Historia produktu krajowego brutto (PKB) Seszeli obrazuje rozwój niewielkiej gospodarki zaliczanej do grupy państw o wysokich dochodach. Jej głównymi filarami są turystyka, rybołówstwo oraz wybrane usługi finansowe i logistyczne. Dane National Bureau of Statistics (NBS), Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) wskazują, że od początku XXI wieku wyraźnie wzrosły realny i nominalny PKB, a także PKB per capita.
Interpretacja tych danych wymaga jednak ostrożności. Rachunki narodowe Seszeli częściowo dostosowano do standardu SNA 2008, dane obserwowane są uzupełniane szacunkami, a poszczególne instytucje stosują odmienne definicje parytetu siły nabywczej i różne bazy cenowe. Z tego względu nie należy mechanicznie łączyć szeregów pochodzących z różnych źródeł.
Wprowadzenie – gospodarka Seszeli i znaczenie analizy PKB
Seszele należą do najmniejszych państw świata pod względem liczby ludności i powierzchni, ale ich gospodarka odgrywa istotną rolę w regionie Oceanu Indyjskiego. Wynika to przede wszystkim z rozwiniętej turystyki, działalności rybackiej oraz obecności wybranych segmentów usług finansowych i logistycznych.
Według klasyfikacji Banku Światowego Seszele są krajem o wysokim dochodzie. W połowie lat 20. XXI wieku PKB per capita w cenach bieżących przekraczał 19 tys. dolarów amerykańskich. W ujęciu parytetu siły nabywczej, czyli po uwzględnieniu różnic w poziomie cen, PKB per capita w 2024 roku wynosił ponad 39 tys. dolarów międzynarodowych według MFW oraz około 32,7 tys. dolarów międzynarodowych według danych opartych na statystykach Banku Światowego.
Wysoki przeciętny dochód nie eliminuje ryzyka dużych wahań produkcji. Gospodarka Seszeli jest silnie zależna od turystyki, przepływów zagranicznych, kursów walutowych i światowej koniunktury. Pozostaje również narażona na zagrożenia klimatyczne, wzrost cen importowanych dóbr oraz zmiany międzynarodowych warunków finansowania.
Analiza historycznego PKB pozwala ocenić, jak gospodarka reagowała na kryzys zadłużeniowy i program stabilizacyjny z końca pierwszej dekady XXI wieku, globalny kryzys finansowy oraz pandemię COVID-19. Szczególnie silnym wstrząsem był rok 2020, kiedy ograniczenia w podróżowaniu gwałtownie zmniejszyły przychody z turystyki.
Istotne znaczenie ma również metodologia statystyczna. NBS częściowo dostosował rachunki narodowe do standardu System of National Accounts 2008. Zmiana ta może wpływać na definicje sektorów, sposób wyceny produkcji oraz porównywalność danych w długim okresie.
W analizie należy rozróżniać wartości nominalne, realne i przeliczone według parytetu siły nabywczej, a także dane ostateczne, wstępne i modelowe.
Źródła danych, metodologia i definicje miar PKB
Podstawowym krajowym źródłem danych o rachunkach narodowych jest National Bureau of Statistics. Zakres odpowiedzialności tej instytucji określa ustawa National Bureau of Statistics Act z 2010 roku. NBS gromadzi, analizuje i publikuje oficjalne dane statystyczne, w tym roczne i kwartalne rachunki narodowe.
Zgodnie ze standardem SNA 2008 PKB może być szacowany między innymi metodą produkcyjną i wydatkową. Podejście produkcyjne opiera się na wartości dodanej wytwarzanej przez poszczególne rodzaje działalności. Podejście wydatkowe uwzględnia konsumpcję, inwestycje, wydatki publiczne oraz saldo eksportu i importu. W okresie przejściowym nie wszystkie składniki rachunków Seszeli były dostępne w cenach stałych.
Od października 2021 roku rachunki narodowe są przygotowywane z wykorzystaniem nowych koncepcji i definicji odwołujących się do SNA 2008. Częściowe przejście na ten standard zakończono podczas opracowywania rocznych rachunków za 2020 rok, opublikowanych w grudniu 2021 roku.
Długookresowy szereg PKB ma zatem częściowo charakter hybrydowy: wcześniejsze dane mogły opierać się na starszych zasadach, natomiast nowsze wykorzystują rozwiązania SNA 2008.
Zmiany metodologiczne mogą dotyczyć klasyfikacji sektorów, wyceny usług finansowych, sposobu ujmowania usług mieszkaniowych oraz przepływów między rezydentami i nierezydentami. NBS obejmuje rachunkami całe terytorium Republiki Seszeli, w tym strefy wolnego handlu. Niektóre elementy działalności nielegalnej, nieformalnej i nieobserwowanej pozostają jednak poza zakresem pomiaru.
Do obliczania PKB wykorzystuje się między innymi dane administracyjne o podatku od wartości dodanej, produkcji i zużyciu energii elektrycznej, dostawach wody oraz działalności poszczególnych branż. Takie podejście zwiększa spójność rachunków z systemem podatkowym, ale może być podatne na opóźnienia, zmiany przepisów i niepełne raportowanie.
Najnowsze dane często mają charakter wstępny i mogą podlegać późniejszym rewizjom.
Drugim podstawowym źródłem jest Bank Światowy, który w bazie World Development Indicators udostępnia dane o PKB w cenach bieżących i stałych oraz o PKB per capita. PKB wyrażony w dolarach amerykańskich jest przeliczany przy użyciu oficjalnego lub średniego rynkowego kursu walutowego. Dane pochodzą między innymi z krajowych urzędów statystycznych i banków centralnych, a w razie potrzeby są uzupełniane szacunkami.
Bank Światowy publikuje między innymi następujące wskaźniki:
- PKB w cenach bieżących – wartość produkcji wyrażona w dolarach według bieżących cen i kursów walutowych;
- PKB per capita w cenach bieżących – całkowity PKB podzielony przez średnią liczbę ludności w danym roku;
- PKB per capita w cenach stałych – miara realnej produkcji na mieszkańca po wyeliminowaniu wpływu zmian cen;
- PKB per capita według PPP – wartość przeliczona na dolary międzynarodowe z uwzględnieniem różnic w poziomie cen.
Trzecim istotnym źródłem jest MFW, przede wszystkim baza World Economic Outlook. Dla Seszeli zawiera ona dane o nominalnym PKB, realnym tempie wzrostu oraz PKB per capita w cenach rynkowych i według parytetu siły nabywczej.
Według danych MFW za 2024 rok całkowity PKB Seszeli wynosił 2,168 mld USD, PKB per capita w cenach bieżących osiągnął 21 532 USD, a PKB per capita według PPP wyniósł 39 881 dolarów międzynarodowych.
Pomocniczo można korzystać z serwisów zestawiających dane instytucji międzynarodowych, jednak publikowane przez nie wartości powinny być przypisywane do pierwotnej bazy. Worldometer prezentuje dane oparte na statystykach Banku Światowego, natomiast Economy.com przytacza między innymi informacje z CIA World Factbook. Serie te mogą wykorzystywać odmienne rundy porównań cenowych, dlatego nie powinny być bezpośrednio łączone z danymi MFW.
Nominalny PKB, realny PKB i PKB według PPP odpowiadają na różne pytania. Nominalny PKB pokazuje bieżącą wartość produkcji, ale jest wrażliwy na inflację i kurs walutowy. Realny PKB służy do oceny zmian ilości wytwarzanych dóbr i usług. PKB według PPP ułatwia porównywanie siły nabywczej między krajami, lecz zależy od przyjętej metodologii i bazy cenowej.
Okres analizy i dostępne dane roczne
Okres od 2000 do 2024 roku obejmuje najważniejsze przemiany współczesnej gospodarki Seszeli: problemy zadłużeniowe, reformy makroekonomiczne, rozwój turystyki, pandemię COVID-19 oraz późniejszą odbudowę.
Według danych MFW realny PKB w 2024 roku był o 128% wyższy niż w 2000 roku. Oznacza to, że wolumen produkcji zwiększył się w tym czasie około 2,28 raza.
Nie należy jednak przeliczać tego wzrostu bezpośrednio na nominalną wartość PKB w dolarach. Informacja o wzroście realnym odnosi się do cen stałych, podczas gdy wartość 2,168 mld USD za 2024 rok jest wyrażona w cenach bieżących i zależy również od kursu walutowego. Ustalenie porównywalnego poziomu PKB z 2000 roku wymaga pełnej serii w cenach stałych.
W przypadku PKB per capita MFW podaje, że wartość nominalna wzrosła z 7 579 USD w 2000 roku do 21 532 USD w 2024 roku. Jest to niemal trzykrotny wzrost w bieżących dolarach, ale nie oznacza równie dużej poprawy realnego poziomu życia. Część zmiany wynika z inflacji i wahań kursowych.
Bank Światowy publikuje dłuższe szeregi czasowe, lecz ich najnowsze wartości mogą być wstępne. Dane przypisywane do 2025 roku wskazują na nominalny PKB w wysokości około 2,39 mld USD, PKB per capita na poziomie około 19 449 USD i realny wzrost gospodarczy wynoszący około 5,8%. Wartości te należy traktować jako szacunki, które mogą zostać zrewidowane.
Wybrane wartości PKB Seszeli
Poniższa tabela przedstawia wybrane punkty odniesienia dla lat 2000–2025:
| Rok | PKB w cenach bieżących | PKB per capita w cenach bieżących | PKB per capita według PPP | Źródło główne | Status danych |
|---|---|---|---|---|---|
| 2000 | Brak porównywalnej wartości w przywołanym zestawieniu | 7 579 USD | Brak danych | MFW, World Economic Outlook | Dane historyczne |
| 2015 | Brak danych | Brak danych | 26 800 dolarów międzynarodowych | CIA World Factbook, za Economy.com | Szacunek według PPP |
| 2016 | Brak danych | Brak danych | 27 700 dolarów międzynarodowych | CIA World Factbook, za Economy.com | Szacunek według PPP |
| 2017 | 1,479 mld USD | Brak danych | 28 900 dolarów międzynarodowych | CIA World Factbook, za Economy.com | Dane nominalne i szacunek według PPP |
| 2018 | Brak danych | 15 931,5 USD | Brak danych | Bank Światowy | Dane historyczne |
| 2024 | 2,168 mld USD | 21 532 USD | 32 749 lub 39 881 dolarów międzynarodowych | Bank Światowy i MFW | Różne metody wyceny PPP |
| 2025 | 2,39 mld USD | 19 449,4 USD | Brak danych | Bank Światowy | Wartości szacunkowe |
Tabela nie przedstawia kompletnego rocznego szeregu. Szczególnie istotna jest różnica między wartościami PPP za 2024 rok: 32 749 dolarów międzynarodowych według danych opartych na WDI oraz 39 881 dolarów według MFW. Rozbieżność wynika między innymi z różnych baz cenowych, rund International Comparison Program oraz metod aktualizacji danych.
Niższa wartość nominalnego PKB per capita podawana przez Bank Światowy dla 2025 roku w porównaniu z wartością MFW za 2024 rok nie musi oznaczać realnego spadku dochodu mieszkańców. Może wynikać z różnic w danych ludnościowych, kursach walutowych, terminach aktualizacji i metodach szacowania PKB.
Bez ujednolicenia źródła nie należy interpretować tych wartości jako jednego ciągłego szeregu.
Dynamika nominalnego PKB i wzrost realny
Realny PKB Seszeli wzrósł w latach 2000–2024 łącznie o około 128%. Odpowiada to średniemu rocznemu tempu wzrostu wynoszącemu około 3,5%, choć rzeczywista dynamika była bardzo nierównomierna. Występowały zarówno okresy szybkiej ekspansji, jak i głębokiego spadku aktywności gospodarczej.
Początek XXI wieku charakteryzował się wysokim zadłużeniem zewnętrznym i narastającymi napięciami makroekonomicznymi. Problemy te doprowadziły do kryzysu zadłużeniowego, restrukturyzacji zobowiązań oraz wdrożenia programu stabilizacyjnego z udziałem MFW.
Reformy fiskalne i walutowe początkowo wiązały się z kosztami gospodarczymi, lecz stworzyły warunki do bardziej zrównoważonego wzrostu w kolejnych latach.
W latach 2010–2019 gospodarka rozwijała się względnie stabilnie. Najważniejszym źródłem wzrostu była turystyka i powiązane z nią usługi, takie jak hotelarstwo, gastronomia, transport i działalność rekreacyjna. Wzrost wspierały również rybołówstwo, przetwórstwo rybne oraz część usług finansowych.
Dane CIA World Factbook wskazują, że PKB per capita według PPP wzrósł z 26 800 dolarów międzynarodowych w 2015 roku do 28 900 dolarów w 2017 roku. Zmiana ta sugeruje wzrost realnej siły nabywczej, jednak wartości pochodzące z jednego źródła należy analizować jako odrębną serię.
Największym wstrząsem w badanym okresie była pandemia COVID-19. Zamknięcie granic i załamanie międzynarodowego ruchu turystycznego spowodowały gwałtowny spadek produkcji i dochodów. Skala oddziaływania pandemii była wyjątkowo duża, ponieważ turystyka generuje nie tylko przychody hoteli i restauracji, lecz także popyt na transport, handel, usługi biznesowe i pracę.
Po zniesieniu ograniczeń nastąpiło wyraźne odbicie. Według danych Banku Światowego realny wzrost PKB wyniósł około 3,4% w 2024 roku, a szacunek dla 2025 roku wskazuje na około 5,8%. Przyspieszenie wiązano między innymi ze wzrostem liczby turystów oraz wysokimi przychodami sektora turystycznego.
Nominalny PKB zwiększył się do 2,168 mld USD w 2024 roku według MFW, a według wstępnych danych Banku Światowego mógł osiągnąć 2,39 mld USD w 2025 roku. Wzrost nominalny odzwierciedla jednocześnie zmiany realnej produkcji, poziomu cen i kursu walutowego. Nie jest więc wystarczającą miarą rzeczywistego zwiększenia wolumenu dóbr i usług.
PKB per capita – poziom, dynamika i porównania międzynarodowe
PKB per capita oblicza się przez podzielenie całkowitego PKB przez średnią liczbę mieszkańców. Wskaźnik jest użyteczny przy porównywaniu gospodarek różniących się wielkością, lecz przedstawia jedynie wartość średnią. Nie informuje o rozkładzie dochodów między mieszkańców.
Według MFW nominalny PKB per capita Seszeli wzrósł z 7 579 USD w 2000 roku do 21 532 USD w 2024 roku. Tak duża zmiana potwierdza rozwój gospodarki, ale obejmuje również wpływ inflacji i kursów walutowych. Do oceny realnego wzrostu dochodu na mieszkańca lepiej nadają się szeregi w cenach stałych.
Dane według parytetu siły nabywczej dają inny obraz niż przeliczenia po kursie rynkowym. MFW szacował PKB per capita Seszeli według PPP w 2024 roku na 39 881 dolarów międzynarodowych. Dla porównania wartość dla Niemiec wynosiła około 54 990 dolarów, co oznaczało, że poziom Seszeli odpowiadał mniej więcej 73% poziomu niemieckiego.
Dane oparte na WDI wskazują na niższą wartość, wynoszącą około 32 749 dolarów międzynarodowych. Przy takim wyniku Seszele osiągały około 134% średniego światowego PKB per capita według PPP. Kraj znajdował się nieco poniżej Malediwów i Chile, lecz wyraźnie powyżej średniej globalnej.
Rozbieżność między danymi MFW i Banku Światowego nie jest błędem arytmetycznym, lecz skutkiem różnic metodologicznych. Instytucje mogą wykorzystywać odmienne rundy badań cen, sposoby ekstrapolacji, dane ludnościowe i terminy aktualizacji. W porównaniach należy zawsze wskazywać źródło i nie łączyć wartości z różnych baz w jeden szereg.
PKB per capita w cenach stałych jest szczególnie przydatny do oceny zmian realnego dochodu na mieszkańca. Eliminuje wpływ inflacji, choć nadal pozostaje podatny na rewizje rachunków narodowych i danych o ludności.
W przypadku Seszeli realny wzrost PKB w latach 2000–2024, przy umiarkowanym wzroście liczby mieszkańców, wskazuje na znaczącą poprawę realnej produkcji przypadającej na osobę.
Parytet siły nabywczej i koszty życia
Parytet siły nabywczej koryguje wartości dochodu i produkcji o różnice w poziomie cen między krajami. Dolar międzynarodowy jest jednostką umowną, która ma odpowiadać sile nabywczej dolara amerykańskiego w Stanach Zjednoczonych. Dzięki temu można porównywać ilość dóbr i usług, które przeciętnie da się nabyć za dochód uzyskiwany w różnych gospodarkach.
Współczynniki PPP są opracowywane w ramach International Comparison Program. Program obejmuje badania cen wielu dóbr i usług, a następnie budowę porównywalnych koszyków. Kolejne rundy ICP różnią się zakresem krajów, listą produktów i metodami agregacji, dlatego aktualizacja PPP może prowadzić do rewizji danych historycznych.
Wartość PKB per capita według PPP jest na Seszelach wyższa niż wartość przeliczona po kursie rynkowym. Nie oznacza to jednak, że wszystkie dobra są tam tanie. Jako małe państwo wyspiarskie Seszele są uzależnione od importu żywności, paliw, maszyn i wielu dóbr konsumpcyjnych. Koszty transportu oraz ograniczona skala rynku mogą podnosić ceny produktów importowanych.
Uśredniony koszyk wykorzystywany w obliczeniach PPP nie zawsze odzwierciedla strukturę wydatków poszczególnych gospodarstw domowych. Osoby przeznaczające dużą część dochodu na mieszkanie, energię lub importowaną żywność mogą odczuwać wyższe koszty życia, niż sugeruje ogólny wskaźnik. Również nierówności dochodowe sprawiają, że przeciętna wartość PKB per capita nie opisuje sytuacji wszystkich mieszkańców.
NBS nie przelicza krajowego PKB bezpośrednio na dolary międzynarodowe. Urząd przygotowuje rachunki w cenach bieżących i stałych zgodnie z zasadami rachunków narodowych, natomiast przeliczenia PPP są wykonywane na etapie porównań międzynarodowych.
PPP jest więc zewnętrzną metodą porównawczą, a nie częścią podstawowego krajowego rachunku PKB.
PKB jako miara dobrobytu – ograniczenia i alternatywy
PKB powstał jako miara wartości produkcji, a nie jako kompleksowy wskaźnik jakości życia. Z czasem PKB per capita zaczął być jednak powszechnie stosowany jako przybliżenie poziomu dobrobytu. W przypadku Seszeli takie podejście jest użyteczne, ale wymaga uzupełnienia o informacje społeczne i środowiskowe.
Pierwszym ograniczeniem jest koncentracja na działalności rynkowej. PKB nie obejmuje znacznej części pracy domowej, nieodpłatnej opieki, wolontariatu ani aktywności społecznej. Działania te mają rzeczywistą wartość dla gospodarstw domowych, lecz nie są rejestrowane jako transakcje rynkowe.
Drugim ograniczeniem jest brak informacji o rozkładzie dochodu. Wzrost PKB per capita może współistnieć ze stagnacją dochodów części społeczeństwa. Korzyści z turystyki, usług finansowych i działalności międzynarodowej mogą koncentrować się w określonych przedsiębiorstwach lub grupach zawodowych. Średnia krajowa nie pokazuje również różnic w kosztach życia i sytuacji majątkowej.
Trzecim problemem jest pomijanie degradacji środowiska. Gospodarka Seszeli zależy od plaż, raf koralowych, zasobów morskich i walorów krajobrazowych. Intensywna turystyka lub nadmierna eksploatacja zasobów mogą zwiększać bieżący PKB, a jednocześnie obniżać przyszły potencjał gospodarczy. Tradycyjne rachunki narodowe nie odejmują automatycznie wartości utraconego kapitału naturalnego.
Czwartym ograniczeniem jest brak bezpośredniej oceny jakości usług publicznych. PKB pokazuje wartość aktywności gospodarczej, ale nie mierzy jakości edukacji, opieki zdrowotnej, bezpieczeństwa, administracji ani infrastruktury. Wysoki PKB per capita daje większe możliwości finansowania takich usług, lecz nie gwarantuje ich dostępności ani efektywności.
Pełniejsza ocena dobrobytu wymaga zestawienia PKB z innymi miarami, takimi jak:
- wskaźnik rozwoju społecznego HDI,
- wskaźniki nierówności dochodowych i majątkowych,
- poziom ubóstwa i materialnej deprywacji,
- dostępność opieki zdrowotnej i edukacji,
- rachunki kapitału naturalnego i wskaźniki środowiskowe,
- subiektywne miary jakości życia.
Mimo ograniczeń PKB pozostaje centralnym wskaźnikiem wykorzystywanym przez rząd, MFW, Bank Światowy i inwestorów. Służy między innymi do oceny zdolności obsługi długu, obciążenia podatkowego, przestrzeni fiskalnej i stabilności makroekonomicznej.
Wysoki PKB per capita nie jest jednak równoznaczny z wysokim i równomiernie rozłożonym dobrobytem.
Rewizje danych i porównywalność szeregów PKB
Częściowe wdrożenie standardu SNA 2008 jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na porównywalność danych Seszeli. Wcześniejsze rachunki mogły opierać się na standardzie SNA 1993 lub na uproszczonych rozwiązaniach krajowych. Przejście na nowszy system mogło zmienić sposób klasyfikowania niektórych rodzajów działalności i wyceny wartości dodanej.
Dotyczy to między innymi usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio, określanych skrótem FISIM. Zmiana sposobu ich obliczania może wpływać na wartość dodaną sektora finansowego i łączny PKB. Rewizje mogą również wynikać z dokładniejszego ujmowania stref wolnego handlu, usług mieszkaniowych oraz działalności rezydentów.
Na dane wpływa także zakres gospodarki nieobserwowanej. Jeżeli wraz z rozwojem systemów administracyjnych NBS zaczyna lepiej obejmować działalność wcześniej nierejestrowaną, część wzrostu PKB może wynikać z poprawy pomiaru, a nie z rzeczywistego zwiększenia produkcji.
Bank Światowy łączy dane krajowe z własnymi estymacjami, szczególnie w przypadku najnowszych okresów. MFW również aktualizuje swoje szeregi w kolejnych edycjach World Economic Outlook. Wartości publikowane w różnych terminach mogą więc nie być identyczne, nawet jeśli dotyczą tego samego roku.
Rewizje PPP mają dodatkowy charakter. Nowa runda ICP może zmienić relacje cen między krajami, a następnie doprowadzić do przeliczenia historycznych wartości PKB według PPP. W efekcie poziom PKB per capita może się zmienić bez jakiejkolwiek korekty krajowego PKB w walucie lokalnej.
Nie należy łączyć danych o PKB z MFW, WDI i CIA World Factbook w jeden pozornie jednolity szereg. Nie powinno się również bezpośrednio porównywać nominalnego PKB w dolarach z PKB według PPP.
Do badania krajowej dynamiki najlepiej nadają się dane w cenach stałych i w walucie lokalnej, natomiast do porównań międzynarodowych bardziej przydatny jest PKB według PPP.
Wpływ struktury gospodarki na zmiany PKB
Dynamika PKB Seszeli jest kształtowana przede wszystkim przez turystykę, rybołówstwo, przetwórstwo rybne, usługi finansowe i działalność sektora publicznego. Niewielka dywersyfikacja sprawia, że zmiana koniunktury w jednym sektorze może istotnie wpłynąć na całą gospodarkę.
Turystyka
Turystyka jest najważniejszym źródłem aktywności gospodarczej i wpływów walutowych. Wydatki odwiedzających zwiększają przychody hoteli, restauracji, linii lotniczych, operatorów turystycznych, przewoźników i handlu detalicznego. Generują również wpływy podatkowe oraz zapotrzebowanie na pracę.
Silna zależność od turystyki była szczególnie widoczna podczas pandemii. Ograniczenie podróży międzynarodowych uderzyło jednocześnie w wiele powiązanych branż. Z kolei odbudowa ruchu turystycznego stała się głównym motorem późniejszego wzrostu.
Szacunki dla 2025 roku wskazywały na około 13-procentowy wzrost liczby turystów i przekroczenie poziomu notowanego przed pandemią.
Rybołówstwo i przetwórstwo
Rybołówstwo, zwłaszcza połowy dalekomorskie i przetwórstwo tuńczyka, jest ważnym źródłem eksportu oraz wpływów walutowych. Sektor wspiera również logistykę, usługi portowe i zatrudnienie. Jego wyniki zależą jednak od stanu zasobów morskich, regulacji międzynarodowych, cen eksportowych i kosztów paliwa.
Usługi finansowe
Usługi finansowe i obsługa podmiotów międzynarodowych mogą generować wysoką wartość dodaną przy stosunkowo niewielkim zatrudnieniu. Podnoszą dzięki temu PKB per capita, ale są wrażliwe na zmiany globalnych regulacji podatkowych, standardów przejrzystości oraz zasad przeciwdziałania praniu pieniędzy.
Sektor publiczny
Wydatki publiczne i inwestycje infrastrukturalne wpływają na PKB zwłaszcza podczas wychodzenia z kryzysów. Mogą wspierać transport, ochronę zdrowia i infrastrukturę turystyczną, lecz ich skala jest ograniczana przez poziom długu i konieczność utrzymania stabilności fiskalnej.
Konsolidacja finansów publicznych może krótkookresowo osłabiać popyt, ale jednocześnie zmniejsza ryzyko kolejnego kryzysu zadłużeniowego.
Niska dywersyfikacja jest jednym z głównych źródeł ryzyka dla Seszeli. Wysoki PKB per capita nie usuwa zależności od globalnego ruchu turystycznego, cen importu, dostępu do finansowania ani stanu środowiska naturalnego.