San Marino jest jednym z najmniejszych państw świata pod względem liczby ludności, a jednocześnie osiąga bardzo wysoki dochód na mieszkańca. Ta specyfika sprawia, że analiza jego produktu krajowego brutto wymaga uwzględnienia niewielkiej skali gospodarki, silnych powiązań z Włochami oraz dużego znaczenia przepływów transgranicznych.
Dane Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW), Banku Światowego i instytucji europejskich pokazują, że po pandemii COVID-19 gospodarka San Marino odnotowała dynamiczne odbicie, szczególnie w latach 2021–2022. W 2023 roku nastąpiło wyraźne spowolnienie, a w 2024 roku — umiarkowane przyspieszenie.
W latach 2020–2024 nominalny PKB San Marino wzrósł z 1,57 mld euro do 1,99 mld euro, natomiast PKB per capita osiągnął w 2024 roku 56 307 euro. MFW podkreśla jednak, że kraj nadal mierzy się z wysokim zadłużeniem publicznym i ryzykami związanymi z sektorem bankowym. Wymaga to ostrożnej polityki fiskalnej, dalszych reform oraz odbudowy buforów finansowych.
Źródła danych, zakres czasowy i metodologia
Instytucjonalne źródła danych o PKB San Marino
Podstawowe dane o gospodarce San Marino gromadzi i publikuje krajowy urząd statystyczny Ufficio Nazionale di Statistica. Instytucja prowadzi między innymi National Summary Data Page (NSDP), zgodną z wytycznymi MFW. Serwis obejmuje najważniejsze wskaźniki makroekonomiczne, w tym rachunki narodowe, oraz zapewnia dostęp do danych w formacie SDMX i powiązanych metadanych.
Drugim ważnym źródłem jest Bank Światowy, który publikuje dla San Marino następujące dane:
- PKB w bieżących dolarach amerykańskich,
- PKB w cenach stałych,
- PKB per capita w ujęciu nominalnym i realnym,
- PKB oraz PKB per capita według parytetu siły nabywczej.
Według Banku Światowego PKB San Marino w 2023 roku wyniósł około 2,03 mld USD, a PKB per capita osiągnął 59 871,3 USD. Populacja kraju liczyła w tym okresie około 34 tys. osób.
Trzecim kluczowym źródłem są dokumenty MFW przygotowywane w ramach konsultacji prowadzonych na podstawie art. IV. Zawierają one szczegółowe informacje dotyczące PKB, inflacji, finansów publicznych, rachunku bieżącego i zadłużenia.
Według MFW nominalny PKB San Marino w latach 2020–2024 wynosił kolejno 1 568,7 mln euro, 1 739,4 mln euro, 1 874,9 mln euro, 1 929,7 mln euro oraz 1 991,0 mln euro.
Uzupełnieniem jest arkusz informacyjny Komisji Europejskiej oparty na bazie World Economic Outlook MFW. Zgodnie z tym źródłem realny wzrost gospodarczy wyniósł 14,5% w 2021 roku, 7,8% w 2022 roku, 0,4% w 2023 roku i 1,0% w 2024 roku.
Zakres czasowy analizy
Analiza obejmuje lata 2020–2024. Taki przedział pozwala przedstawić nominalny poziom PKB, dynamikę realną oraz zmiany PKB per capita bez łączenia danych historycznych z prognozami długoterminowymi.
Dane do 2023 roku można traktować jako obserwowane. Część wartości za 2024 rok ma natomiast charakter szacunkowy lub wstępny i może podlegać rewizjom. Dane dotyczące 2025 roku nie zostały uwzględnione, ponieważ w materiałach MFW i Komisji Europejskiej są prezentowane głównie jako prognozy.
Jednostki, baza cen i definicje
Nominalny PKB jest wyrażany w cenach bieżących, dlatego uwzględnia zarówno zmianę wolumenu produkcji, jak i wpływ inflacji. W przypadku San Marino podstawową walutą odniesienia jest euro. W zestawieniach międzynarodowych stosuje się również dolary amerykańskie, przez co na wynik wpływają także zmiany kursowe.
Realny PKB eliminuje wpływ zmian cen i lepiej odzwierciedla rzeczywistą zmianę wielkości produkcji. Jego roczna dynamika jest obliczana jako procentowa zmiana wartości produkcji w cenach stałych.
PKB według parytetu siły nabywczej (PPP) jest przeliczany na dolary międzynarodowe z uwzględnieniem różnic w poziomie cen między państwami. Wskaźnik ten jest szczególnie przydatny w porównaniach międzynarodowych.
PKB per capita powstaje przez podzielenie PKB przez liczbę ludności. Ze względu na niewielką populację San Marino zmiany całkowitego PKB szybko przekładają się na wartość przypadającą na jednego mieszkańca.
Rewizje danych i zmiany metodologiczne
Dane o PKB są regularnie aktualizowane. Krajowy urząd statystyczny może korygować rachunki narodowe po pozyskaniu pełniejszych informacji, zmianie roku bazowego lub wdrożeniu nowych standardów rachunkowości, takich jak ESA 2010. MFW i Bank Światowy dostosowują następnie swoje bazy do najnowszych danych oficjalnych.
Zmiany metodologiczne mają szczególne znaczenie w analizach długookresowych. Serii opartych na różnych latach bazowych lub standardach rachunków narodowych nie należy łączyć bez odpowiedniego przeliczenia. W odniesieniu do lat 2020–2024 dane MFW i Komisji Europejskiej są jednak wystarczająco spójne, aby ocenić najważniejsze tendencje.
Kontekst gospodarczy San Marino
Skala i struktura gospodarki
San Marino jest mikropaństwem położonym na terytorium Włoch. Zajmuje powierzchnię niespełna 61 km² i liczy około 34 tys. mieszkańców. Całkowity PKB kraju jest więc niewielki w ujęciu bezwzględnym, ale bardzo wysoki w przeliczeniu na mieszkańca.
Gospodarka jest silnie zintegrowana z rynkiem włoskim i europejskim poprzez handel, finanse, turystykę oraz transgraniczny rynek pracy. Wyróżnia się również stosunkowo wysokim udziałem przemysłu w wartości dodanej. Sektor ten tworzą przede wszystkim małe i średnie przedsiębiorstwa produkcyjne powiązane z łańcuchami dostaw regionu Emilia-Romania.
Istotną rolę odgrywają również następujące obszary gospodarki:
- turystyka i hotelarstwo,
- handel detaliczny,
- usługi profesjonalne,
- działalność finansowa.
Zdywersyfikowana struktura gospodarki zwiększyła odporność San Marino na kolejne wstrząsy, w tym problemy sektora bankowego oraz pandemię COVID-19.
Rynek pracy, dochody i popyt krajowy
Dokumenty MFW z lat 2024–2025 wskazują na bardzo dobrą sytuację na rynku pracy. Zatrudnienie osiągało rekordowe poziomy, a wzrost realnych wynagrodzeń wspierał konsumpcję prywatną. Popyt krajowy stał się jednym z najważniejszych motorów wzrostu, szczególnie po osłabieniu eksportu towarów.
Silny rynek pracy, wzrost realnych dochodów i łagodniejsze warunki finansowania pomagały równoważyć słabszą koniunkturę w przemyśle. Konsumpcja prywatna miała szczególne znaczenie w latach 2023–2024, gdy wygasł efekt gwałtownego odbicia popandemicznego.
PKB per capita zwiększył się z 46 278 euro w 2021 roku do 56 307 euro w 2024 roku, czyli o ponad 20% w ciągu trzech lat. Część tego wzrostu wynikała jednak z podwyższonej inflacji, zwłaszcza w latach 2022–2023.
Sektor bankowy i zadłużenie publiczne
Sektor bankowy pozostaje jednym z najważniejszych elementów sytuacji makroekonomicznej San Marino. Przez wiele lat kraj mierzył się ze skutkami kryzysu finansowego, niską jakością części aktywów oraz koniecznością restrukturyzacji banków.
Przeprowadzone reformy ograniczyły podatność sektora finansowego na wstrząsy. Poprawa kondycji banków sprzyja stabilizacji kredytowania przedsiębiorstw i gospodarstw domowych, a także zmniejsza ryzyko konieczności udzielania pomocy publicznej.
MFW wskazuje jednak, że dług publiczny na poziomie około 62,8% PKB pozostaje wysoki. San Marino powinno zatem kontynuować ostrożną politykę fiskalną i utrzymywać odpowiednie bufory na wypadek przyszłych szoków.
Inflacja, rachunek bieżący i otoczenie zewnętrzne
Inflacja wynosiła 1,6% w 2021 roku, 5,3% w 2022 roku, 5,9% w 2023 roku i 1,2% w 2024 roku. Oznacza to, że część wzrostu nominalnego PKB w latach 2022–2023 była efektem wyższych cen, a nie zwiększenia wolumenu produkcji.
Saldo rachunku bieżącego pozostawało dodatnie i osiągało bardzo wysokie wartości:
- 5,4% PKB w 2021 roku,
- 13,6% PKB w 2022 roku,
- 22,0% PKB w 2023 roku,
- 18,4% PKB w 2024 roku.
W przypadku mikropaństwa tak wysokie saldo może wynikać ze specyficznej struktury eksportu usług, znaczenia turystyki oraz przepływów finansowych.
Mimo korzystnej pozycji zewnętrznej gospodarka pozostaje podatna na napięcia handlowe, zmiany cen surowców, osłabienie popytu we Włoszech i niepewność geopolityczną. Ze względu na niewielką skalę kraju nawet ograniczony szok zewnętrzny może zauważalnie wpłynąć na całkowity PKB.
PKB San Marino w latach 2020–2024
Podstawowe wskaźniki gospodarcze
Najważniejsze dane dotyczące nominalnego PKB, PKB per capita, wzrostu realnego i inflacji przedstawiają się następująco:
| Rok | PKB nominalny w mld euro | PKB nominalny w mln euro | PKB per capita w euro | Realny wzrost PKB | Inflacja | Status danych | Główne źródło |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2020 | 1,569 | 1 568,7 | Brak danych | Brak danych | Brak danych | Obserwacja | MFW |
| 2021 | 1,739 | 1 739,4 | 46 278 | 14,5% | 1,6% | Obserwacja | MFW i Komisja Europejska |
| 2022 | 1,875 | 1 874,9 | 51 164 | 7,8% | 5,3% | Obserwacja | MFW i Komisja Europejska |
| 2023 | 1,930 | 1 929,7 | 54 948 | 0,4% | 5,9% | Obserwacja | MFW i Komisja Europejska |
| 2024 | 1,991 | 1 991,0 | 56 307 | 1,0% | 1,2% | Szacunek lub dane wstępne | MFW i Komisja Europejska |
W latach 2020–2024 nominalny PKB wzrósł o około 422,3 mln euro, czyli o blisko 27%. Dynamika realna była jednak znacznie bardziej zmienna. Po bardzo silnym odbiciu w latach 2021–2022 wzrost niemal zatrzymał się w 2023 roku, a następnie umiarkowanie przyspieszył w 2024 roku.
Nominalny PKB po pandemii
Nominalny PKB wzrósł z 1 568,7 mln euro w 2020 roku do 1 739,4 mln euro w 2021 roku, czyli o 170,7 mln euro. W 2022 roku zwiększył się o kolejne 135,5 mln euro i osiągnął 1 874,9 mln euro.
W następnych latach tempo nominalnego wzrostu wyraźnie osłabło. Między 2022 a 2023 rokiem PKB zwiększył się o 54,8 mln euro, a między 2023 a 2024 rokiem — o 61,3 mln euro. W 2024 roku gospodarka zbliżyła się do poziomu 2 mld euro nominalnego PKB.
Wzrostu nominalnego nie należy utożsamiać ze wzrostem realnej produkcji. W latach 2022–2023 dużą rolę odgrywała inflacja. Szczególnie widoczne było to w 2023 roku, gdy realny PKB wzrósł jedynie o 0,4%, podczas gdy ceny zwiększyły się o 5,9%.
Realny wzrost PKB
Realny wzrost PKB wyniósł 14,5% w 2021 roku i 7,8% w 2022 roku. Tak wysoka dynamika była przede wszystkim efektem odbicia po pandemicznym załamaniu, znoszenia ograniczeń, powrotu turystyki oraz ożywienia konsumpcji i produkcji przemysłowej.
W 2023 roku wzrost spadł do 0,4%. Przyczyniły się do tego słabszy eksport towarów oraz normalizacja produkcji przemysłowej po wygaśnięciu części włoskich bodźców fiskalnych. Sektor usług pozostawał jednak stosunkowo silny dzięki dobrej koniunkturze turystycznej i popytowi krajowemu.
W 2024 roku wzrost przyspieszył do 1,0%. Wspierały go rosnące dochody realne, wysoki poziom zatrudnienia, niższa inflacja i łagodniejsze warunki finansowania. Gospodarka przeszła tym samym z fazy gwałtownego odbicia do bardziej umiarkowanego tempa ekspansji.
PKB per capita
PKB per capita wzrósł z 46 278 euro w 2021 roku do 51 164 euro w 2022 roku, 54 948 euro w 2023 roku i 56 307 euro w 2024 roku. Łączny wzrost w tym okresie wyniósł 10 029 euro, czyli około 21,7%.
Bank Światowy podaje, że w 2023 roku PKB per capita w bieżących dolarach amerykańskich osiągnął 59 871,3 USD. Wartość ta odpowiada poziomowi 54 948 euro prezentowanemu przez MFW i Komisję Europejską po uwzględnieniu ówczesnego kursu walutowego.
Wysoki PKB per capita plasuje San Marino wśród najzamożniejszych państw świata. Nie oznacza to jednak, że przeciętny mieszkaniec uzyskuje dochód równy tej wartości. PKB per capita jest miarą wartości produkcji przypadającej na mieszkańca, a nie indywidualnego wynagrodzenia lub dochodu rozporządzalnego.
PKB w dolarach amerykańskich
Według Banku Światowego PKB San Marino w 2023 roku wyniósł 2,03 mld USD. Dane w dolarach są przydatne w porównaniach globalnych, ale podlegają wpływowi kursu euro do dolara. Wzrost PKB wyrażonego w dolarach może więc częściowo wynikać z umocnienia euro, a spadek — z osłabienia wspólnej waluty.
W analizie krajowej bardziej miarodajne są wartości wyrażone w euro oraz wskaźniki realne. Dane dolarowe powinny służyć przede wszystkim do porównywania San Marino z państwami posługującymi się innymi walutami.
PKB według parytetu siły nabywczej
Znaczenie PKB i PKB per capita według PPP
PKB według parytetu siły nabywczej umożliwia porównywanie gospodarek po uwzględnieniu różnic w poziomie cen. Wartości są przeliczane na dolary międzynarodowe, których siła nabywcza ma być zbliżona w poszczególnych państwach.
PKB per capita według PPP powstaje przez podzielenie PKB przeliczonego według parytetu siły nabywczej przez liczbę ludności. Wskaźnik ten lepiej niż nominalny PKB per capita przeliczony po kursie rynkowym pokazuje, ile dóbr i usług można nabyć za dochód osiągany w danym kraju.
W przypadku San Marino dane PPP są szczególnie istotne, ponieważ nominalny poziom dochodu jest bardzo wysoki, lecz ceny części usług również mogą przewyższać średnią światową. Korekta o siłę nabywczą daje więc pełniejszy obraz pozycji kraju w porównaniach międzynarodowych.
Znaczenie PPP dla wysoko rozwiniętej mikrogospodarki
San Marino korzysta z euro, a jego poziom cen jest silnie powiązany z otoczeniem włoskim i strefą euro. Jako kraj turystyczny i wysoko rozwinięty może charakteryzować się relatywnie wysokimi cenami gastronomii, hotelarstwa i usług profesjonalnych. W efekcie PKB per capita według PPP może różnić się od wartości nominalnej wyrażonej w dolarach.
PPP jest szczególnie przydatny przy porównywaniu poziomu dochodów, wydajności pracy i możliwości finansowania usług publicznych. W analizie wewnętrznej częściej stosuje się jednak realny PKB w cenach stałych oraz wartości nominalne w euro.
Ograniczenia PPP w przypadku mikropaństw
Wyznaczenie parytetu siły nabywczej wymaga zebrania cen reprezentatywnego koszyka towarów i usług. W bardzo małej gospodarce może to być trudne z powodu ograniczonej liczby punktów sprzedaży oraz specyficznej struktury konsumpcji.
Mieszkańcy San Marino dokonują części zakupów we Włoszech, a znaczną część popytu tworzą turyści oraz pracownicy transgraniczni. Krajowy koszyk cen może więc nie odzwierciedlać w pełni rzeczywistych wzorców konsumpcji. Szacunki PPP dla mikropaństw mogą być zatem obciążone większą niepewnością niż dane dla dużych gospodarek.
PPP nie rozwiązuje również podstawowych ograniczeń PKB. Nie pokazuje rozkładu dochodów, jakości usług publicznych, poziomu bezpieczeństwa ani środowiskowych kosztów wzrostu.
Przełomowe momenty w gospodarce San Marino
Kryzys finansowy i zmiana modelu wzrostu
Rozwój gospodarki San Marino w ostatnich dwóch dekadach był silnie związany z kondycją sektora bankowego. Globalny kryzys finansowy ujawnił słabości krajowych instytucji finansowych i wymusił restrukturyzację banków, ograniczenie ekspozycji na ryzykowne aktywa oraz dostosowanie regulacji do standardów międzynarodowych.
Problemy sektora bankowego wpływały na PKB poprzez ograniczenie akcji kredytowej, osłabienie inwestycji i wzrost kosztów fiskalnych. Reformy stopniowo zmniejszały te zagrożenia, umożliwiając przejście od modelu silnie opartego na usługach finansowych do bardziej zdywersyfikowanej gospodarki, w której większą rolę odgrywają przemysł, turystyka i usługi profesjonalne.
Pandemia COVID-19 i odbicie w latach 2021–2022
Pandemia COVID-19 spowodowała poważne zakłócenia w turystyce, gastronomii, hotelarstwie i handlu. Ograniczenia mobilności oraz spadek liczby odwiedzających szczególnie mocno uderzyły w sektory ważne dla niewielkiej, otwartej gospodarki.
Realny wzrost PKB na poziomie 14,5% w 2021 roku był najbardziej spektakularnym elementem popandemicznego odbicia. W 2022 roku gospodarka wzrosła o kolejne 7,8%, co potwierdziło, że proces odbudowy trwał dłużej niż jeden rok.
Ożywienie napędzały następujące czynniki:
- powrót ruchu turystycznego,
- odbudowa konsumpcji prywatnej,
- wzrost produkcji przemysłowej,
- efekt niskiej bazy po pandemicznym spadku aktywności.
W 2021 roku inflacja pozostawała stosunkowo niska, dlatego głównym źródłem wzrostu nominalnego była realna ekspansja. W 2022 roku coraz większą rolę zaczęły odgrywać także rosnące ceny.
Spowolnienie w 2023 roku i ożywienie w 2024 roku
W 2023 roku realny wzrost PKB spadł do 0,4%. Gospodarka nadal się rozwijała, ale tempo wzrostu było niewielkie w porównaniu z poprzednimi latami. Głównymi przyczynami były słabszy eksport towarów i normalizacja produkcji przemysłowej.
W 2024 roku wzrost przyspieszył do 1,0%. Wspierały go rosnące dochody realne, rekordowe zatrudnienie, spadek inflacji i dobra kondycja sektora usług. Tempo pozostało jednak znacznie niższe niż bezpośrednio po pandemii.
Nominalny PKB osiągnął w 2024 roku 1 991,0 mln euro, a PKB per capita wzrósł do 56 307 euro. Dane wskazują więc na dalszą ekspansję, ale już bez nadzwyczajnego efektu popandemicznego odbicia.
Reformy, zadłużenie i ryzyka zewnętrzne
Na ścieżkę PKB wpływały nie tylko zmiany cykliczne, lecz także reformy sektora bankowego i polityka fiskalna. Ograniczanie ryzyka w bankach oraz utrzymywanie nadwyżki pierwotnej pomagały odbudowywać wiarygodność finansową kraju.
Wysokie zadłużenie publiczne i zobowiązania warunkowe nadal ograniczają jednak przestrzeń do reagowania na kryzysy. Pogorszenie koniunktury, ponowne problemy sektora bankowego lub spadek dochodów z turystyki mogłyby szybko zwiększyć presję na finanse publiczne.
Do najważniejszych zewnętrznych czynników ryzyka należą:
- napięcia handlowe i geopolityczne,
- wahania cen surowców i energii,
- osłabienie gospodarki włoskiej,
- spadek eksportu lub ruchu turystycznego.
Pogłębienie integracji gospodarczej z Unią Europejską może ułatwić przedsiębiorstwom dostęp do rynku, lecz skala korzyści będzie zależała od sposobu wdrażania nowych rozwiązań.
Ograniczenia PKB jako miary dobrobytu
PKB mierzy produkcję, a nie jakość życia
PKB mierzy wartość dodaną wytworzoną przez producentów będących rezydentami, powiększoną o podatki od produktów i pomniejszoną o odpowiednie subsydia. Nie jest natomiast bezpośrednią miarą jakości życia.
Wysoki PKB per capita nie informuje o zdrowiu mieszkańców, jakości edukacji, bezpieczeństwie, dostępności mieszkań ani satysfakcji z życia. Pokazuje jedynie, że gospodarka wytwarza dużą wartość w przeliczeniu na mieszkańca.
PKB nie uwzględnia również pełnego kosztu zużycia kapitału i degradacji środowiska. Gospodarka może więc zwiększać bieżącą produkcję kosztem zasobów, których odtworzenie będzie wymagało wysokich nakładów w przyszłości.
PKB a nierówności i rozkład dochodów
PKB per capita jest średnią arytmetyczną i nie pokazuje sposobu podziału dochodów między mieszkańców. Wysoki przeciętny poziom może współistnieć z istotnymi nierównościami między grupami zawodowymi, sektorami i gospodarstwami domowymi.
W przypadku San Marino dodatkowe znaczenie ma transgraniczny charakter rynku pracy. Część wartości dodanej jest wytwarzana przez osoby mieszkające poza krajem, a część zysków przedsiębiorstw może trafiać do zagranicznych właścicieli. PKB nie jest więc tożsamy z dochodem pozostającym do dyspozycji rezydentów.
Pełniejszą ocenę rzeczywistych dochodów mieszkańców zapewniają następujące wskaźniki:
- dochód narodowy brutto,
- dochód rozporządzalny gospodarstw domowych,
- mediana wynagrodzeń,
- wskaźniki nierówności i ubóstwa.
PKB a jakość usług publicznych
Wydatki publiczne na zdrowie i edukację są uwzględniane w rachunkach narodowych, lecz PKB nie rozróżnia wydatków efektywnych od nieskutecznych. Wysoki poziom nakładów nie musi więc oznaczać wysokiej jakości usług.
Pełna ocena dobrobytu wymaga zestawienia danych gospodarczych ze wskaźnikami dotyczącymi oczekiwanej długości życia, dostępu do opieki medycznej, wyników edukacyjnych, bezpieczeństwa ekonomicznego i dostępności usług społecznych.
PKB, środowisko i trwałość wzrostu
San Marino dysponuje bardzo ograniczoną powierzchnią, dlatego presja urbanizacyjna i turystyczna może wywoływać istotne skutki środowiskowe. Rozwój infrastruktury, hoteli, dróg i obiektów usługowych zwiększa PKB, ale może jednocześnie pogarszać jakość krajobrazu oraz ograniczać powierzchnię terenów zielonych.
PKB uwzględnia wartość usług turystycznych, lecz nie odejmuje kosztów nadmiernego ruchu, emisji, hałasu ani degradacji przestrzeni. Ocena trwałości rozwoju powinna zatem obejmować również następujące obszary:
- zużycie energii i zasobów,
- emisje oraz jakość powietrza,
- gospodarowanie odpadami,
- ochronę krajobrazu i terenów zielonych.
Problemy pomiarowe w mikropaństwie
W bardzo małej gospodarce zmiana działalności kilku dużych przedsiębiorstw może znacząco wpłynąć na całkowity PKB. Dane mogą być również bardziej podatne na rewizje, ponieważ niewielka liczba podmiotów utrudnia stosowanie standardowych metod statystycznych.
Znaczenie mają także przepływy transgraniczne związane z turystyką, handlem, dojazdami do pracy i własnością przedsiębiorstw. Ustalenie, jaka część produkcji i dochodów należy do rezydentów, bywa trudniejsze niż w większych i mniej otwartych gospodarkach.
Dane o PKB mikropaństw należy interpretować z uwzględnieniem możliwych błędów pomiarowych, późniejszych rewizji oraz dużego wpływu pojedynczych podmiotów na wynik całej gospodarki.
Znaczenie PKB dla polityki gospodarczej
Polityka fiskalna
PKB stanowi podstawę obliczania relacji długu publicznego do PKB, salda budżetowego w relacji do PKB oraz udziału wydatków publicznych w gospodarce. Wzrost PKB zwiększa mianownik wskaźnika zadłużenia, ułatwiając jego obniżenie przy stabilnym poziomie długu nominalnego.
Silny wzrost w latach 2021–2022 stworzył korzystne warunki do odbudowy buforów fiskalnych. MFW zaleca jednak, aby poprawa koniunktury nie prowadziła do trwałego zwiększenia wydatków bieżących.
Najważniejsze priorytety polityki fiskalnej obejmują:
- stopniową redukcję zadłużenia publicznego,
- ograniczanie zobowiązań warunkowych,
- poprawę efektywności wydatków publicznych,
- odbudowę rezerw na wypadek przyszłych kryzysów.
Rynek pracy i polityka społeczna
Wzrost PKB po pandemii przełożył się na rekordowy poziom zatrudnienia i wzrost realnych płac. Z perspektywy polityki społecznej ważne jest jednak nie tylko tworzenie miejsc pracy, lecz także ich jakość, stabilność i poziom wynagrodzeń.
PKB nie rozróżnia zatrudnienia pełnoetatowego od sezonowego ani wysoko płatnych stanowisk specjalistycznych od niskopłatnych miejsc pracy w usługach. Analiza rynku pracy powinna więc uwzględniać strukturę umów, medianę wynagrodzeń, produktywność oraz sytuację pracowników transgranicznych.
Sektor zewnętrzny
San Marino korzysta z euro i nie prowadzi niezależnej polityki pieniężnej ani kursowej. Stabilność gospodarki zależy zatem w dużym stopniu od konkurencyjności przedsiębiorstw, kondycji finansów publicznych oraz sytuacji w strefie euro.
Wysokie saldo rachunku bieżącego wskazuje na silną pozycję zewnętrzną, ale nie eliminuje ryzyka związanego z osłabieniem eksportu lub turystyki. Ze względu na bliskie powiązania z Włochami zmiany koniunktury w tym kraju mogą szybko wpływać na produkcję i zatrudnienie w San Marino.
Porównania międzynarodowe
PKB per capita według PPP jest użytecznym narzędziem porównywania San Marino z innymi zamożnymi gospodarkami. Potwierdza wysoką pozycję kraju pod względem wartości produkcji przypadającej na mieszkańca.
Porównania muszą jednak uwzględniać specyfikę mikropaństwa. San Marino ma inną strukturę gospodarczą, demograficzną i fiskalną niż duże państwa OECD. Wysoki PKB per capita nie oznacza automatycznie porównywalnej odporności na kryzysy ani takich samych możliwości prowadzenia polityki gospodarczej.