Produkt krajowy brutto Samoa przeszedł od umiarkowanego wzrostu przed pandemią COVID-19 przez wyjątkowo głębokie załamanie w 2020 r. do stopniowej, lecz nierównej odbudowy w latach 2021–2025. Nominalny PKB zwiększył się z około 2,2 mld tala w 2018 r. do 3,6 mld tala w 2025 r., co odzwierciedla zarówno wzrost realnej produkcji, jak i skumulowaną inflację. Realny PKB, liczony w cenach stałych z 2013 r., początkowo rósł bardzo wolno, następnie spadł o 9,2% w 2020 r., a w kolejnych latach odbudował się do około 2,6 mld tala w 2025 r.
PKB per capita w walucie krajowej i dolarach amerykańskich, w tym wartość 5872,8 USD w 2025 r. podawana przez Bank Światowy, wskazuje, że Samoa należy do gospodarek o średnim dochodzie. Przeciętny dochód na mieszkańca pozostaje wyraźnie niższy niż w krajach wysoko rozwiniętych, ale wyższy niż w najuboższych państwach regionu.
Brak szczegółowej serii danych PPP w analizowanych materiałach utrudnia ilościową ocenę dobrobytu w dolarach międzynarodowych. Nawet PKB per capita skorygowany o parytet siły nabywczej jest jednak tylko przybliżoną miarą poziomu życia, ponieważ nie uwzględnia podziału dochodów, nieodpłatnej pracy, degradacji środowiska ani trwałości wzrostu.
Wprowadzenie i założenia analizy
Cel analizy i pytanie badawcze
Analiza obejmuje historyczne zmiany PKB Samoa, ze szczególnym uwzględnieniem PKB per capita oraz parytetu siły nabywczej. Łączy podejście ilościowe, skoncentrowane na poziomie i dynamice PKB, z jakościową oceną znaczenia tych wielkości dla dobrobytu społecznego.
Wartości nominalne, realne i wyrażone według PPP należy analizować oddzielnie, ponieważ opisują różne aspekty aktywności gospodarczej i nie mogą być stosowane zamiennie.
Zakres czasowy obejmuje lata kalendarzowe 2018–2025, czyli okres przed pandemią COVID-19, kryzys z 2020 r. oraz późniejszą odbudowę. Oficjalne publikacje Samoa Bureau of Statistics zawierają kluczowe dane dla lat 2018, 2020 i 2025, w tym PKB w cenach bieżących i stałych oraz wybrane wartości PKB per capita.
Bank Światowy podaje dla 2025 r. nominalny PKB na poziomie 1,29 mld USD oraz PKB per capita wynoszący 5872,8 USD. Międzynarodowy Fundusz Walutowy publikuje natomiast szacunki według roku finansowego. Pomagają one wyjaśnić kierunek zmian gospodarczych, ale nie są bezpośrednio porównywalne z danymi kalendarzowymi SBS.
Źródła danych i kryteria wiarygodności
Podstawowymi źródłami są publikacje SBS, dane Banku Światowego z bazy World Development Indicators, materiały MFW oraz opracowania ONZ i OECD. Dane SBS są publikowane między innymi w rocznych analizach rachunków narodowych, abstraktach statystycznych i kwartalnych zestawieniach PKB.
Według SBS PKB Samoa w 2018 r. wyniósł 2156,4 mln tala w cenach bieżących oraz 2005,5 mln tala w cenach stałych z 2013 r. Realny wzrost gospodarczy osiągnął wówczas 0,7%, a PKB per capita wyniósł 10 823 tala. W roku zakończonym w grudniu 2020 r. realny PKB obniżył się o 9,2%, do 1868,3 mln tala, natomiast PKB per capita spadł do 10 157 tala.
W 2025 r. nominalny PKB wyniósł 3582,4 mln tala, czyli o 3,8% więcej niż w 2024 r., gdy osiągnął 3452,0 mln tala. PKB w cenach stałych wynosił około 2,6 mld tala. SBS wskazuje również, że był to piąty z rzędu rok dodatniego wzrostu po załamaniu z 2020 r.
Dane Banku Światowego służą przede wszystkim do prezentowania PKB i PKB per capita w bieżących dolarach amerykańskich oraz do porównań opartych na PPP. Powstają na podstawie krajowych rachunków narodowych dostosowanych do standardów Systemu Rachunków Narodowych.
Wskaźnik PKB per capita według PPP jest wyrażany w stałych dolarach międzynarodowych i wykorzystuje parytety wyznaczane w ramach Międzynarodowego Programu Porównań. Poszczególne wersje serii mogą opierać się na roku bazowym 2017 lub 2021.
MFW dostarcza dodatkowych szacunków według roku finansowego. Zgodnie z wynikami konsultacji prowadzonych na podstawie art. IV realny PKB wzrósł o 4,8% w roku finansowym 2023/24, o 4,2% w 2024/25 i o 0,4% w 2025/26. Nominalny PKB miał wynieść odpowiednio 3240 mln, 3585 mln i 3711 mln tala.
Wartości MFW różnią się od danych kalendarzowych okresem odniesienia, statusem oszacowania i zakresem późniejszych rewizji. Uzupełnieniem są dane ONZ dotyczące głównych agregatów rachunków narodowych oraz analizy OECD poświęcone ograniczeniom PKB jako miernika dobrobytu.
Zakres czasowy i granice porównywalności
Nie dla każdego roku z okresu 2018–2025 dostępny jest pełny zestaw wartości nominalnego i realnego PKB, PKB per capita oraz PKB według PPP. Najwięcej danych dotyczy lat 2018, 2020 i 2025, natomiast dla 2024 r. dostępna jest między innymi wartość nominalnego PKB. Dla 2019 r. oraz lat 2021–2023 analizowane materiały nie zawierają kompletnych poziomów wszystkich wskaźników.
Brakujących wartości nie należy odtwarzać za pomocą interpolacji ani obliczeń wstecznych, ponieważ oficjalne szeregi mogły podlegać rewizjom. Informacja, że 2025 r. był piątym z rzędu rokiem dodatniego wzrostu, pozwala jedynie stwierdzić, że realna aktywność gospodarcza zwiększała się w latach 2021–2025. Nie umożliwia natomiast precyzyjnego określenia skali zmian w każdym roku.
Istotnym ograniczeniem są również różnice metodologiczne. SBS publikuje dane kalendarzowe i finansowe, podczas gdy MFW posługuje się głównie rokiem finansowym. Najnowsze wartości MFW mogą mieć charakter szacunkowy. W przypadku PPP funkcjonują serie o różnych latach bazowych, a krajowy realny PKB został przeliczony przez SBS z bazy 2009 na bazę 2013.
Szeregów opartych na różnych okresach sprawozdawczych, latach bazowych i metodach wyceny nie należy łączyć bez odpowiedniego przeliczenia.
Metodologia rachunków narodowych Samoa
Definicja PKB i metody obliczeniowe
Produkt krajowy brutto jest podstawową miarą wartości dodanej wytworzonej przez podmioty będące rezydentami danej gospodarki. SBS określa PKB jako oficjalną miarę wzrostu gospodarczego Samoa i oblicza go zgodnie z międzynarodowymi standardami Systemu Rachunków Narodowych.
Podejście produkcyjne mierzy sumę wartości dodanej powstającej w poszczególnych branżach. Wartość dodana stanowi różnicę między wartością produkcji a zużyciem pośrednim.
Podejście wydatkowe obejmuje konsumpcję prywatną i publiczną, akumulację kapitału brutto oraz saldo eksportu i importu dóbr i usług. Równoczesne stosowanie obu metod pozwala kontrolować spójność oszacowań.
W podejściu produkcyjnym uwzględnia się między innymi rolnictwo, rybołówstwo, przetwórstwo, budownictwo, handel, transport, zakwaterowanie i gastronomię, komunikację, usługi finansowe i biznesowe, administrację publiczną oraz usługi osobiste.
Gospodarkę Samoa można podzielić na trzy główne sektory:
- sektor pierwotny – obejmuje przede wszystkim rolnictwo i rybołówstwo;
- sektor wtórny – skupia przemysł przetwórczy i budownictwo;
- sektor usług – obejmuje między innymi handel, turystykę, transport, finanse, komunikację i administrację publiczną.
PKB jest prezentowany przede wszystkim w dwóch ujęciach. PKB nominalny mierzy wartość produkcji w cenach obowiązujących w danym okresie, dlatego łączy zmiany wielkości produkcji ze zmianami cen. PKB realny przedstawia wartość produkcji w cenach stałych z wybranego roku bazowego, dzięki czemu ogranicza wpływ inflacji i deflacji.
Aktualizacja roku bazowego – przejście z 2009 na 2013
SBS zmienił rok bazowy dla realnego PKB z 2009 na 2013, ustalając wartość indeksu dla nowej bazy na 100. Aktualizacji towarzyszył przegląd metod szacowania, źródeł danych i dotychczasowych poziomów odniesienia. Od tego momentu publikowany PKB w cenach stałych odnosi się do cen z 2013 r.
Zmiana roku bazowego jest standardową praktyką statystyczną. Pozwala dostosować rachunki narodowe do zmian struktury produkcji, konsumpcji i cen względnych. W przypadku Samoa umożliwiła lepsze uwzględnienie rosnącej roli usług i turystyki.
Szeregów opartych na cenach z 2009 i 2013 r. nie należy jednak mechanicznie łączyć. Podobna ostrożność jest konieczna przy zestawianiu krajowego realnego PKB z międzynarodowymi seriami PPP.
Krajowa baza 2013 służy analizie zmian wielkości produkcji w Samoa, natomiast lata bazowe 2017 lub 2021 w seriach PPP są wykorzystywane do porównywania siły nabywczej między państwami. Są to odrębne konstrukcje statystyczne.
Miary nominalne, realne i PPP
PKB nominalny określa wartość produkcji w cenach bieżących i może być wyrażany w tala lub przeliczany na dolary amerykańskie. W 2018 r. wynosił 2156,4 mln tala, a w 2025 r. 3582,4 mln tala. Wzrost tej wartości odzwierciedla jednocześnie zmiany wielkości produkcji i poziomu cen.
Wartość 1,29 mld USD w 2025 r. podawana przez Bank Światowy zależy dodatkowo od kursu walutowego.
PKB realny przedstawia produkcję w cenach stałych. W 2018 r. wynosił 2005,5 mln tala według cen z 2013 r., a w 2020 r. spadł do 1868,3 mln tala. W 2025 r. osiągnął około 2,6 mld tala.
Miara ta lepiej niż PKB nominalny pokazuje ilościową zmianę aktywności gospodarczej, ale nadal nie uwzględnia rozkładu dochodów ani jakości wytwarzanych dóbr i usług.
PKB per capita jest ilorazem PKB i liczby mieszkańców. Może być obliczany na podstawie wartości nominalnych lub realnych. W Samoa wynosił 10 823 tala w 2018 r. i 10 157 tala w 2020 r. Bank Światowy podaje dla 2025 r. wartość 5872,8 USD w cenach bieżących.
PKB per capita to średnia statystyczna, która nie pokazuje nierówności dochodowych ani faktycznej sytuacji poszczególnych gospodarstw domowych.
PKB per capita według PPP wykorzystuje parytety siły nabywczej do skorygowania różnic poziomu cen między państwami. Międzynarodowy dolar powinien odpowiadać sile nabywczej jednego dolara amerykańskiego w Stanach Zjednoczonych. PPP jest więc użyteczne w międzynarodowych porównaniach realnej siły nabywczej, ale nie stanowi bezpośredniej miary dobrostanu społecznego.
Poziom i dynamika PKB Samoa w latach 2018–2025
Dostępne roczne dane PKB i PKB per capita
Poniższe zestawienie obejmuje wyłącznie wartości bezpośrednio podane w analizowanych źródłach. Znak „–” oznacza brak danych w dostępnych materiałach, a nie wartość zerową:
| Rok | PKB nominalny w mln tala | PKB realny w mln tala, ceny z 2013 r. | Wzrost realnego PKB | PKB per capita w tala | PKB w mld USD | PKB per capita w USD | PKB per capita według PPP |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2018 | 2156,4 | 2005,5 | 0,7% | 10 823 | – | – | – |
| 2019 | – | – | – | – | – | – | – |
| 2020 | – | 1868,3 | −9,2% | 10 157 | – | – | – |
| 2021 | – | – | dodatni | – | – | – | – |
| 2022 | – | – | dodatni | – | – | – | – |
| 2023 | – | – | dodatni | – | – | – | – |
| 2024 | 3452,0 | – | dodatni | – | – | – | – |
| 2025 | 3582,4 | około 2600 | dodatni | – | 1,29 | 5872,8 | – |
Dla lat 2018, 2020 i 2025 dostępne są najważniejsze wielkości pozwalające ocenić kierunek zmian, ale lata pośrednie nie mają w analizowanych materiałach pełnego pokrycia liczbowego.
Informacja SBS o pięciu kolejnych latach dodatniego wzrostu wskazuje, że realny PKB zwiększał się od 2021 do 2025 r. Nie pozwala jednak odtworzyć dokładnego poziomu ani tempa zmian w każdym roku.
Dane krajowe i wartości Banku Światowego dla 2025 r. są zasadniczo zgodne po uwzględnieniu kursu walutowego i różnic metodologicznych. Nominalny PKB wynoszący 3582,4 mln tala odpowiada około 1,29 mld USD.
Nie należy jednak samodzielnie obliczać brakującego PKB per capita w tala bez sprawdzenia oficjalnych danych o ludności i zastosowanej metodologii.
Trend nominalnego PKB i czynniki jego zmian
Nominalny PKB Samoa wzrósł z 2156,4 mln tala w 2018 r. do 3582,4 mln tala w 2025 r., czyli o ponad 60%. Tak duża zmiana nie oznacza równie silnego zwiększenia realnej produkcji, ponieważ część wzrostu wynika ze wzrostu cen.
W 2018 r. nominalny PKB zwiększył się o 2,4% względem 2017 r. Wzrost wspierały między innymi handel, rolnictwo, zakwaterowanie i gastronomia oraz komunikacja. W 2024 r. nominalny PKB osiągnął 3452,0 mln tala, a w 2025 r. wzrósł o 3,8%, do 3582,4 mln tala.
Duże znaczenie ma dominacja usług, które w 2025 r. odpowiadały za około 64,3% nominalnego PKB. Zmiany w handlu, finansach, komunikacji, turystyce, usługach biznesowych i administracji publicznej silnie wpływają zatem na poziom całej gospodarki. Odbudowa tych branż po pandemicznych ograniczeniach była jednym z głównych źródeł wzrostu.
W 2024 r. dodatkowym impulsem było spotkanie szefów rządów państw Wspólnoty Narodów, znane jako CHOGM. Organizacja wydarzenia zwiększyła popyt na usługi turystyczne, transportowe, budowlane i administracyjne. Był to jednak w dużej mierze impuls jednorazowy, dlatego po jego wygaśnięciu tempo wzrostu mogło się obniżyć.
Realny PKB i wahania koniunkturalne
W 2018 r. realny PKB wyniósł 2005,5 mln tala i był o 0,7% wyższy niż rok wcześniej. Było to umiarkowane tempo, wskazujące na ograniczoną ekspansję gospodarki. Barierami pozostawały wąska baza produkcyjna, niewielki rynek wewnętrzny, ograniczona produktywność oraz zależność od kilku branż.
W 2020 r. realny PKB obniżył się do 1868,3 mln tala, czyli o 9,2% w skali roku. SBS określił to jako największy roczny spadek od początku serii. W czwartym kwartale 2020 r. realny PKB wyniósł 462,5 mln tala i był o 8,0% niższy niż rok wcześniej. Był to piąty kolejny kwartał spadku aktywności.
Załamanie wynikało przede wszystkim z zamknięcia granic, zaniku turystyki, ograniczenia handlu i usług, zakłóceń w łańcuchach dostaw oraz niższej aktywności inwestycyjnej. Szczególnie ucierpiały zakwaterowanie i gastronomia, transport, handel oraz budownictwo.
Od 2021 r. gospodarka zaczęła się odbudowywać. W 2025 r. realny PKB osiągnął około 2,6 mld tala, wyraźnie przekraczając poziomy z 2018 i 2020 r. Gospodarka odrobiła więc pandemiczne straty w ujęciu łącznej produkcji realnej. Nie oznacza to jednak, że wszystkie branże i gospodarstwa domowe poprawiły swoją sytuację w takim samym stopniu.
Dane MFW wskazują na stopniowe osłabienie tempa odbicia w ujęciu roku finansowego. Po wzroście o 4,8% w 2023/24 i 4,2% w 2024/25 dynamika miała obniżyć się do 0,4% w 2025/26. Przyczynami były słabszy popyt krajowy, wygaśnięcie impulsu związanego z CHOGM, słabsza produkcja rolna i działalność handlowa oraz wyższe koszty paliw i transportu.
W latach 2018–2025 można wyróżnić trzy fazy rozwoju gospodarki:
- umiarkowany wzrost przed pandemią,
- głębokie załamanie w 2020 r.,
- stopniową odbudowę w latach 2021–2025.
PKB per capita w tala i dolarach amerykańskich
PKB per capita w 2018 r. wyniósł 10 823 tala, czyli o 1,5% więcej niż rok wcześniej. W 2020 r. obniżył się do 10 157 tala, co oznaczało spadek o 9,1% względem 2019 r. Zmniejszenie PKB per capita o niemal jedną dziesiątą wskazuje na silne pogorszenie przeciętnej sytuacji ekonomicznej podczas kryzysu.
Bank Światowy podaje, że w 2025 r. nominalny PKB per capita osiągnął 5872,8 USD. Wartość ta zalicza Samoa do gospodarek o średnim dochodzie. Nie uwzględnia jednak różnic w lokalnym poziomie cen ani sposobu podziału dochodów między mieszkańców.
Na sytuację materialną gospodarstw domowych silnie wpływają również przekazy pieniężne od emigrantów. W 2021 r. wyniosły one 606,4 mln tala. Transfery te nie są częścią PKB, ale zwiększają dochód narodowy do dyspozycji i mogą łagodzić skutki pogorszenia krajowej koniunktury.
Różnice między danymi kalendarzowymi a finansowymi
SBS publikuje dane według roku kalendarzowego i finansowego, natomiast MFW koncentruje się głównie na roku finansowym. Okresy te nie pokrywają się, dlatego to samo wydarzenie może wpływać na różne lata w obu zestawieniach. Dotyczy to między innymi CHOGM oraz sezonowych zmian w turystyce i rolnictwie.
Dane MFW dla ostatnich okresów są często szacunkami, które mogą podlegać późniejszym rewizjom. SBS również aktualizuje swoje szeregi po pozyskaniu nowych informacji lub zmianie metodologii.
Danych kalendarzowych i finansowych nie należy łączyć w jeden szereg bez wyraźnego oznaczenia różnic.
PKB według parytetu siły nabywczej i poziom dobrobytu
Zasady konstrukcji PPP
Parytety siły nabywczej korygują różnice poziomu cen między państwami. PKB według PPP jest przeliczany na dolary międzynarodowe za pomocą parytetów opracowywanych w ramach Międzynarodowego Programu Porównań. Jeden dolar międzynarodowy ma odpowiadać sile nabywczej jednego dolara amerykańskiego w Stanach Zjednoczonych.
Obliczenie PPP wymaga badań cen reprezentatywnego koszyka dóbr i usług. Na tej podstawie ustala się relację między poziomem cen w danym państwie a krajem odniesienia. PKB per capita według PPP otrzymuje się przez podzielenie PKB przeliczonego na dolary międzynarodowe przez liczbę mieszkańców.
Miara ta jest szczególnie przydatna w analizie małych gospodarek wyspiarskich. Samoa ponosi wysokie koszty importu wielu produktów, ale część usług lokalnych może być tańsza niż w Stanach Zjednoczonych. Zwykłe przeliczenie według kursu walutowego nie uwzględnia tych różnic.
Różnice między PKB per capita w USD a PPP
Różnica między PKB per capita w bieżących dolarach a wartością według PPP wynika przede wszystkim z kursu walutowego i relatywnego poziomu cen. Kurs zależy od warunków na rynku walutowym, polityki gospodarczej i przepływów kapitału. PPP koncentruje się natomiast na ilości dóbr i usług, które można kupić za określoną kwotę.
W wielu gospodarkach rozwijających się PKB per capita według PPP jest wyższy niż wartość przeliczona według kursu rynkowego, ponieważ część lokalnych dóbr i usług jest tańsza niż w państwach wysoko rozwiniętych. Bez konkretnych danych nie można jednak wiarygodnie określić skali tej różnicy dla Samoa.
PPP poprawia porównywalność siły nabywczej, ale nie uwzględnia nierówności, nieodpłatnej pracy ani pozamaterialnych aspektów jakości życia. W Samoa znaczenie pracy domowej, opieki rodzinnej i wsparcia wspólnotowego może być szczególnie duże, mimo że aktywności te nie mają ceny rynkowej i nie są ujmowane w PKB.
Ograniczenia danych PPP dla Samoa
Analizowane materiały nie zawierają konkretnych wartości PKB per capita według PPP dla Samoa. Dostępne są przede wszystkim informacje metodologiczne dotyczące serii w stałych dolarach międzynarodowych z 2017 lub 2021 r. Brak danych liczbowych uniemożliwia przygotowanie wiarygodnego szeregu i określenie różnicy względem PKB per capita w bieżących dolarach.
Wartości PPP nie powinny być rekonstruowane na podstawie samego kursu walutowego lub ogólnych informacji o poziomie cen. Takie obliczenie nie zastąpi wyników międzynarodowego badania cen i mogłoby prowadzić do błędnych wniosków.
W ocenie sytuacji materialnej mieszkańców warto uwzględniać również dochód narodowy brutto oraz dochód narodowy do dyspozycji brutto. W 2025 r. GNDI Samoa wyniósł 4329,9 mln tala, czyli znacznie więcej niż PKB na poziomie 3582,4 mln tala. Różnica wynika między innymi z dochodów i transferów otrzymywanych z zagranicy.
Czynniki strukturalne i szoki wpływające na PKB Samoa
Struktura sektorowa gospodarki
Samoa jest gospodarką zdominowaną przez usługi. W 2025 r. sektor usług odpowiadał za 64,3% nominalnego PKB, sektor pierwotny, obejmujący rolnictwo i rybołówstwo, za 9,5%, a sektor wtórny za 10,9%. W 2018 r. udziały te wynosiły odpowiednio około 61,4%, 9,2% i 11,9%.
Wzrost udziału usług odzwierciedla rosnące znaczenie handlu, finansów, komunikacji, turystyki, administracji oraz usług biznesowych i osobistych. Taka struktura zwiększa jednak podatność gospodarki na ograniczenia w przepływie osób i towarów. Zamknięcie granic szybko wpływa na turystykę, transport, handel, zakwaterowanie i gastronomię.
Sektor pierwotny ma mniejszy udział w PKB, lecz pozostaje ważny dla bezpieczeństwa żywnościowego, zatrudnienia i eksportu. Produkcja rolna oraz rybołówstwo są podatne na warunki pogodowe, zmianę klimatu i wahania cen światowych.
W 2022 r. wartość dodana rolnictwa wzrosła o 26,1%, podczas gdy w 2021 r. obniżyła się o 7,0%. Dane te pokazują dużą zmienność sektora.
Przemysł przetwórczy i budownictwo wpływają na PKB poprzez produkcję lokalną oraz realizację projektów inwestycyjnych. Budownictwo silnie reaguje na wydatki publiczne, inwestycje prywatne i duże wydarzenia międzynarodowe. Przetwórstwo żywności i napojów wspiera eksport oraz krajowe bezpieczeństwo żywnościowe.
Pandemia COVID-19 i załamanie w 2020 r.
Pandemia doprowadziła do największego rocznego spadku realnego PKB w historii serii SBS. W 2020 r. realny PKB wyniósł 1868,3 mln tala i zmniejszył się o 9,2%. W czwartym kwartale nominalny PKB osiągnął 513,4 mln tala, czyli o 6,4% mniej niż rok wcześniej.
Spadki objęły wiele branż. Zamknięcie granic niemal zatrzymało turystykę, ograniczając działalność hoteli, restauracji, transportu i usług powiązanych. Handel ucierpiał wskutek niższej konsumpcji i zakłóceń dostaw, a budownictwo z powodu opóźnień inwestycyjnych i ograniczeń organizacyjnych.
Kryzys obniżył również PKB per capita o 9,1%. Częściowym amortyzatorem były przekazy z zagranicy. W pierwszych dziewięciu miesiącach roku finansowego 2020/21 zwiększyły się one o 16,4%, czyli o 74,9 mln tala, do 533,4 mln tala.
Napływ środków od emigrantów wspierał dochody gospodarstw domowych, ale nie wystarczył do zneutralizowania spadku krajowej produkcji.
Odbicie po pandemii i zdarzenia jednorazowe
Od 2021 r. Samoa notowało dodatni wzrost realnego PKB. Odbudowę napędzały przede wszystkim turystyka, zakwaterowanie i gastronomia, handel oraz budownictwo.
W 2022 r. wartość dodana w zakwaterowaniu i gastronomii wzrosła o 72,2%, co odzwierciedlało powrót aktywności po wcześniejszym załamaniu. Handel zwiększył wartość dodaną o 14,4% w 2022 r. i o 20,2% w 2023 r.
Wzrost wspierały również inwestycje infrastrukturalne i wydatki publiczne. Ekspansywna polityka fiskalna pomogła gospodarce wyjść z kryzysu, ale ograniczeniami pozostały niska produktywność, niedobory siły roboczej, braki infrastrukturalne i niewielka baza produkcyjna.
Organizacja CHOGM w 2024 r. zapewniła dodatkowy impuls turystyce, budownictwu, usługom i administracji. Spowolnienie po wydarzeniu pokazuje jednak, że część wzrostu miała charakter przejściowy.
Jednorazowego wzrostu aktywności nie należy utożsamiać z trwałym zwiększeniem potencjału gospodarczego.
Rola przekazów pieniężnych i GNDI
Przekazy od emigrantów odgrywają w Samoa istotną rolę społeczną i gospodarczą. W 2021 r. transfery od rodzin i znajomych mieszkających za granicą wyniosły 606,4 mln tala, wobec 544,5 mln tala w 2020 r.
Przekazy są ujmowane jako transfery bieżące i wpływają na dochód narodowy do dyspozycji brutto, a nie bezpośrednio na PKB. W 2025 r. GNDI wyniósł 4329,9 mln tala i zwiększył się o 4,0% względem poprzedniego roku. Był przy tym znacznie wyższy od nominalnego PKB.
W kraju o licznej diasporze PKB per capita może zaniżać ilość środków rzeczywiście dostępnych gospodarstwom domowym. Z tego powodu ocenę materialnego dobrobytu należy uzupełniać o GNDI, transfery z zagranicy i dochód do dyspozycji gospodarstw domowych.
PKB jako miara dobrobytu – zalety i ograniczenia
Rola PKB w polityce gospodarczej
PKB jest jednym z najważniejszych wskaźników wykorzystywanych w polityce gospodarczej. Pozwala mierzyć łączną wartość produkcji, porównywać aktywność w czasie i analizować reakcję gospodarki na szoki.
Stanowi także podstawę takich wskaźników jak dług publiczny w relacji do PKB, saldo rachunku bieżącego w relacji do PKB czy PKB per capita.
PKB nie został jednak zaprojektowany jako pełna miara dobrobytu. Jego głównym zadaniem jest mierzenie produkcji rynkowej i aktywności gospodarczej. Wzrost PKB może sprzyjać poprawie warunków życia, ale nie gwarantuje, że korzyści zostaną równomiernie rozdzielone ani że wzrost będzie trwały.
Dystrybucja, nieodpłatna praca, środowisko i trwałość
PKB nie pokazuje sposobu podziału dochodów. Wskaźnik może rosnąć nawet wtedy, gdy korzyści trafiają przede wszystkim do niewielkiej grupy mieszkańców. W Samoa wzrost skoncentrowany w turystyce, finansach lub usługach biznesowych nie musi automatycznie poprawiać sytuacji osób utrzymujących się z rolnictwa albo nieformalnej działalności.
PKB nie uwzględnia również nieodpłatnej pracy domowej, opieki nad dziećmi i osobami starszymi ani aktywności społecznej. W kulturze o silnych więziach rodzinnych i wspólnotowych pominięcie tych działań może szczególnie zniekształcać ocenę rzeczywistego dobrobytu.
Kolejnym ograniczeniem jest brak pełnego ujęcia kosztów środowiskowych. Wzrost produkcji może następować kosztem degradacji zasobów naturalnych, przełowienia, erozji wybrzeża lub zwiększonej emisji gazów cieplarnianych.
Samoa jest szczególnie narażone na cyklony, wzrost poziomu morza i inne skutki zmiany klimatu. Zjawiska te mogą niszczyć infrastrukturę, ograniczać produkcję rolną i zwiększać wydatki publiczne.
PKB nie informuje także, czy obecny wzrost jest możliwy do utrzymania. Gospodarka może zwiększać produkcję, jednocześnie zużywając kapitał naturalny, społeczny lub infrastrukturalny. Ocena trwałości wymaga więc danych o aktywach, zadłużeniu, inwestycjach, środowisku i odporności na katastrofy.
Wskaźniki wykraczające poza PKB
Pełniejsza ocena dobrobytu powinna obejmować zestaw wskaźników ekonomicznych, społecznych i środowiskowych. Szczególne znaczenie mają:
- dochód gospodarstw domowych do dyspozycji – pokazuje środki rzeczywiście dostępne na konsumpcję i oszczędności;
- dochód narodowy brutto i GNDI – uwzględniają dochody oraz transfery z zagranicy;
- nierówności dochodowe i majątkowe – pokazują sposób podziału korzyści ze wzrostu;
- zdrowie i dostęp do opieki medycznej – odzwierciedlają jakość i długość życia;
- edukacja i poziom kwalifikacji – wskazują na jakość kapitału ludzkiego;
- jakość środowiska i odporność klimatyczna – pozwalają ocenić trwałość rozwoju;
- bezpieczeństwo ekonomiczne i społeczne – pokazuje zdolność mieszkańców do radzenia sobie z kryzysami;
- subiektywne zadowolenie z życia – uzupełnia dane ekonomiczne o ocenę dobrostanu mieszkańców.
Dla Samoa szczególnie ważne są GNDI i przekazy pieniężne, ponieważ lepiej niż PKB pokazują środki dostępne mieszkańcom. Przydatne byłyby również współczynnik Giniego, dane o ubóstwie, wskaźniki zdrowotne i edukacyjne oraz miary odporności na zmianę klimatu.
Znaczenie mogą mieć także wskaźniki skorygowanych oszczędności netto, które uwzględniają inwestycje, zużycie kapitału i częściowo eksploatację zasobów naturalnych. Uzupełnieniem powinny być subiektywne miary dobrostanu odnoszące się do jakości relacji społecznych, zdrowia psychicznego i poczucia bezpieczeństwa.