Wyspy Salomona – gospodarka: sektory, handel i model rozwoju

Gospodarka Wysp Salomona jest typowa dla małego, rozproszonego państwa wyspiarskiego o niskich dochodach. Tworzą ją trzy wzajemnie powiązane warstwy:

• gospodarka subsystencyjna – oparta głównie na rolnictwie i rybołówstwie;
• enklawy eksportowe – związane z drewnem, minerałami, rybami, olejem palmowym i produktami kokosowymi;
• sektor publiczny i infrastrukturalny – w dużym stopniu finansowany przez zagranicznych donatorów.

W 2025 roku produkt krajowy brutto wyniósł 1,75 mld USD, a liczba ludności sięgnęła około 838 645 osób. Oznaczało to PKB per capita na poziomie około 2086 USD. Według cen stałych z 2017 roku PKB per capita mierzony parytetem siły nabywczej wynosił 2211 USD w 2022 roku, co plasowało kraj znacznie poniżej średniej dla wyspiarskich państw Pacyfiku.

Wyspy Salomona należą do grupy państw o średnim poziomie rozwoju społecznego. Wartość wskaźnika HDI wynosiła około 0,564 w analizie UNDP obejmującej lata 2010–2019, a w 2022 roku kraj zajmował 156. miejsce wśród 193 państw.

Profil gospodarczy Wysp Salomona kształtują jednocześnie bogate zasoby naturalne i poważne ograniczenia strukturalne: peryferyjne położenie, rozproszenie ludności na około 90 zamieszkanych wyspach, wysokie koszty transportu i energii oraz podatność na wstrząsy klimatyczne.

Kontekst historyczny i ogólna charakterystyka gospodarki

Uwarunkowania historyczne i geograficzne

Wyspy Salomona leżą w południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego, na wschód od Papui-Nowej Gwinei i na północ od Vanuatu. Takie położenie czyni je jednym z najbardziej oddalonych od dużych rynków państw świata. Według analizy Banku Światowego w 2021 roku kraj zajmował pod tym względem piąte miejsce na świecie, a jego peryferyjność była większa niż przeciętnie w wyspiarskich państwach Pacyfiku.

Skutki odległego położenia pogłębiają rozproszenie ludności na około 90 zamieszkanych wyspach, linia brzegowa o długości około 9880 km oraz wyłączna strefa ekonomiczna o powierzchni około 1 377 130 km². Tak rozległa przestrzeń społeczno-gospodarcza generuje bardzo wysokie jednostkowe koszty transportu, infrastruktury, dostępu do rynków i świadczenia usług publicznych.

Nawet przy wzroście dochodów krajowych mieszkańcy odległych wysp nadal mają ograniczony dostęp do edukacji, ochrony zdrowia, energii i możliwości rynkowych. Wzmacnia to znaczenie gospodarki subsystencyjnej oraz lokalnych sieci wsparcia.

Historycznie gospodarka przekształcała się z tradycyjnego modelu opartego na rolnictwie, łowiectwie i rybołówstwie w gospodarkę eksportową wykorzystującą zasoby naturalne. Początkowo najważniejszą rolę odgrywało drewno, natomiast w ostatnich dekadach coraz większe znaczenie zyskiwały kopaliny.

Kolonialny model gospodarczy, ukształtowany w okresie protektoratu brytyjskiego, sprzyjał koncentracji na kilku sektorach eksportowych powiązanych z zagranicznym kapitałem i popytem. Towarzyszył temu ograniczony rozwój przemysłu przetwórczego, usług rynkowych i infrastruktury na obszarach wiejskich.

Podstawowym dylematem rozwojowym kraju pozostaje przejście od eksploatacji zasobów przyrodniczych do bardziej zdywersyfikowanej gospodarki, opartej na przetwórstwie, usługach i kapitale ludzkim.

Liczba ludności wzrosła z około 685 tys. w pobliżu 2019 roku do 838 645 w 2025 roku. Ponad 80 proc. mieszkańców żyje na obszarach wiejskich i w dużej mierze zależy od rolnictwa oraz rybołówstwa jako źródeł żywności i dochodu.

Struktura przestrzenna i demograficzna utrwala rolniczo-rybacki charakter produkcji oraz wysoki udział pracy nieformalnej. Rozwój górnictwa i innych sektorów eksportowych będzie miał ograniczony wpływ na warunki życia większości mieszkańców, jeżeli nie zostanie powiązany z inwestycjami w infrastrukturę, usługi publiczne i szerszą dystrybucję dochodów.

Poziom rozwoju gospodarczego i społecznego

Bank Światowy zalicza Wyspy Salomona do państw o niższych średnich dochodach. Poziom produkcji i dochodu per capita pozostaje jednak niski zarówno na tle regionu Pacyfiku, jak i średniej światowej.

PKB per capita według parytetu siły nabywczej, wyrażony w cenach z 2017 roku, wyniósł 2211 USD w 2022 roku. Według UNDP dochód narodowy per capita skorygowany o koszty życia sięgał 2482 USD w analizie obejmującej okres do 2019 roku.

Kraj musi jednocześnie zwiększać skalę i produktywność gospodarki oraz poprawiać jakość edukacji, ochrony zdrowia i infrastruktury, aby wzrost przekładał się na rzeczywisty rozwój społeczny.

Wzrost gospodarczy Wysp Salomona jest powolny i niestabilny, a jego tempo silnie zależy od koniunktury w sektorach surowcowych. W latach 2010–2019 PKB zwiększał się średnio o około 4,2 proc. rocznie. W drugiej połowie dekady nastąpiło jednak spowolnienie, związane między innymi ze spadkiem cen surowców, niepokojami wyborczymi i klęskami żywiołowymi.

MFW podkreśla, że gospodarka nadal opiera się przede wszystkim na górnictwie i leśnictwie. Dywersyfikacja w kierunku wydajniejszego rolnictwa, rybołówstwa i usług postępuje wolno. Wzrost skoncentrowany w wąskiej grupie sektorów surowcowych nie doprowadził dotąd do trwałej transformacji strukturalnej ani wyraźnego wzrostu dochodów na mieszkańca.

Ubóstwo, nierówności i społeczny wymiar rozwoju

Na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych Bank Światowy oszacował, że przed pandemią COVID-19 około 61 proc. mieszkańców żyło poniżej granicy ubóstwa właściwej dla krajów o niższych średnich dochodach, wynoszącej 3,65 USD dziennie według parytetu siły nabywczej z 2017 roku.

Późniejsze analizy wskazywały na umiarkowane ograniczenie ubóstwa wielowymiarowego w latach 2009–2019. Część tych postępów mogła jednak zostać utracona wskutek pandemii.

Przeciętne gospodarstwo domowe przeznacza około 46 proc. dochodu na żywność, a na obszarach wiejskich udział ten wzrasta do około 53 proc. Tak duże obciążenie budżetów zwiększa podatność rodzin na wzrost cen żywności i paliw.

Nierówności społeczne i geograficzne pogłębia nierówny dostęp do dróg, transportu, energii, usług publicznych i formalnego rynku pracy. Około 80 proc. ludności mieszka na terenach wiejskich, gdzie rozwój pozarolniczych źródeł dochodu jest szczególnie trudny.

MFW wskazuje także na słabość instytucji, ryzyko korupcji w sektorach zasobowych, zależność od pomocy zagranicznej oraz nierówną alokację kapitału fizycznego i ludzkiego. Polityka rozwojowa powinna łączyć inwestycje w infrastrukturę i produktywność z poprawą przejrzystości zarządzania oraz zdolności administracji publicznej.

Model rozwoju i paradygmat gospodarczy

Gospodarka zasobowa i wąskie sektory wzrostu

Przez większość najnowszej historii wzrost gospodarczy był napędzany przez eksploatację lasów i minerałów, przy ograniczonej roli przetwórstwa oraz usług rynkowych. Logistykę eksportu drewna, oleju palmowego, kopry i minerałów rozwijano wokół portów i kilku głównych ośrodków.

Model ten generował dochody eksportowe, lecz nie zapewniał szerokiego udziału obszarów wiejskich w korzyściach ze wzrostu. Przez wiele lat podstawę eksportu i dochodów budżetowych stanowiło nieprzetworzone drewno. Od połowy drugiej dekady XXI wieku sektor leśny znajduje się jednak w strukturalnym schyłku. Od 2016 roku jego udział w eksporcie i dochodach publicznych zmniejszył się co najmniej o połowę.

Model oparty na intensywnej eksploatacji lasów osiągnął granice wynikające z dostępności zasobów oraz rosnących kosztów społecznych i środowiskowych.

Coraz większą rolę przejmuje górnictwo. Według Banku Światowego udział tego sektora w eksporcie wzrósł z około 4 proc. w 2019 roku do ponad 50 proc. w 2025 roku. Większa sprzedaż złota pozwoliła w 2025 roku po raz pierwszy od 2012 roku osiągnąć nadwyżkę w handlu towarami.

Górnictwo jest jednak kapitałochłonne, wymaga dużych inwestycji i tworzy stosunkowo niewiele miejsc pracy. Rozwój wydobycia może zwiększać wpływy eksportowe i fiskalne, ale nie prowadzi automatycznie do poprawy sytuacji na rynku pracy ani do inkluzywnego wzrostu dochodów gospodarstw domowych.

Rolnictwo i rybołówstwo pozostają mało produktywne ze względu na przewagę produkcji półsubsystencyjnej, słabą mechanizację, izolację od rynków oraz niedostateczną infrastrukturę. Długoterminowy rozwój wymaga wzmocnienia sektorów bardziej pracochłonnych, zdolnych do tworzenia miejsc pracy i większej wartości dodanej.

Rola sektora publicznego i pomocy zewnętrznej

Drugim filarem gospodarki jest sektor publiczny, w dużym stopniu wspierany przez międzynarodowych donatorów. Inwestycje w drogi, energetykę, obiekty publiczne i infrastrukturę sportową są finansowane głównie z grantów zewnętrznych oraz preferencyjnych kredytów.

Duże projekty, w tym inwestycje związane z organizacją Igrzysk Pacyfiku, pobudziły wzrost i poprawiły część infrastruktury. Jednocześnie zwiększyły zadłużenie publiczne i uszczupliły rezerwy gotówkowe rządu.

Według MFW dług publiczny niemal się potroił w porównaniu z okresem sprzed pandemii. Bank Światowy szacował, że w 2025 roku wynosił około 30 proc. PKB, przy krajowym progu ostrożnościowym na poziomie około 35 proc. PKB.

Sektor publiczny pozostaje głównym motorem inwestycji infrastrukturalnych, lecz jego możliwości ograniczają rosnące zadłużenie, słaba baza dochodowa i malejąca wartość grantów zewnętrznych.

Pomoc zagraniczna ma również wymiar instytucjonalny. Administracja publiczna boryka się z ograniczeniami organizacyjnymi i technicznymi, dlatego nadal potrzebuje wsparcia donatorów.

System zarządzania finansami publicznymi opiera się na ustawie z 2013 roku, lecz jej wdrażanie pozostaje słabe i niespójne. Problemy obejmują ograniczoną przejrzystość, niepełną sprawozdawczość fiskalną, niedoskonałości systemów informatycznych oraz opóźnienia w przygotowywaniu i audytowaniu sprawozdań finansowych.

Brak wiarygodnych danych i przejrzystych procedur utrudnia planowanie rozwoju, zarządzanie zasobami publicznymi oraz budowanie zaufania społecznego.

Strategia rozwojowa państwa i cele długookresowe

Najważniejszym dokumentem wyznaczającym kierunki reform jest Narodowa Strategia Rozwoju, wdrażana od około 2016 roku. Obejmuje ona pięć długoterminowych celów:

• trwały i inkluzywny wzrost gospodarczy – zwiększający produktywność i dostęp do zatrudnienia;
• ograniczenie ubóstwa – połączone z poprawą bezpieczeństwa żywnościowego;
• wyższa jakość usług społecznych – przede wszystkim edukacji i ochrony zdrowia;
• rozwój odporny i zrównoważony środowiskowo – uwzględniający zagrożenia klimatyczne;
• stabilne i efektywne rządzenie – wspierające spójność społeczną i jedność państwa.

Strategię powiązano z Celami Zrównoważonego Rozwoju ONZ, w tym z celami dotyczącymi pracy, wzrostu gospodarczego, infrastruktury, innowacji, zdrowia, edukacji, ograniczenia ubóstwa i ochrony klimatu.

Dokument podkreśla potrzebę dywersyfikacji gospodarki, rozwoju turystyki i gospodarki oceanicznej, wspierania handlu i inwestycji oraz zwiększania odporności na wstrząsy klimatyczne.

Bank Światowy posługuje się metaforą „nowych korzeni wzrostu”. Kraj stoi przed wyborem między utrzymaniem niestabilnego modelu zasobowego a wykorzystaniem dochodów z bogactw naturalnych do dywersyfikacji gospodarki i rozwoju potencjału młodej populacji.

Do potencjalnych nowych źródeł wzrostu należą:

• rolnictwo wysokiej wartości,
• zrównoważone rybołówstwo,
• turystyka,
• energia odnawialna,
• prywatne usługi, w tym usługi finansowe.

Oznacza to konieczność odejścia od eksportu nieprzetworzonych surowców na rzecz działalności generującej większą wartość dodaną i zatrudnienie.

Równowaga niskiego wzrostu

Wyspy Salomona mogą utknąć w równowadze niskiego wzrostu, jeżeli nie przyspieszą dywersyfikacji i nie poprawią zarządzania zasobami. Obecny wzrost koncentruje się w kapitałochłonnych sektorach, które tworzą niewiele miejsc pracy. Jednocześnie utrzymują się wysoki poziom ubóstwa i powolny wzrost dochodu per capita.

Model oparty na surowcach i pomocy zewnętrznej pozwala gospodarce funkcjonować, ale nie tworzy wyraźnej ścieżki rozwoju przemysłu przetwórczego, usług wiedzochłonnych ani formalnego zatrudnienia.

Pułapkę rozwojową pogłębiają peryferyjne położenie i kruchość instytucjonalna. Państwo dysponuje częścią infrastruktury i usług publicznych, lecz nie wykształciło jeszcze wystarczająco silnych instytucji, zróżnicowanej struktury sektorowej ani odpowiedniego kapitału ludzkiego.

Przełamanie tej równowagi wymaga reform w rolnictwie, rybołówstwie i otoczeniu biznesowym, poprawy zarządzania publicznego — szczególnie w sektorach zasobowych — oraz zwiększenia odporności na zmiany klimatu.

Zasoby naturalne, sektory gospodarki i specjalizacje

Rolnictwo i gospodarka wiejska

Rolnictwo odgrywa centralną rolę jako źródło utrzymania, bezpieczeństwa żywnościowego oraz element życia społecznego i kulturowego. Według Banku Światowego zapewnia utrzymanie około 85 proc. ludności wiejskiej.

Szacuje się, że rolnictwo subsystencyjne generuje około 35 proc. PKB, a około 92 proc. mieszkańców w pewnym stopniu angażuje się w działalność rolniczą. W prowincjach Malaita, Makira, Isabel, Central i Rennell-Bellona udział ten może sięgać 95 proc.

Najważniejsze rośliny żywnościowe to:

• bataty,
• maniok,
• pochrzyn i taro,
• banany i dynie,
• warzywa liściaste.

W ostatnich dekadach zmieniła się jednak struktura diety. Importowany ryż stał się głównym źródłem energii, częściowo wypierając bataty i maniok. Rosnące znaczenie ryżu zwiększa zależność bezpieczeństwa żywnościowego od importu, cen światowych i ciągłości dostaw.

Rolnictwo towarowe koncentruje się na kokosie, kakao i oleju palmowym. Kokos jest podstawową rośliną dochodową dla wielu gospodarstw wiejskich, a kopra i olej kokosowy od dawna zajmują ważne miejsce w eksporcie.

Bank Światowy szacuje produkcję kokosów na około 370 mln sztuk rocznie. Około 70 mln orzechów, o wartości blisko 140 mln dolarów salomońskich, jest konsumowanych lokalnie. Eksport kopry wykorzystuje od 150 do 200 mln orzechów rocznie i generuje, zależnie od cen światowych, około 110–150 mln SBD. Eksport surowego i dziewiczego oleju kokosowego przynosi kolejne 40–50 mln SBD.

W latach 2008–2012 kopra i olej kokosowy generowały średnio 132 mln SBD rocznie. Odpowiadały za około 6 proc. całego eksportu towarowego oraz 16 proc. eksportu rolnictwa i rybołówstwa po wyłączeniu sektorów wydobywczych. W 2010 roku udział Wysp Salomona w światowym handlu koprą wynosił blisko 20 proc., co czyniło kraj jednym z największych jej eksporterów po Indonezji.

Sektor kokosowy sprzyja szerokiemu uczestnictwu drobnych gospodarstw i ma duży potencjał rozwoju przetwórstwa, kosmetyków, żywności oraz olejów wysokiej jakości.

W latach 2008–2012 eksport oleju palmowego generował średnio 232 mln SBD rocznie, a kakao 98 mln SBD. Produkty te są jednak wrażliwe na warunki pogodowe i wahania cen światowych.

Rośnie także zainteresowanie wysokowartościowymi niszami rolnymi, takimi jak:

• wanilia,
• kardamon,
• papryczki chili,
• imbir,
• kurkuma.

Rozwój takich produktów wymaga lepszego dostępu do rynków, doradztwa, finansowania, standardów jakości i logistyki.

Rolnictwo subsystencyjne cechuje się niskim poziomem mechanizacji i ograniczonym stosowaniem środków produkcji. Tylko około 4 proc. rolników używa nawozów mineralnych, a około 2 proc. korzysta z pestycydów. Większość produkcji ma zatem zasadniczo charakter organiczny.

Zwiększenie produkcji i dochodów wymaga przede wszystkim poprawy dostępu do wiedzy, rynków, prostych technologii, finansowania i logistyki, a nie wyłącznie intensyfikacji chemicznej.

Leśnictwo i sektor drzewny

Leśnictwo, zwłaszcza eksport nieprzetworzonego drewna, przez dziesięciolecia było głównym filarem gospodarki. Na początku poprzedniej dekady drewno odpowiadało za ponad połowę wartości eksportu towarowego i zapewniało znaczne dochody z podatków, ceł oraz opłat koncesyjnych.

W latach 2008–2012 eksport kłód generował średnio około 1,128 mld SBD rocznie. Intensywna wycinka doprowadziła jednak do wyczerpywania najłatwiej dostępnych zasobów oraz wzrostu kosztów środowiskowych i społecznych.

Od 2016 roku udział pozyskiwania drewna w eksporcie, wzroście gospodarczym i dochodach budżetowych zmniejszył się co najmniej o połowę. Górnictwo stopniowo zastępuje leśnictwo jako motor wzrostu, ale nie rekompensuje w pełni spadku wpływów budżetowych.

Malejące dochody z drewna nie zostały zastąpione odpowiednio wysokimi wpływami z górnictwa, co tworzy strukturalną lukę fiskalną.

W pierwszym kwartale 2025 roku eksport okrągłych kłód wyniósł około 319 999 m³. Największe ilości pozyskano w prowincjach Western — 92 860 m³, Isabel — 69 959 m³, Choiseul — 54 200 m³ oraz Makira — 53 800 m³.

Do Chin trafiło około 312 699 m³ drewna, do Korei 1300 m³, a do Wietnamu 6000 m³. Drewno przetarte eksportowano w znacznie mniejszych ilościach do Australii, Malezji, Nowej Zelandii, Filipin i Vanuatu. Pokazuje to, że eksport nadal koncentruje się na surowych kłodach wysyłanych do Chin.

Sektor leśny zmaga się z problemami dotyczącymi przejrzystości, nadzoru, egzekwowania przepisów i zwalczania nielegalnej wycinki. Poprawa zarządzania wymaga silniejszych ram prawnych, większych zasobów instytucji kontrolnych oraz jawności przy udzielaniu koncesji i wykazywaniu dochodów.

Doświadczenia sektora drzewnego pokazują, że bogactwo zasobów naturalnych przy słabym zarządzaniu nie gwarantuje trwałych korzyści rozwojowych, a może pogłębiać nierówności i degradację środowiska.

Górnictwo i zasoby mineralne

Górnictwo jest jednym z najszybciej rozwijających się sektorów gospodarki. Jego udział w eksporcie wzrósł z około 4 proc. w 2019 roku do ponad 50 proc. w 2025 roku. Szczególne znaczenie ma sprzedaż złota.

Wzrost eksportu minerałów i produktów rolnych przyczynił się do zmiany salda rachunku bieżącego: z deficytu wynoszącego 4,2 proc. PKB w 2024 roku do nadwyżki na poziomie 5,6 proc. PKB w 2025 roku. Była to pierwsza nadwyżka od 2012 roku.

Górnictwo pozostaje jednak sektorem wysoce kapitałochłonnym. Korzyści skupiają się wokół przedsiębiorstw wydobywczych, inwestorów i instytucji fiskalnych, natomiast bezpośredni wpływ na zatrudnienie jest ograniczony.

Słabe przepisy, nieprzejrzysta sprawozdawczość fiskalna i liczne zwolnienia podatkowe zmniejszają zdolność państwa do pobierania należnych dochodów. Potencjał górnictwa jako motoru rozwoju zależy przede wszystkim od jakości zarządzania fiskalnego i regulacyjnego.

MFW zaleca utworzenie średniookresowych ram fiskalnych dla dochodów z zasobów. Powinny one przekształcać niestabilne wpływy w trwałe źródło finansowania inwestycji oraz zabezpieczenie przed przyszłymi wstrząsami.

Dochody z górnictwa mogą finansować edukację, ochronę zdrowia, infrastrukturę i dywersyfikację. Bez odpowiednich instytucji mogą jednak wzmacniać nierówności, korupcję i zależność od wahań cen surowców.

Rybołówstwo i gospodarka oceaniczna

Rybołówstwo jest ważnym źródłem żywności, dochodów ludności wiejskiej i wpływów eksportowych. Jego pełne znaczenie nie jest widoczne w statystykach ze względu na duży udział połowów subsystencyjnych.

Według FAO w 2020 roku łączna produkcja ryb i akwakultury wyniosła około 40 874 ton, a dostępność ryb do konsumpcji sięgała około 30,3 kg na osobę rocznie.

Sektor ma dwudzielną strukturę:

• rybołówstwo przybrzeżne i lagunowe – prowadzone głównie przez gospodarstwa domowe na własne potrzeby i lokalne rynki;
• rybołówstwo oceaniczne – oparte przede wszystkim na połowach tuńczyka przez flotę krajową i zagraniczną;
• lokalne przetwórstwo – obejmujące część połowów, podczas gdy pozostała część jest eksportowana bez przetworzenia.

Rybołówstwo ma duży potencjał zwiększania eksportu i bezpieczeństwa żywnościowego, szczególnie przy rosnącym światowym popycie na tuńczyka.

Sektor jest jednocześnie narażony na skutki zmian klimatu. Rosnąca temperatura oceanów, zakwaszenie wód i zmiany prądów morskich wpływają na rozmieszczenie stad oraz ograniczają dostępność ryb na tradycyjnych łowiskach przybrzeżnych.

Intensywne połowy przemysłowe wymagają skutecznego nadzoru, kontroli i współpracy regionalnej. Bez zrównoważonego zarządzania kraj może utracić jedną ze swoich najważniejszych przewag gospodarczych.

Turystyka i gospodarka usługowa

Turystyka należy do najbardziej perspektywicznych obszarów rozwoju, choć nadal znajduje się na stosunkowo wczesnym etapie. Według InvestSolomons generuje około 10,5 proc. PKB i zapewnia około 10,8 proc. zatrudnienia.

W kraju działa 141 obiektów turystycznych, przede wszystkim hoteli, pensjonatów i ośrodków wypoczynkowych, dysponujących łącznie ponad 1600 pokojami. W 2024 roku Wyspy Salomona odwiedziło około 25 326 turystów zagranicznych. Już w 2023 roku liczba wizyt osiągnęła około 90 proc. poziomu z 2019 roku.

Najważniejsze rynki źródłowe to:

• Australia – około 33,4 proc. przyjazdów;
• Papua-Nowa Gwinea – około 9,1 proc. przyjazdów;
• Fidżi – około 8,8 proc. przyjazdów.

Atutami kraju są dziewicze wyspy koralowe, bogate rafy, miejsca historyczne związane z II wojną światową, tradycyjne kultury i niewielkie natężenie ruchu turystycznego. Sprzyja to rozwojowi ekoturystyki, nurkowania i turystyki kulturowej.

Największy potencjał mają niszowe segmenty o wysokiej wartości dodanej, rozwijane z poszanowaniem środowiska i lokalnych społeczności.

Rozwój ograniczają wysokie koszty transportu międzynarodowego i krajowego, niedostateczna infrastruktura poza głównymi ośrodkami, słaba promocja oraz podatność na kryzysy zdrowotne i klimatyczne.

Poza turystyką sektor usług obejmuje głównie handel detaliczny, finanse, transport oraz działalność powiązaną z administracją publiczną. Według UNCTAD eksport usług wyniósł około 133 mln USD w 2024 roku, a import około 248 mln USD. Deficyt sięgnął zatem około 116 mln USD.

Import usług obejmuje przede wszystkim transport, usługi biznesowe i finansowe oraz działalność związaną z misjami pomocowymi i zagranicznymi inwestorami. Deficyt odzwierciedla ograniczoną zdolność kraju do eksportowania usług o wysokiej wartości dodanej.

Sektor finansowy i działalność bankowa

System finansowy jest niewielki, ale zasadniczo stabilny. Dominującą rolę odgrywa kilka banków komercyjnych, a funkcję banku centralnego pełni Bank Centralny Wysp Salomona, czyli CBSI.

Według MFW sektor bankowy pozostaje dobrze dokapitalizowany i rentowny, choć jakość aktywów nieco się pogorszyła. Udział kredytów zagrożonych wzrósł do około 10,6 proc. w pierwszej połowie 2024 roku.

W grudniu 2025 roku nominalna stopa depozytowa wynosiła około 0,50 proc., a średnia stopa kredytowa około 8,78 proc. Duża marża odsetkowa jest charakterystyczna dla małego rynku finansowego o podwyższonym ryzyku i ograniczonej konkurencji.

W lutym 2026 roku CBSI wprowadził referencyjną stopę polityki pieniężnej na poziomie 1,5 proc. Wcześniej głównymi instrumentami były rezerwy obowiązkowe i operacje rynku pieniężnego. Od września 2024 roku stopa rezerw obowiązkowych utrzymywała się na poziomie około 5,5 proc.

Dostęp do usług finansowych pozostaje ograniczony, szczególnie na obszarach wiejskich. Przeszkodami są słaba infrastruktura, brak odpowiednich zabezpieczeń majątkowych, nieuregulowany status gruntów i niewielka liczba oddziałów bankowych.

Rozwój sektora prywatnego wymaga szerszego dostępu do finansowania, w tym mikrofinansów i bankowości cyfrowej, a także regulacji zwiększających konkurencję.

Handel zagraniczny i integracja z gospodarką światową

Struktura handlu towarowego

Handel towarami jest jednym z głównych kanałów łączących gospodarkę Wysp Salomona z rynkami światowymi. Podstawowe dane pokazują wyraźny wzrost jego wartości:

Rok	Eksport towarów	Import towarów	Saldo
2005	103 mln USD	185 mln USD	–82 mln USD
2015	400 mln USD	466 mln USD	–66 mln USD
2024	507 mln USD	739 mln USD	–232 mln USD

Deficyty handlowe pozostają trwałą cechą gospodarki, choć okresowo są ograniczane przez wysoką sprzedaż surowców. W 2024 roku eksport towarów zwiększył się o około 17,7 proc., prawdopodobnie dzięki rosnącej sprzedaży minerałów i produktów rolnych. W 2025 roku dalszy wzrost eksportu pozwolił osiągnąć nadwyżkę.

W latach 2008–2012 średnioroczną strukturę eksportu tworzyły następujące grupy:

Grupa towarów	Średnia wartość eksportu rocznie
Kłody drewna	1,128 mld SBD
Minerały	290 mln SBD
Ryby	254 mln SBD
Olej palmowy	232 mln SBD
Kopra i olej kokosowy	138 mln SBD
Kakao	98 mln SBD
Reeksport	72 mln SBD
Drewno przetarte	64 mln SBD
Pozostałe towary	38 mln SBD

Po wyłączeniu leśnictwa i górnictwa najważniejszymi źródłami eksportu pozostają ryby, olej palmowy, produkty kokosowe i kakao. Struktura eksportu jest silnie skoncentrowana na surowcach i produktach pierwszego przetworzenia, przy niewielkim udziale wyrobów wysoko przetworzonych.

W 2024 roku najważniejszymi towarami eksportowymi były minerały, zwłaszcza złoto, a także drewno, ryby, olej palmowy i produkty kokosowe. Brak znaczącej dywersyfikacji w kierunku przemysłu, technologii i usług zwiększa podatność kraju na wahania cen oraz popytu u głównych partnerów.

Główne kierunki geograficzne handlu

Geografia handlu odzwierciedla położenie Wysp Salomona oraz surowcowy charakter ich eksportu. Kluczową rolę odgrywają państwa azjatyckie i partnerzy regionalni z obszaru Pacyfiku.

W sektorze drzewnym zdecydowanie najważniejszym odbiorcą są Chiny. W 2025 roku trafiło tam około 312 699 m³ okrągłego drewna. Mniejsze ilości wysyłano do Korei i Wietnamu. Filipiny są ważnym importerem kopry i produktów kokosowych.

Import obejmuje przede wszystkim paliwa, pojazdy, maszyny, wyroby przemysłowe i żywność, w tym ryż. Do ważnych dostawców należą Australia, Nowa Zelandia, Singapur, Chiny i Japonia.

Struktura handlu odzwierciedla zarówno tradycyjne powiązania regionalne, jak i rosnącą rolę Azji jako rynku zbytu dla surowców oraz źródła dóbr przemysłowych.

Handel usługami i turystyka

Handel usługami jest słabiej rozwinięty niż handel towarowy. W 2024 roku eksport usług wyniósł około 133 mln USD, a import 248 mln USD, co oznaczało deficyt w wysokości około 116 mln USD.

Eksport obejmuje głównie turystykę, transport oraz część usług finansowych i biznesowych. Import dotyczy przede wszystkim transportu, doradztwa, inżynierii i innych usług profesjonalnych, a także działalności organizacji międzynarodowych, misji pomocowych oraz zagranicznych firm z sektorów zasobowych.

Rozwój usług finansowych, cyfrowych, edukacyjnych i zdrowotnych jest ważnym warunkiem zwiększenia wartości dodanej oraz dywersyfikacji eksportu.

Bilans płatniczy i przepływy finansowe

Bilans płatniczy jest kształtowany przez handel, przekazy od migrantów, pomoc zagraniczną oraz przepływy kapitałowe związane z inwestycjami i zadłużeniem publicznym.

Według MFW rezerwy walutowe pozostawały na odpowiednim poziomie i pozwalały w 2025 roku sfinansować około dziewięciu miesięcy importu. Dane CBSI wskazywały na około 6,764 mld SBD rezerw w maju 2026 roku oraz 7,012 mld SBD w sierpniu 2026 roku.

Wysoki poziom rezerw ma szczególne znaczenie dla gospodarki zależnej od importu paliw i żywności oraz podatnej na wstrząsy zewnętrzne.

Przekazy pieniężne od obywateli pracujących za granicą są ważnym źródłem dochodów gospodarstw domowych. W 2024 roku odpowiadały za około 6 proc. PKB. Programy mobilności pracowników do Australii i Nowej Zelandii pomagają ograniczać ubóstwo, dywersyfikują dochody oraz ułatwiają transfer wiedzy i umiejętności.

Ryzyko niewypłacalności długu zewnętrznego jest oceniane jako niskie, natomiast ogólne ryzyko dotyczące długu publicznego — jako umiarkowane. Poziom zadłużenia nie jest jeszcze krytyczny, lecz trwała luka fiskalna wymaga ostrożnej polityki budżetowej.

Instytucje gospodarcze, polityka makroekonomiczna i otoczenie regulacyjne

Bank centralny, polityka pieniężna i kurs walutowy

Bank Centralny Wysp Salomona odpowiada za politykę pieniężną, stabilność cen i bezpieczeństwo systemu finansowego. Publikuje dane dotyczące między innymi inflacji, wzrostu PKB, rezerw walutowych, podaży pieniądza, stóp procentowych i kursów walutowych.

Inflacja konsumencka utrzymuje się zwykle na umiarkowanym poziomie, choć okresowo podlega wyraźnym wahaniom. Według Banku Światowego w 2025 roku wyniosła około 3,4 proc. CBSI wskazywał natomiast poziom 4,2 proc. w marcu 2026 roku i 4,3 proc. w lipcu 2026 roku. Zmiany wynikały przede wszystkim z cen paliw i żywności.

Zależność od importu i ograniczona krajowa baza produkcyjna sprawiają, że gospodarka jest szczególnie podatna na zewnętrzne szoki cenowe.

W 2026 roku CBSI wprowadził referencyjną stopę polityki pieniężnej na poziomie 1,5 proc. Bank wykorzystuje również rezerwy obowiązkowe, instrumenty rynku pieniężnego i politykę kursową.

We wrześniu 2026 roku 1 dolar salomoński odpowiadał około 0,1242 USD. Kurs względem koszyka specjalnych praw ciągnienia pozostawał stabilny. Stabilność walutowa pomaga ograniczać wzrost kosztów importu, choć nawet niewielkie wahania kursu mogą silnie oddziaływać na poziom życia mieszkańców.

Finanse publiczne, zarządzanie fiskalne i dług

System finansów publicznych boryka się z problemami w zarządzaniu dochodami, wydatkami i długiem. Ramy oparte na ustawie o zarządzaniu finansami publicznymi z 2013 roku są wdrażane słabo i niespójnie.

Najważniejsze problemy obejmują niewystarczającą sprawozdawczość fiskalną, ograniczoną przejrzystość, opóźnione audyty oraz trudności techniczne we wdrażaniu systemu informatycznego. Ograniczenia te utrudniają bieżące monitorowanie sytuacji budżetowej i prowadzenie skutecznej polityki fiskalnej.

Dochody publiczne w dużej mierze zależą od sektorów zasobowych i pomocy zagranicznej. Spadek wpływów z leśnictwa stworzył trwałą lukę fiskalną, częściowo finansowaną długiem. Górnictwo rozszerza bazę eksportową, ale z powodu słabych regulacji i licznych zwolnień podatkowych nie przynosi jeszcze wystarczających wpływów.

W 2025 roku dług publiczny wynosił około 30 proc. PKB wobec progu ostrożnościowego na poziomie 35 proc. PKB. Zadłużenie niemal się potroiło względem okresu sprzed pandemii, między innymi z powodu dużych inwestycji infrastrukturalnych i wydatków związanych z Igrzyskami Pacyfiku.

Choć dług nie osiągnął jeszcze alarmującego poziomu, tempo jego wzrostu i słabość bazy dochodowej wymagają ostrożnego zarządzania finansami publicznymi.

Otoczenie regulacyjne, jakość rządzenia i sektor prywatny

Rozwój sektora prywatnego ograniczają niejasne prawa własności gruntów, utrudniony dostęp do finansowania, słaba infrastruktura, wysokie koszty energii i transportu oraz ryzyko korupcji, szczególnie w sektorach zasobowych.

Upowszechnienie rejestracji gruntów i poprawa dostępu do mechanizmów rozstrzygania sporów mogłyby zwiększyć bezpieczeństwo prawne i zachęcić do inwestycji. Konieczne jest także wzmocnienie zarządzania w leśnictwie i górnictwie poprzez przejrzystsze przepisy, większe zasoby organów nadzoru i lepsze mechanizmy sprawozdawcze.

Narodowa Strategia Rozwoju i programy Banku Światowego wskazują na potrzebę:

• uproszczenia procedur administracyjnych,
• wzmocnienia instytucji antykorupcyjnych,
• poprawy klimatu inwestycyjnego,
• rozwoju infrastruktury fizycznej i cyfrowej,
• zwiększenia bezpieczeństwa prawnego przedsiębiorców.

Reforma regulacji i poprawa jakości rządzenia są niezbędne, aby sektor prywatny mógł tworzyć więcej miejsc pracy i większą wartość dodaną.

Rynek pracy, demografia ekonomiczna i migracje

Struktura demograficzna i przestrzenna rynku pracy

Rynek pracy jest kształtowany przez młodą, szybko rosnącą populację oraz dominację obszarów wiejskich. Spis z 2019 roku wykazał około 506 tys. osób w wieku produkcyjnym, z czego około 280,5 tys. było aktywnych zawodowo. Około 225,5 tys. osób pozostawało poza zasobem siły roboczej.

W 2019 roku zatrudnionych było około 258,4 tys. osób, a bezrobotnych około 22,1 tys. Stopa bezrobocia wśród aktywnych zawodowo wynosiła zatem około 7,9 proc. Modelowane dane MOP i Banku Światowego wskazywały natomiast na około 1,4 proc. bezrobocia w 2025 roku.

Rozbieżność wynika z różnych definicji i metod badawczych, co jest typowe dla gospodarek z dominującym sektorem subsystencyjnym. Niska formalna stopa bezrobocia nie oznacza braku problemów: powszechne są niepełne zatrudnienie, praca niskiej jakości i aktywność w sektorach o bardzo małej produktywności.

Udział rolnictwa w zatrudnieniu wzrósł z około 41 proc. w 2009 roku do około 50 proc. w 2019 roku, podczas gdy znaczenie przemysłu i usług zmalało. Bank Światowy określa to jako odwróconą transformację strukturalną.

Zamiast przechodzenia pracowników z rolnictwa do przemysłu i usług nastąpił wzrost zatrudnienia w niskoproduktywnym rolnictwie. Sektory pozarolnicze nie były w stanie wchłonąć rosnącej liczby osób w wieku produkcyjnym.

Niedopasowanie strukturalne i formalne zatrudnienie

Jednym z głównych wyzwań jest niedopasowanie między liczbą osób wchodzących na rynek pracy a liczbą nowych miejsc w sektorze formalnym. Każdego roku do zasobu siły roboczej dołącza około 9000 młodych osób, podczas gdy powstaje tylko około 2100 formalnych miejsc pracy.

Większość nowych pracowników musi szukać zajęcia w sektorze nieformalnym, rolnictwie subsystencyjnym lub za granicą. Luka ta pokazuje ograniczoną zdolność gospodarki do tworzenia produktywnego zatrudnienia.

Sektor formalny obejmuje przede wszystkim administrację publiczną, bankowość, większe przedsiębiorstwa handlowe i usługowe oraz zakłady związane z górnictwem i przetwórstwem surowców. Liczba takich miejsc pracy pozostaje niewielka i rośnie powoli.

Rozwój małych i średnich przedsiębiorstw jest niezbędny, aby rynek pracy mógł przyjmować rosnącą liczbę osób w wieku produkcyjnym.

Migracje zarobkowe i przekazy pieniężne

Migracje zarobkowe są ważnym elementem strategii gospodarstw domowych i całego modelu rozwoju. Programy mobilności pracowników, szczególnie do Australii i Nowej Zelandii, umożliwiają podejmowanie pracy sezonowej lub czasowej w rolnictwie, budownictwie i usługach.

Część wynagrodzeń trafia następnie do rodzin w kraju. W 2024 roku transfery te stanowiły około 6 proc. PKB, co podkreśla ich znaczenie dla ograniczania ubóstwa i dywersyfikacji dochodów.

Wzrost cen żywności i paliw może jednak szybko ograniczać realną wartość przekazów. Migracje zarobkowe łagodzą problemy dochodowe, ale nie zastąpią krajowych działań na rzecz zwiększenia produktywności, stabilizacji cen i tworzenia miejsc pracy.

Strukturalne atuty i ograniczenia rozwoju

Zasoby przyrodnicze i potencjał rozwojowy

Wyspy Salomona dysponują bogatymi zasobami przyrodniczymi, które są jednocześnie atutem i źródłem ryzyka. Lasy tropikalne, złoża mineralne, zasoby rybne i walory turystyczne tworzą podstawę gospodarki.

Wyłączna strefa ekonomiczna o powierzchni około 1 377 130 km² oraz linia brzegowa licząca około 9880 km zapewniają dobre warunki dla rybołówstwa i turystyki morskiej. Lasy przez wiele lat umożliwiały intensywny eksport drewna, a złoża złota i innych minerałów stały się nowym motorem sprzedaży zagranicznej.

Przy odpowiednim zarządzaniu dochody z zasobów naturalnych mogą finansować dywersyfikację gospodarki, infrastrukturę, edukację i ochronę zdrowia.

Duży potencjał ma również turystyka. Wyspy koralowe, rafy, laguny, lasy oraz miejsca związane z II wojną światową tworzą atrakcyjną ofertę dla osób poszukujących mniej zatłoczonych kierunków.

Turystyka generuje już ponad 10 proc. PKB i zatrudnienia przy stosunkowo niewielkiej liczbie odwiedzających. Przy odpowiednich inwestycjach w infrastrukturę, promocję, ochronę środowiska i jakość usług może stać się jednym z głównych pracochłonnych sektorów gospodarki.

Ograniczenia geograficzne, infrastrukturalne i klimatyczne

Jedną z najważniejszych barier jest peryferyjne położenie i przestrzenne rozproszenie państwa. Ludność mieszka na około 90 wyspach, co generuje bardzo wysokie koszty transportu oraz utrudnia budowę jednolitej sieci drogowej, energetycznej i telekomunikacyjnej.

Peryferyjność, rozproszenie ludności, wysokie koszty energii i transportu oraz powtarzające się wstrząsy klimatyczne tworzą trwałe bariery dla rozwoju sektora prywatnego.

Kraj jest narażony na liczne zagrożenia naturalne:

• cyklony tropikalne,
• sztormy i powodzie,
• osunięcia ziemi,
• podnoszenie się poziomu morza,
• erozję wybrzeży i szkody w ekosystemach morskich.

Zdarzenia te niszczą drogi, mosty, sieci energetyczne, budynki, uprawy i infrastrukturę turystyczną, powodując przerwy w produkcji i handlu. Doświadczenia związane z cyklonem Maila uwidoczniły potrzebę odbudowy buforów finansowych i lepszego przygotowania na przyszłe kryzysy.

Odporność na katastrofy klimatyczne musi być integralną częścią polityki gospodarczej, fiskalnej i inwestycyjnej.

Społeczne uwarunkowania rozwoju i kapitał ludzki

Kapitał ludzki charakteryzuje się niskim poziomem formalnego wykształcenia oraz ograniczonym dostępem do ochrony zdrowia. Wskaźnik HDI wynoszący około 0,564 plasuje kraj na 156. miejscu na świecie.

Długość życia, poziom edukacji i dochód per capita pozostają relatywnie niskie, szczególnie w porównaniu z lepiej rozwiniętymi państwami regionu, takimi jak Fidżi. Potrzebne są dalsze inwestycje w jakość kształcenia, dostęp do szkół na obszarach wiejskich, podstawową opiekę zdrowotną i profilaktykę.

Ubóstwo i nierówności geograficzne dodatkowo utrudniają rozwój kapitału ludzkiego. Około 61 proc. mieszkańców żyje poniżej progu 3,65 USD dziennie według parytetu siły nabywczej. Wydawanie blisko połowy dochodów na żywność ogranicza możliwości oszczędzania i inwestowania w edukację, zdrowie oraz przyszłość dzieci.

Polityka rozwojowa musi łączyć wzrost gospodarczy z poprawą bezpieczeństwa żywnościowego, dostępności usług publicznych i włączenia społecznego.

Narodowa Strategia Rozwoju obejmuje zarówno trwały wzrost gospodarczy, jak i ograniczenie ubóstwa oraz poprawę jakości usług społecznych. Inwestycje w edukację, zdrowie, równość płci, wodę, energię i ochronę socjalną są kluczowe dla przełamania wielowymiarowych barier rozwojowych.

Przyszły model gospodarczy powinien jednocześnie wspierać sektory generujące produktywność i zatrudnienie, wzmacniać instytucje oraz poprawiać dobrostan mieszkańców.