc. | szacunek | Bank Światowy |
| 2025 | 5,1 proc. | prognoza | Bank Światowy |
Po słabszym wyniku w 2021 r., związanym ze skutkami pandemii, gospodarka powróciła do tempa wzrostu zbliżonego do 5 proc. rocznie. Stabilna dynamika sprzyjała zwiększaniu dochodu na mieszkańca i ograniczaniu ubóstwa.
Prognozy MFW są zbliżone do ocen Banku Światowego. Fundusz przewidywał wzrost na poziomie około 5,0 proc. w 2025 r. oraz 5,1 proc. w 2026 r., co wskazuje na oczekiwaną stabilność gospodarki w średnim okresie.
Strukturalne źródła wzrostu
Jednym z głównych motorów gospodarki pozostaje konsumpcja prywatna, która w 2023 r. zwiększyła się realnie o około 4,9 proc. Podobnej dynamiki oczekiwano w latach 2024–2025. Wspierały ją rosnące dochody gospodarstw domowych, umiarkowana inflacja i programy społeczne.
Inwestycje stopniowo odbudowywały się po okresie słabszej aktywności w czasie pandemii. Szczególne znaczenie miały projekty infrastrukturalne oraz nakłady związane z rozwojem krajowego przetwórstwa surowców.
Tempo wzrostu najważniejszych sektorów w 2023 r. było zróżnicowane:
- usługi – wzrost o około 6,1 proc.;
- przemysł – wzrost o około 5,0 proc.;
- rolnictwo – wzrost o około 1,3 proc.
Szybszy rozwój usług świadczy o postępującej transformacji strukturalnej indonezyjskiej gospodarki.
Realny PKB per capita
Realny PKB per capita pozwala ocenić, czy produkcja rośnie szybciej niż liczba ludności. Oblicza się go przez podzielenie PKB w cenach stałych przez populację.
Ponieważ liczba mieszkańców Indonezji nadal rośnie, realny dochód na osobę zwiększa się wolniej niż całkowity PKB. Przy wzroście gospodarki na poziomie około 5 proc. realny PKB per capita rósł w ostatnich latach w tempie zbliżonym do 3–4 proc. rocznie.
Oznacza to systematyczną poprawę przeciętnego poziomu dochodu. Nie przesądza jednak o równomiernym podziale korzyści między regiony i grupy społeczne.
Indonezja na tle gospodarek ASEAN
Na tle państw ASEAN Indonezja wyróżnia się stabilnością wzrostu. Tempo zbliżone do 5 proc. jest porównywalne z wynikami innych dużych gospodarek regionu, choć w niektórych okresach Wietnam i Filipiny rozwijały się szybciej.
Indonezja pozostaje jednym z ważniejszych ośrodków wzrostu w gospodarce światowej. Jej długoterminowy potencjał mogłyby zwiększyć poprawa klimatu inwestycyjnego, rozwój infrastruktury, wzrost produktywności i dalsza dywersyfikacja gospodarki.
PKB per capita – poziom dochodu i jego ewolucja
PKB per capita w bieżących dolarach
PKB per capita w bieżących dolarach jest często stosowany w prostych porównaniach międzynarodowych. Wskaźnik ten nie uwzględnia jednak różnic cenowych i pozostaje wrażliwy na zmiany kursu walutowego.
Wartości dla Indonezji w latach 2023–2025 przedstawiają się następująco:
| Rok | PKB per capita | Charakter danych | Źródło |
|---|---|---|---|
| 2023 | 4859,8–4866,7 USD | obserwacja historyczna, różne prezentacje | Bank Światowy |
| 2024 | 4909 USD | szacunek | MFW |
| 2025 | 5059,6 USD | bieżące oszacowanie | Bank Światowy |
Wartości te sytuują Indonezję w grupie państw o średnim poziomie dochodu. Są znacznie niższe niż w gospodarkach wysoko rozwiniętych, gdzie PKB per capita często przekracza 40–50 tys. USD, ale wyższe niż w wielu krajach o niskich dochodach.
Niewielka różnica między wartościami dla 2023 r. wynika prawdopodobnie z aktualizacji danych i odmiennych zasad zaokrąglania. Nie wpływa ona istotnie na ocenę poziomu dochodu.
PKB per capita, ubóstwo i nierówności
PKB per capita jest średnią i nie pokazuje rozkładu dochodów. Nie informuje więc, jaka część mieszkańców korzysta ze wzrostu gospodarczego ani ile osób pozostaje poniżej granicy ubóstwa.
Według Banku Światowego w 2022 r. udział mieszkańców żyjących poniżej poszczególnych międzynarodowych progów ubóstwa wynosił około:
- 2,5 proc. poniżej progu 2,15 USD dziennie,
- 20,3 proc. poniżej progu 3,65 USD dziennie,
- 60,5 proc. poniżej progu 6,85 USD dziennie.
Wysoki udział mieszkańców znajdujących się poniżej progu 6,85 USD dziennie pokazuje, że wzrost średniego dochodu nie eliminuje ekonomicznej podatności gospodarstw domowych. Poprawie PKB per capita mogą nadal towarzyszyć nierówności regionalne i społeczne.
Ocena poziomu życia wymaga uwzględnienia również współczynnika Giniego, mediany dochodów, wskaźników ubóstwa, struktury zatrudnienia oraz dostępu do edukacji, ochrony zdrowia i infrastruktury.
PKB per capita według PPP
PKB per capita według PPP lepiej odzwierciedla lokalną siłę nabywczą niż wartość nominalna w dolarach. W prognozach na 2027 r. wskaźnik dla Indonezji wynosi około 20 185 dolarów międzynarodowych. Dla porównania światowa średnia w 2024 r. sięgała około 24 526 dolarów międzynarodowych.
Prognozowany wynik Indonezji odpowiada w przybliżeniu 82 proc. średniej światowej. Różnica między nominalnym PKB per capita a wartością według PPP wynika przede wszystkim z niższych cen wielu lokalnych dóbr i usług.
Mimo korzystniejszego obrazu w ujęciu PPP Indonezja pozostaje wyraźnie poniżej państw wysoko rozwiniętych, w których PKB per capita według PPP często przekracza 40–50 tys. dolarów międzynarodowych.
Długoterminowa ewolucja dochodu na mieszkańca
Wzrost dochodu na mieszkańca jest częścią długotrwałej transformacji gospodarczej. W latach 90. XX wieku nominalny PKB per capita Indonezji pozostawał poniżej 1000 USD, natomiast w ostatnich latach osiągnął około 4–5 tys. USD.
Trend ten nie był liniowy. Kryzys azjatycki z lat 1997–1998, światowy kryzys finansowy z lat 2008–2009 i pandemia COVID-19 powodowały okresowe spadki lub spowolnienia. Po każdym z tych szoków gospodarka wracała jednak na ścieżkę wzrostu.
PKB i PKB per capita według PPP
Znaczenie parytetu siły nabywczej
Parytet siły nabywczej służy do korygowania wartości PKB o różnice cen między krajami. Zamiast rynkowego kursu walutowego stosuje się przelicznik odpowiadający relacji cen podobnego koszyka dóbr i usług.
PKB według PPP jest wyrażany w dolarach międzynarodowych. Jednostka ta ma odzwierciedlać siłę nabywczą zbliżoną do dolara w Stanach Zjednoczonych. PKB per capita według PPP otrzymuje się przez podzielenie tak obliczonego PKB przez liczbę ludności.
W przypadku Indonezji PPP pokazuje, że realna siła nabywcza mieszkańców jest większa, niż sugeruje nominalny dochód przeliczony według kursu rynkowego.
Pozycja Indonezji w rankingach PPP
Indonezja znajduje się powyżej wielu gospodarek o niskich dochodach, ale poniżej państw wysoko rozwiniętych i części zamożniejszych gospodarek wschodzących. W ujęciu PPP jest bliżej średniej światowej niż w zestawieniach opartych na nominalnym PKB per capita.
Nie zmienia to klasyfikacji kraju jako gospodarki o średnim dochodzie. Indonezja nadal ma znaczny potencjał konwergencji, którego wykorzystanie zależy od wzrostu produktywności, rozwoju kapitału ludzkiego, inwestycji i sprawności instytucji.
Ograniczenia PPP
Najważniejsze ograniczenia miar PPP obejmują:
- dobór koszyka – zestaw dóbr i usług może nie odzwierciedlać struktury konsumpcji wszystkich gospodarstw domowych;
- różnice jakościowe – podobna cena edukacji lub opieki zdrowotnej nie oznacza porównywalnej jakości;
- zróżnicowanie regionalne – ceny i wzorce konsumpcji mogą wyraźnie różnić się między regionami Indonezji;
- częstotliwość aktualizacji – dane cenowe są zbierane okresowo, a wartości dla pozostałych lat bywają ekstrapolowane.
Mimo tych ograniczeń PPP pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi do porównywania realnej siły nabywczej i poziomu życia między krajami.
PPP a międzynarodowe linie ubóstwa
Międzynarodowe progi ubóstwa, takie jak 2,15 USD, 3,65 USD i 6,85 USD dziennie, są wyrażane w dolarach międzynarodowych według PPP. Pozwala to porównywać ubóstwo w państwach o odmiennych poziomach i strukturach cen.
Dane dla Indonezji wskazują, że mimo znacznego wzrostu PKB per capita duża część społeczeństwa nadal dysponuje ograniczonymi zasobami. Średni dochód według PPP powinien być zawsze analizowany razem ze wskaźnikami ubóstwa i nierówności.
Przełomy w rozwoju gospodarczym Indonezji
Historyczne kamienie milowe
Na długoterminową ścieżkę indonezyjskiego PKB wpływało kilka przełomowych wydarzeń:
- azjatycki kryzys finansowy z lat 1997–1998 – doprowadził do głębokiej recesji i destabilizacji systemu finansowego;
- reformy makroekonomiczne – umożliwiły powrót do wzrostu w pierwszej dekadzie XXI wieku;
- okresy wysokich cen surowców – zwiększały dochody z eksportu węgla, ropy, gazu i oleju palmowego;
- wdrożenie SNA 2008 – podniosło szacowany poziom PKB w roku bazowym 2010 o około 6,5 proc., ale nie oznaczało realnego skoku produkcji;
- pandemia COVID-19 – spowodowała silny szok, po którym gospodarka w latach 2022–2023 wróciła do wzrostu zbliżonego do 5 proc. rocznie.
Polityka fiskalna i monetarna
Po pandemii polityka fiskalna wspierała inwestycje publiczne, gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa. Bank centralny koncentrował się na utrzymaniu stabilnej inflacji oraz ograniczaniu nadmiernej zmienności kursu rupii.
Łagodniejsze warunki fiskalne i monetarne wspierały konsumpcję oraz inwestycje. W dłuższym okresie nadmierna ekspansja mogłaby jednak zwiększyć presję inflacyjną lub ryzyko fiskalne. Kluczowe pozostaje więc zachowanie równowagi między wspieraniem wzrostu a stabilnością makroekonomiczną.
Surowce, przetwórstwo i dywersyfikacja
Surowce nadal odgrywają istotną rolę w eksporcie i wpływają na tempo wzrostu PKB. Wysokie ceny produktów metalowych, węgla, oleju palmowego, ropy i gazu zwiększają dochody przedsiębiorstw oraz wpływy państwa. Spadki cen działają w przeciwnym kierunku.
Rząd wspiera lokalne przetwarzanie surowców, aby zwiększać wartość dodaną i ograniczać zależność od eksportu nieprzetworzonych produktów. Rozwój usług finansowych, transportowych i biznesowych również sprzyja dywersyfikacji gospodarki.
Demografia a PKB
Populacja Indonezji rośnie w umiarkowanym tempie. Zwiększająca się liczba mieszkańców powiększa zasób pracy i rynek konsumencki, ale jednocześnie sprawia, że PKB per capita rośnie wolniej niż całkowity PKB.
Korzystna struktura wieku może wspierać rozwój, jeżeli młode pokolenia uzyskają dostęp do dobrej edukacji, ochrony zdrowia i produktywnego zatrudnienia. Bez odpowiednich inwestycji potencjalna dywidenda demograficzna nie zostanie w pełni wykorzystana.
Ograniczenia PKB jako miary dobrobytu
PKB a jakość życia
PKB mierzy wartość produkcji i dochodu w gospodarce, ale nie jest bezpośrednią miarą dobrobytu społecznego. Nie uwzględnia między innymi dystrybucji dochodów, warunków pracy, bezpieczeństwa, jakości środowiska ani subiektywnego zadowolenia z życia.
Wzrost PKB może współwystępować z rosnącymi nierównościami, degradacją środowiska lub pogorszeniem jakości życia części społeczeństwa. W Indonezji poprawie PKB per capita towarzyszy ograniczanie skrajnego ubóstwa i zwiększanie dostępu do usług, ale nie wszystkie grupy społeczne korzystają z tych zmian w równym stopniu.
Dystrybucja dochodów i nierówności
PKB per capita jest średnią arytmetyczną obliczaną przez podzielenie całkowitego PKB przez liczbę mieszkańców. Nie pokazuje różnic między dochodami najbiedniejszych i najbogatszych gospodarstw domowych.
Wysoka wartość średnia może występować nawet wtedy, gdy znaczna część ludności dysponuje wyraźnie niższym dochodem. Do oceny dobrobytu należy więc wykorzystywać również medianę dochodów, współczynnik Giniego oraz wskaźniki ubóstwa.
Środowisko naturalne i zrównoważony rozwój
PKB nie odejmuje kosztów emisji gazów cieplarnianych, wylesiania, utraty bioróżnorodności ani zanieczyszczenia wód i powietrza. Ma to szczególne znaczenie dla Indonezji ze względu na rolę wydobycia węgla, produkcji ropy i gazu oraz przemysłu oleju palmowego.
Eksploatacja zasobów naturalnych może krótkoterminowo zwiększać PKB, a jednocześnie generować długoterminowe koszty społeczne i ekologiczne. Dane o wzroście gospodarczym powinny być zatem uzupełniane informacjami o emisjach CO₂, jakości powietrza, tempie wylesiania i wykorzystaniu zasobów naturalnych.
Praca nieodpłatna i sektor nieformalny
PKB nie obejmuje większości pracy nieodpłatnej wykonywanej w gospodarstwach domowych, w tym opieki nad dziećmi i osobami starszymi. Nie ujmuje również w pełni wolontariatu ani nieformalnej wymiany dóbr i usług.
W Indonezji sektor nieformalny odgrywa dużą rolę. Część tej aktywności jest uwzględniana w rachunkach narodowych na podstawie szacunków, ale dokładność pomiaru pozostaje ograniczona. Wdrożenie SNA 2008 rozszerzyło zakres rejestrowanej działalności, lecz nie wyeliminowało wszystkich problemów.
Alternatywne wskaźniki dobrobytu
Pełniejsza ocena rozwoju Indonezji powinna uwzględniać co najmniej następujące obszary:
- zdrowie – oczekiwaną długość życia, śmiertelność niemowląt i dostęp do opieki medycznej;
- edukację – poziom wykształcenia, jakość nauczania i dostępność szkół;
- dochody i nierówności – medianę dochodów, współczynnik Giniego i skalę ubóstwa;
- warunki życia – dostęp do infrastruktury, mieszkań, wody, energii i transportu;
- środowisko i instytucje – jakość powietrza, stan zasobów naturalnych, bezpieczeństwo i sprawność administracji.
Wzrost PKB może tworzyć warunki do poprawy tych wskaźników dzięki zwiększeniu dochodów publicznych i prywatnych. Nie gwarantuje jednak lepszej jakości życia, jeżeli zasoby są wykorzystywane nieefektywnie lub korzyści ze wzrostu trafiają jedynie do ograniczonej części społeczeństwa.