Gospodarka Jordanii opiera się przede wszystkim na usługach, turystyce i sektorze publicznym, a jednocześnie pozostaje silnie zależna od importu energii oraz finansowania zewnętrznego. Ważną rolę odgrywa również wyspecjalizowany eksport surowców mineralnych, odzieży i produktów farmaceutycznych.
W 2025 r. produkt krajowy brutto Jordanii wyniósł 61,61 mld USD, czyli około 5 347,8 USD na mieszkańca, a realne tempo wzrostu gospodarczego osiągnęło 2,8%.
Największy wkład w produkcję i zatrudnienie mają usługi, zwłaszcza administracja publiczna, edukacja, ochrona zdrowia, finanse i turystyka. Całkowity udział turystyki w PKB szacowano w 2024 r. na blisko 20%. Kraj odwiedziło wówczas ponad 2 mln gości zagranicznych, a ich wydatki wyniosły około 7,2 mld USD.
Rozwój ograniczają jednak wysokie bezrobocie, niska aktywność zawodowa kobiet, znaczne zadłużenie publiczne oraz zależność od pomocy, kredytów i innych zewnętrznych źródeł finansowania.
Zakres danych i ogólny obraz gospodarki Jordanii
Zakres geograficzny i źródła statystyczne
Dane dotyczą Jordańskiego Królestwa Haszymidzkiego w jego współczesnych granicach. Jordania sąsiaduje z Izraelem i Palestyną na zachodzie, Syrią na północy, Irakiem na wschodzie oraz Arabią Saudyjską na południu.
Większość wskaźników obejmuje całą gospodarkę, chyba że odnoszą się do określonych sektorów lub obszarów, takich jak Specjalna Strefa Ekonomiczna w Akabie czy górnictwo fosforytów.
Najważniejsze źródła danych wykorzystywane do opisu jordańskiej gospodarki to:
- Departament Statystyki Jordanii – publikuje rachunki narodowe oraz dane dotyczące cen, rynku pracy i handlu zagranicznego;
- Bank Centralny Jordanii – odpowiada za statystyki monetarne, bankowe, fiskalne, kredytowe i dane bilansu płatniczego;
- Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy – dostarczają porównywalnych danych makroekonomicznych oraz analiz reform;
- Światowa Organizacja Handlu i UN Comtrade – udostępniają szczegółowe statystyki handlu międzynarodowego;
- Ministerstwo Energii i Zasobów Mineralnych – publikuje bilanse energetyczne i dokumenty strategiczne;
- US Geological Survey – przedstawia dane o produkcji i eksporcie surowców, w tym fosforytów, potasu i bromu;
- Ministerstwo Turystyki i Zabytków – gromadzi informacje dotyczące ruchu turystycznego i znaczenia branży.
W ostatnich latach zrewidowano część szeregów dotyczących PKB. Rok 2016 przyjęto jako bazowy dla szacunków sporządzanych w cenach stałych.
Pomimo rozbudowanej statystyki makroekonomicznej nadal występują luki w danych o jakości zatrudnienia, skali pracy nieformalnej, nierównościach dochodowych oraz udziale uchodźców w rynku pracy.
Kluczowe wielkości makroekonomiczne
Podstawowe wskaźniki pokazują umiarkowane tempo wzrostu i niską inflację, ale również wysoki poziom bezrobocia, zadłużenia oraz deficytu budżetowego:
| Wskaźnik | Wartość | Okres |
|---|---|---|
| Nominalny PKB | 61,61 mld USD | 2025 r. |
| PKB na mieszkańca | 5 347,8 USD | 2025 r. |
| Realny wzrost PKB | 2,8% | 2025 r. |
| Średnioroczna inflacja CPI | 1,8% | 2025 r. |
| Bezrobocie według szacunków ILO | 16,5% | 2025 r. |
| Bezrobocie według krajowego badania ankietowego | 21,4% | III kwartał 2025 r. |
| Aktywność zawodowa kobiet | 14,4% | III kwartał 2025 r. |
| Dług sektora finansów publicznych | 83,3% PKB | 2025 r. |
| Deficyt budżetowy wraz z grantami | 5,2% PKB | 2025 r. |
Inflacja konsumencka pozostawała umiarkowana. W styczniu 2026 r. wskaźnik CPI wyniósł 1,1%, natomiast w sierpniu 2026 r. Departament Statystyki Jordanii odnotował roczną inflację na poziomie 2,2%.
Jednym z najpoważniejszych problemów gospodarczych jest bezrobocie. Krajowe dane ankietowe za trzeci kwartał 2025 r. wskazywały na stopę bezrobocia równą 21,4%, w tym 18% wśród mężczyzn i 33,9% wśród kobiet. W drugim kwartale 2026 r. Departament Statystyki raportował 16,1%.
Aktywność zawodowa kobiet wyniosła zaledwie 14,4% w trzecim kwartale 2025 r., co oznacza bardzo niski poziom wykorzystania dostępnego kapitału ludzkiego. Do najważniejszych barier należą ograniczona liczba odpowiednich miejsc pracy, obowiązki opiekuńcze, normy społeczne oraz niedostosowany transport publiczny.
Krajową stopę ubóstwa Bank Światowy szacował na 15,7% populacji na podstawie badania dochodów i wydatków gospodarstw domowych z lat 2017–2018. Wyniki badania przeprowadzonego w latach 2021–2022 nie były jeszcze dostępne w chwili publikacji tych szacunków.
Przekazy pieniężne od emigrantów odpowiadały za 7,6% PKB w 2024 r., natomiast formalny dostęp do energii elektrycznej miało 100% ludności.
W 2025 r. dochody publiczne wynosiły około 23% PKB, a wydatki 28,2% PKB. Na 31 marca 2026 r. wartość niespłaconych zakupów i pożyczek z MFW sięgała 1 567,68 mln SDR, przy kwocie członkowskiej Jordanii wynoszącej 343,1 mln SDR.
Jordania łączy umiarkowany poziom dochodu, niską inflację i rozwinięte instytucje państwowe z wysokim bezrobociem, znacznym zadłużeniem oraz zależnością od finansowania zagranicznego.
Historyczne uwarunkowania modelu rozwoju
Od protektoratu do gospodarki usługowej
Na początku XX w. terytorium dzisiejszej Jordanii należało do Imperium Osmańskiego, a następnie znalazło się pod kontrolą brytyjską. W 1946 r. powstało niezależne Królestwo Transjordanii, które w 1949 r. przyjęło nazwę Jordańskiego Królestwa Haszymidzkiego.
W pierwszych dekadach niepodległości gospodarka opierała się głównie na rolnictwie, hodowli i wsparciu brytyjskim. Napływ uchodźców palestyńskich po 1948 i 1967 r., a później migrantów oraz uchodźców z innych państw regionu, zwiększał presję na zasoby i infrastrukturę. Jednocześnie poszerzał rynek wewnętrzny i zasób siły roboczej.
W drugiej połowie XX w. Jordania rozbudowała administrację, bank centralny, system podatkowy, edukację i ochronę zdrowia. Proces ten sprzyjał rozwojowi usług publicznych i stopniowemu przekształcaniu kraju w gospodarkę usługową.
Jordania jest członkiem MFW od 29 sierpnia 1952 r. i korzystała z 11 porozumień finansowych. Ze względu na brak znaczących złóż ropy coraz większą rolę odgrywały transfery od państw Zatoki Perskiej, Stanów Zjednoczonych i organizacji międzynarodowych.
Jordański model bywa określany jako quasi-rentierski, ponieważ w dużej mierze opiera się na pomocy zagranicznej, przekazach pieniężnych i finansowaniu zewnętrznym, a nie na dochodach z eksportu ropy.
Kryzysy zadłużeniowe lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX w. doprowadziły do wdrożenia programów dostosowawczych, liberalizacji handlu, deregulacji i prywatyzacji. Umowy handlowe z USA, Unią Europejską i państwami regionu zwiększyły otwartość gospodarki.
Duże znaczenie zyskały Qualifying Industrial Zones, które umożliwiły eksporterom, szczególnie producentom odzieży, bezcłowy dostęp do rynku amerykańskiego po spełnieniu określonych reguł pochodzenia towarów.
W rezultacie ukształtował się model hybrydowy: otwarty na handel i inwestycje zagraniczne, a zarazem oparty na silnej roli państwa, usług publicznych i finansowania międzynarodowego. Przemysł ciężki pozostał skoncentrowany wokół kilku specjalizacji związanych z fosforytami, potasem i bromem.
Wstrząsy energetyczne po 2011 r.
Po 2011 r. poważnym problemem stały się przerwy w dostawach gazu ziemnego z Egiptu. Przed wystąpieniem zakłóceń paliwo to pokrywało ponad 80% zapotrzebowania jordańskiej elektroenergetyki na gaz.
Sabotaże gazociągu zmusiły Jordanię do zwiększenia importu produktów naftowych w okresie wysokich cen. Podniosło to koszty wytwarzania energii i zwiększyło presję na finanse publiczne.
Odpowiedzią była dywersyfikacja dostaw oraz rozwój odnawialnych źródeł energii. W 2024 r. OZE odpowiadały za 26,92% produkcji energii elektrycznej i 14% podaży energii pierwotnej. Jednocześnie 58,08% energii elektrycznej wytwarzano z gazu ziemnego, a krajowe wydobycie pokrywało zaledwie 4,71% podaży tego paliwa.
W latach 2010–2023 import energii utrzymywał się na poziomie około 8 mln ton oleju ekwiwalentnego rocznie, przekraczając 10 Mtoe w 2017 r. W 2023 r. wyniósł 7 406 ktoe. Ropa i produkty naftowe odpowiadały za 58,9% importowanej energii, a gaz ziemny za 39%.
Zakłócenia dostaw ujawniły strukturalną słabość gospodarki wynikającą z jej zależności od importowanych paliw. Rozwój energetyki słonecznej i wiatrowej ogranicza to ryzyko, ale wymaga modernizacji sieci, magazynowania energii oraz reformy rynku. Część projektów została sfinansowana przez prywatnych inwestorów i zagraniczne fundusze rozwojowe.
Instytucje gospodarcze i wsparcie międzynarodowe
Bank Centralny Jordanii odpowiada za politykę pieniężną, stabilność sektora bankowego i zarządzanie rezerwami walutowymi. Utrzymuje powiązanie dinara jordańskiego z dolarem amerykańskim, co sprzyja stabilności cen oraz ogranicza ryzyko kursowe dla importerów i inwestorów.
Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy są zarówno źródłami finansowania, jak i ważnymi uczestnikami procesu reform. MFW prowadzi regularne konsultacje na podstawie art. IV, natomiast Bank Światowy finansuje projekty infrastrukturalne i społeczne oraz reformy budżetowe.
W czerwcu 2026 r. zatwierdzono pożyczkę w wysokości 700 mln USD w ramach programu wspierającego inwestycje prywatne, zatrudnienie oraz zieloną i cyfrową transformację.
Zaangażowanie instytucji międzynarodowych pomaga utrzymywać płynność i stabilność gospodarczą, ale może ograniczać elastyczność polityki fiskalnej. Warunki finansowania często wymagają konsolidacji budżetowej, zmian regulacyjnych i reform sektora publicznego, co może prowadzić do napięć społecznych.
Struktura gospodarki i główne specjalizacje
Dominacja usług i znaczenie turystyki
Jordania jest gospodarką zdominowaną przez usługi. Najważniejsze znaczenie mają administracja publiczna, edukacja, ochrona zdrowia, finanse, transport, handel i turystyka. Rolnictwo i przemysł przetwórczy uzupełniają strukturę gospodarczą, lecz to sektor usług generuje największą część wartości dodanej.
Turystyka należy do najważniejszych źródeł wpływów dewizowych. W 2024 r. Jordanię odwiedziło ponad 2 mln gości zagranicznych, którzy wydali około 7,2 mld USD.
Sektor zapewniał bezpośrednio ponad 50 tys. miejsc pracy, czyli około 3,4% całkowitego zatrudnienia. Według Światowej Rady Podróży i Turystyki jego bezpośredni i pośredni wkład w PKB sięgał łącznie blisko 20%.
Najważniejsze ośrodki turystyczne Jordanii to:
- Petra,
- Morze Martwe,
- Wadi Rum,
- Akaba,
- Dżarasz,
- Amman.
Przewagami kraju są dziedzictwo historyczne, walory przyrodnicze i względna stabilność polityczna. Turystyka pozostaje jednak szczególnie podatna na konflikty regionalne, pandemie oraz zmiany w postrzeganiu bezpieczeństwa.
Przemysł odzieżowy i farmaceutyczny
W przemyśle przetwórczym wyróżniają się odzież i farmaceutyki. W 2024 r. eksport odzieży oraz powiązanych akcesoriów dzianych osiągnął 1 665 mln JD wobec 1 326 mln JD rok wcześniej, co oznacza wzrost o 25,6%.
Eksport produktów farmaceutycznych zwiększył się z 532 mln JD w 2023 r. do 611 mln JD w 2024 r., czyli o 14,8%.
Według danych WTO specjalistyczna odzież dziana lub szydełkowana odpowiadała w 2024 r. za 11,8% eksportu Jordanii, osiągając wartość 1 471,5 mln USD. Biżuteria i jej części wykonane z metali szlachetnych innych niż srebro stanowiły 6,9% eksportu, a naturalne fosforany wapnia i powiązane surowce 6,2%.
Przemysł odzieżowy korzysta z preferencyjnego dostępu do rynku amerykańskiego i uczestniczy w międzynarodowych łańcuchach dostaw. Jest jednak wrażliwy na zmiany polityki handlowej, kosztów pracy i standardów społecznych.
Farmaceutyki reprezentują sektor o wyższej wartości dodanej, wykorzystujący kwalifikacje w dziedzinie chemii, farmacji i medycyny. Jego rozwój wymaga stabilnych regulacji, ochrony własności intelektualnej oraz dostępu do rynków o wysokich wymaganiach jakościowych.
Górnictwo – fosforyty, potas i brom
Jordania nie posiada znaczących złóż ropy naftowej, ale dysponuje ważnymi zasobami mineralnymi. Według US Geological Survey w 2024 r. zajmowała wysokie pozycje w światowej produkcji kilku surowców:
- brom – drugie miejsce poza USA i 26% światowej produkcji;
- pumeks – drugie miejsce na świecie;
- skała fosforytowa – piąte miejsce na świecie;
- potas – ósme miejsce na świecie;
- zeolity – dwunaste miejsce na świecie.
Udział górnictwa i kopalnictwa, wraz z węglowodorami, wyniósł 3,1% PKB w 2024 r. Jordan Phosphate Mines zwiększyła produkcję skały fosforytowej do 11,5 mln ton wobec 11,45 mln ton w 2023 r.
Produkcja najważniejszych kopalń w 2024 r. przedstawiała się następująco:
| Kopalnia | Produkcja skały fosforytowej |
|---|---|
| Eshidiya | 7,5 mln ton |
| Wadi Al Abiad | 2,1 mln ton |
| Al Hassa | 1,9 mln ton |
Eksport fosforytów wzrósł do 7 mln ton. Największym odbiorcą były Indie, do których trafiło 73% wolumenu. Indonezja odpowiadała za 16%, a Chiny za 6%.
Arab Potash Company zwiększyła produkcję surowych soli potasowych z 2,78 mln ton w 2023 r. do 2,84 mln ton w 2024 r. W przeliczeniu na K₂O produkcja wyniosła 1,732 mln ton. Potas eksportowano między innymi do Europy, na Bliski Wschód oraz do Brazylii, Chin i Indii.
Fosforyty, potas i brom zapewniają Jordanii istotne wpływy dewizowe, lecz nie mogą samodzielnie stanowić podstawy rozwoju ze względu na ograniczoną liczbę miejsc pracy i podatność na wahania cen światowych. Rozbudowa lokalnego przetwórstwa chemicznego mogłaby zwiększyć wartość dodaną pozostającą w kraju.
Rolnictwo i bezpieczeństwo żywnościowe
Rolnictwo ma istotne znaczenie społeczne, zwłaszcza w dolinie Jordanu, lecz jego udział w gospodarce pozostaje ograniczony. Niedobór wody, niewielka powierzchnia gruntów uprawnych i wzrost liczby ludności powodują dużą zależność od importu żywności.
Import zbóż osiągnął w 2024 r. wartość 675 mln JD wobec 792 mln JD rok wcześniej. Pszenica durum, z wyłączeniem materiału siewnego, odpowiadała za 1,1% całkowitego importu i miała wartość 300,8 mln USD.
Ograniczone zasoby wodne sprawiają, że Jordania nie jest w stanie osiągnąć pełnej samowystarczalności żywnościowej.
Energetyka jako kręgosłup gospodarki
Koszty energii wpływają na konkurencyjność wszystkich sektorów oraz na bilans płatniczy. W 2024 r. OZE odpowiadały za 26,92% produkcji energii elektrycznej, natomiast gaz ziemny za 58,08%. Krajowe wydobycie gazu zaspokajało jedynie 4,71% podaży tego paliwa.
W 2023 r. import energii wyniósł 7 406 ktoe. Ropa i produkty ropopochodne odpowiadały za 58,9% importu, a gaz ziemny za 39%. Tak wysoka zależność wymaga utrzymywania odpowiednich rezerw walutowych i zwiększa wrażliwość gospodarki na światowe ceny paliw.
Rozwój OZE tworzy możliwości inwestycyjne i może ograniczać zapotrzebowanie na import. Wyzwaniem pozostaje jednak sprawiedliwy podział kosztów i korzyści transformacji.
Prywatne instalacje pozwalają zamożniejszym gospodarstwom i przedsiębiorstwom obniżać rachunki, podczas gdy koszty utrzymania sieci oraz tradycyjnych mocy wytwórczych pozostają w znacznej mierze po stronie systemu publicznego.
Handel zagraniczny
Obroty towarowe i deficyt handlowy
W 2024 r. Jordania odnotowała znaczący deficyt w handlu towarami:
| Pozycja | Wartość w mln JD | Wartość według WTO w mln USD |
|---|---|---|
| Eksport wraz z reeksportem | 9 433 | 12 515,1 |
| Import | 19 110 | 26 282,6 |
| Deficyt handlowy | 9 677 | 13 767,5 |
Trwały deficyt handlowy wynika z dużego importu energii, żywności, maszyn, pojazdów i dóbr konsumpcyjnych, podczas gdy eksport koncentruje się w kilku wyspecjalizowanych branżach.
Lukę częściowo pokrywają wpływy z turystyki, przekazy emigrantów, pomoc zagraniczna, kredyty i inwestycje kapitałowe.
Główni partnerzy handlowi
Największym odbiorcą jordańskiego eksportu w 2024 r. były Stany Zjednoczone. Struktura geograficzna eksportu przedstawiała się następująco:
| Partner handlowy | Udział w eksporcie | Wartość eksportu |
|---|---|---|
| Stany Zjednoczone | 26,2% | 3 280,2 mln USD |
| Arabia Saudyjska | 13,1% | brak danych |
| Indie | 11,2% | brak danych |
| Irak | 10,9% | brak danych |
| Unia Europejska | 5,2% | brak danych |
| Zjednoczone Emiraty Arabskie | 4,6% | brak danych |
| Chiny | 2,6% | brak danych |
| Egipt | 2,3% | brak danych |
| Kuwejt | 1,8% | brak danych |
Struktura ta pokazuje dwa główne kierunki integracji. Pierwszym jest rynek amerykański, ważny szczególnie dla przemysłu odzieżowego. Drugim są państwa Bliskiego Wschodu i Azji, kupujące wyroby przemysłowe, fosforyty oraz potas.
Indie i Chiny mają szczególne znaczenie dla jordańskiego sektora nawozowego.
Struktura eksportu
Do najważniejszych produktów eksportowych należą odzież, farmaceutyki, biżuteria, fosforyty i potas:
| Kategoria eksportowa | Wartość w 2024 r. |
|---|---|
| Odzież i akcesoria dziane | 1 665 mln JD |
| Biżuteria i ozdoby z metali szlachetnych | 648 mln JD |
| Produkty farmaceutyczne | 611 mln JD |
| Surowe fosforyty | 547 mln JD |
| Surowy potas | 466 mln JD |
Między 2023 a 2024 r. wartość eksportu fosforytów spadła o 9,3%, a potasu o 28,4%. Jednocześnie dynamicznie rosła sprzedaż zagraniczna odzieży i farmaceutyków. Zmiany te mogły wynikać zarówno z wahań wolumenu, jak i cen światowych.
Struktura importu
Największe kategorie importowe Jordanii w 2024 r. obejmowały:
| Kategoria importowa | Wartość |
|---|---|
| Ropa, produkty ropopochodne i oleje mineralne | 2 651 mln JD |
| Pojazdy, motocykle i części | 1 844 mln JD |
| Maszyny i urządzenia | 1 346 mln JD |
| Biżuteria i wyroby z metali szlachetnych | 1 111 mln JD |
| Urządzenia elektryczne | 962 mln JD |
| Zboża | 675 mln JD |
Według klasyfikacji HS średnie oleje i preparaty naftowe bez biodiesla odpowiadały za 5,6% importu, samochody elektryczne za 5,3%, a surowa ropa naftowa za 4,1%. Istotne pozycje stanowiły również leki, złoto, tkaniny syntetyczne i pszenica durum.
Import samochodów elektrycznych wskazuje na modernizację transportu, lecz jego wpływ na bezpieczeństwo energetyczne zależy od struktury produkcji energii elektrycznej.
Jednoczesny eksport i import leków odzwierciedla specjalizację branżową. Jordania produkuje wybrane grupy farmaceutyków, ale sprowadza preparaty bardziej zaawansowane lub niedostępne lokalnie.
Usługi, przekazy i przepływy zewnętrzne
Turystyka jest najważniejszym źródłem eksportu usług. W 2024 r. wydatki turystów zagranicznych wyniosły 7,2 mld USD, natomiast przekazy od emigrantów odpowiadały za 7,6% PKB. Oba strumienie łagodzą skutki deficytu handlu towarowego.
Jordania jest także regionalnym ośrodkiem edukacji, ochrony zdrowia i usług biznesowych. Szczegółowe dane o eksporcie usług finansowych, informatycznych, transportowych i medycznych pozostają jednak ograniczone.
Model oparty na usługach, turystyce i przekazach pieniężnych jest podatny na koniunkturę w państwach Zatoki Perskiej oraz sytuację geopolityczną w regionie.
Zasoby, energia i infrastruktura
Zasoby mineralne
Pozycja Jordanii na światowych rynkach bromu, fosforytów i potasu stanowi ważny atut strukturalny. Surowce te generują dochody dewizowe niezależnie od turystyki i przekazów oraz włączają kraj w globalne łańcuchy dostaw przemysłu nawozowego.
Górnictwo jest jednak kapitałochłonne, tworzy mniej miejsc pracy niż usługi lub przemysł odzieżowy i może powodować szkody środowiskowe. Jego udział w PKB wyniósł 3,1% w 2024 r., dlatego Jordanii nie można uznać za klasyczną gospodarkę surowcową.
Zależność energetyczna
Zależność od importowanych paliw należy do największych ograniczeń gospodarki. Zakłócenia dostaw gazu z Egiptu po 2011 r. pokazały skalę tego ryzyka.
Jordania rozwinęła terminal LNG w Akabie, zawarła nowe umowy importowe i zwiększyła udział OZE, ale nadal pozostaje podatna na światowe ceny paliw oraz napięcia geopolityczne.
Ograniczenie zależności energetycznej wymaga równoczesnych działań w kilku obszarach:
- modernizacja sieci – zwiększenie jej zdolności do obsługi niestabilnej produkcji z OZE;
- magazynowanie energii – poprawa bilansowania systemu i bezpieczeństwa dostaw;
- efektywność energetyczna – ograniczenie zużycia energii przez gospodarstwa domowe, transport i przemysł;
- rozwój krajowego wydobycia – zwiększenie wykorzystania zasobów gazu, między innymi ze złoża Risha;
- reforma taryf – zapewnienie, aby korzyści z transformacji trafiały także do mniej zamożnych odbiorców.
Infrastruktura transportowa i rola Akaby
Port Akaba jest głównym morskim oknem Jordanii na świat. Obsługuje eksport fosforytów, potasu i produktów przemysłowych, a także import paliw, maszyn, żywności i dóbr konsumpcyjnych.
Specjalna Strefa Ekonomiczna w Akabie łączy funkcje portowe, logistyczne, przemysłowe i turystyczne. Rozwój infrastruktury Akaby bezpośrednio wpływa na konkurencyjność jordańskiego handlu zagranicznego.
Inwestycje wymagają jednak odpowiedniego planowania przestrzennego, ochrony środowiska Morza Czerwonego oraz włączania lokalnych społeczności w procesy gospodarcze.
Woda i środowisko
Jordania należy do państw o największym deficycie wody na świecie. Niedobór ogranicza rozwój rolnictwa, zwiększa koszty przemysłu i turystyki oraz wymusza inwestycje w odsalanie, odzysk ścieków i ograniczanie strat w sieciach.
Woda jest jednym z najważniejszych, choć słabo widocznych ograniczeń jordańskiego modelu rozwoju. Wraz ze wzrostem populacji i postępującymi zmianami klimatu presja na zasoby będzie się nasilać.
Polityka wodna pozostaje ściśle związana z pomocą międzynarodową oraz realizacją projektów transgranicznych.
Instytucje i ramy regulacyjne
Instytucje statystyczne i planistyczne
Departament Statystyki Jordanii gromadzi i publikuje dane demograficzne, społeczne i ekonomiczne. Odpowiada między innymi za rachunki narodowe oraz statystyki cen, zatrudnienia i handlu zagranicznego. Prowadzi również scentralizowany system wskaźników ekonomicznych i społecznych.
Bank Centralny Jordanii udostępnia szeregi czasowe dotyczące sektora monetarnego i bankowego, finansów publicznych, bilansu płatniczego, PKB, cen, produkcji i rynku kapitałowego.
Rozbudowana infrastruktura statystyczna wspiera prowadzenie polityki gospodarczej. Nadal ograniczona jest jednak dostępność danych o zatrudnieniu nieformalnym, nierównościach, jakości miejsc pracy i sytuacji uchodźców.
Polityka pieniężna i kursowa
Bank Centralny Jordanii odpowiada za stabilność cen, nadzór nad systemem finansowym oraz zarządzanie rezerwami walutowymi. Powiązanie dinara z dolarem amerykańskim ogranicza ryzyko kursowe i ułatwia planowanie importerom oraz inwestorom.
Stały kurs wymaga jednak odpowiednio wysokich rezerw walutowych i ostrożnej polityki fiskalnej. W gospodarce charakteryzującej się dużym deficytem handlowym i zależnością od importu energii utrzymanie tego systemu zależy od wpływów z eksportu, turystyki, przekazów, inwestycji oraz finansowania zagranicznego.
Polityka fiskalna i zadłużenie
Wysoki dług publiczny i chroniczny deficyt należą do najważniejszych wyzwań gospodarczych. W 2025 r. dług sektora finansów publicznych wynosił około 83,3% PKB, a deficyt budżetowy wraz z grantami 5,2% PKB.
Finansowanie z MFW i Banku Światowego umożliwia pokrywanie potrzeb budżetowych oraz realizację reform i inwestycji. Towarzyszą mu jednak warunki dotyczące konsolidacji fiskalnej, polityki podatkowej i zmian strukturalnych.
Najważniejszym wyzwaniem pozostaje pogodzenie stabilności finansów publicznych z potrzebą tworzenia miejsc pracy oraz finansowania infrastruktury i usług społecznych.
Regulacje dotyczące handlu i inwestycji
Jordania jest członkiem Światowej Organizacji Handlu oraz stroną umów handlowych z USA, Unią Europejską i państwami arabskimi. Porozumienia te zwiększyły dostęp do rynków zagranicznych, szczególnie dla przemysłu odzieżowego.
Specjalne strefy ekonomiczne, w tym ASEZ, oferują inwestorom preferencyjne warunki podatkowe, regulacyjne i infrastrukturalne. Mają przyciągać kapitał zagraniczny oraz rozwijać produkcję, logistykę, turystykę i zieloną energię.
Ocenę skuteczności tych rozwiązań utrudnia ograniczona dostępność szczegółowych danych o bezpośrednich inwestycjach zagranicznych w podziale na sektory.
Rynek pracy, demografia i kapitał ludzki
Demografia i migracje
Według MFW populacja Jordanii wyniosła 11,59 mln osób w 2026 r. Jej strukturę ukształtowały zarówno przyrost naturalny, jak i kolejne fale migracji z Palestyny, Iraku i Syrii.
Duża część mieszkańców koncentruje się w Ammanie, Irbidzie i Az-Zarka. Wzmacnia to usługowy charakter gospodarki, ale jednocześnie zwiększa zapotrzebowanie na mieszkania, transport oraz infrastrukturę miejską.
Napływ uchodźców wywiera presję na edukację, ochronę zdrowia, mieszkalnictwo i rynek pracy. Uchodźcy uczestniczą zarazem w rozwoju takich branż jak przemysł odzieżowy, budownictwo i usługi. Skala tego udziału nie jest jednak w pełni widoczna w oficjalnych danych.
Bezrobocie i aktywność zawodowa
Stopa bezrobocia pozostaje wysoka niezależnie od zastosowanej metodologii. W 2025 r. wynosiła od 16,5% według modelowanych szacunków ILO do 21,4% według krajowych danych ankietowych.
Szczególnie trudna jest sytuacja kobiet. Bezrobocie w tej grupie sięgało 33,9%, natomiast aktywność zawodowa wynosiła zaledwie 14,4%.
Do najważniejszych problemów rynku pracy należą:
- wysokie bezrobocie młodych – utrudniające wejście absolwentów na rynek pracy;
- niedopasowanie kwalifikacji – rozbieżność między profilem kształcenia a potrzebami pracodawców;
- niedobór stanowisk o wysokiej wartości dodanej – ograniczający możliwości zatrudnienia specjalistów;
- bariery dla kobiet – obejmujące obowiązki opiekuńcze, normy społeczne i niedostateczny transport publiczny;
- emigracja zarobkowa – zmniejszająca krajowy zasób wykwalifikowanych pracowników.
Poprawa sytuacji wymaga reformy edukacji, wsparcia przedsiębiorczości, rozwoju transportu publicznego oraz zwiększenia dostępności usług opiekuńczych.
Kapitał ludzki i edukacja
Kapitał ludzki jest jednym z najważniejszych atutów Jordanii. Rozbudowany system edukacji wspiera sektor medyczny, farmaceutyczny, finansowy i informatyczny. Problemem pozostaje jednak niewystarczająca liczba miejsc pracy dla absolwentów.
Emigracja wykwalifikowanych pracowników do państw Zatoki Perskiej przynosi przekazy pieniężne, lecz jednocześnie ogranicza zasób specjalistów dostępnych na rynku krajowym.
Długoterminowy rozwój wymaga tworzenia miejsc pracy w IT, badaniach i rozwoju, zaawansowanym przemyśle oraz usługach profesjonalnych.
Uchodźcy i przekazy pieniężne
Przekazy od emigrantów stanowiły 7,6% PKB w 2024 r. Finansują konsumpcję, edukację, mieszkalnictwo oraz obsługę zadłużenia gospodarstw domowych. Jednocześnie uzależniają część dochodów ludności od sytuacji gospodarczej w państwach przyjmujących.
Obecność uchodźców ma konsekwencje fiskalne i społeczne, ale może również zwiększać podaż pracy oraz popyt wewnętrzny. Skuteczna polityka integracyjna wymaga dokładniejszych danych o zatrudnieniu, kwalifikacjach i warunkach życia poszczególnych grup.
Atuty i ograniczenia modelu rozwoju Jordanii
Położenie geograficzne i integracja regionalna
Jordania leży na skrzyżowaniu szlaków łączących Azję, Europę i Afrykę. Dostęp do Morza Czerwonego przez Akabę oraz granice z Arabią Saudyjską, Irakiem, Syrią, Izraelem i Palestyną tworzą potencjał logistyczny i tranzytowy.
To samo położenie zwiększa jednak ekspozycję na konflikty, przerwy w handlu, napływ uchodźców i pogorszenie postrzegania bezpieczeństwa. Zmiany sytuacji regionalnej szybko przekładają się na turystykę, inwestycje i koszty transportu.
Atuty – kapitał ludzki, instytucje i usługi
Najważniejsze atuty gospodarki Jordanii obejmują:
- kapitał ludzki – rozwinięty system edukacji i dostępność specjalistów w sektorach medycznym, farmaceutycznym, finansowym i informatycznym;
- stabilne instytucje – rozbudowane struktury finansowe, statystyczne i administracyjne;
- względną stabilność polityczną – istotną dla turystyki, handlu i inwestycji;
- pełną elektryfikację – formalny dostęp do energii elektrycznej dla całej ludności;
- specjalizacje eksportowe – odzież, farmaceutyki, fosforyty, potas i brom;
- rozwinięty sektor usług – obejmujący turystykę, finanse, edukację i ochronę zdrowia.
Umiarkowana inflacja, stabilny kurs walutowy i dostęp do finansowania międzynarodowego zwiększają przewidywalność otoczenia gospodarczego. Turystyka generuje znaczące wpływy dewizowe, a wyspecjalizowany eksport częściowo dywersyfikuje źródła dochodu.
Ograniczenia – zadłużenie, energia, woda i rynek pracy
Najważniejszym ograniczeniem fiskalnym jest dług publiczny wynoszący 83,3% PKB w 2025 r. oraz deficyt budżetowy na poziomie 5,2% PKB. Wysokie koszty obsługi zadłużenia zmniejszają możliwości finansowania infrastruktury i usług publicznych.
Zależność od importowanej energii naraża kraj na wahania cen i zakłócenia dostaw. W 2023 r. import energii wyniósł 7 406 ktoe, z czego 58,9% przypadało na ropę i produkty ropopochodne, a 39% na gaz ziemny. Rozwój OZE ogranicza ryzyko, ale nie eliminuje zależności od paliw kopalnych.
Niedobór wody hamuje rozwój rolnictwa, przemysłu i miast. Wysokie bezrobocie, bardzo niska aktywność zawodowa kobiet oraz niewystarczająca liczba produktywnych miejsc pracy utrudniają pełne wykorzystanie kapitału ludzkiego.
Dodatkowym źródłem niepewności pozostaje sytuacja geopolityczna w Syrii, Iraku, Izraelu i Palestynie, która bezpośrednio wpływa na turystykę, handel, inwestycje oraz koszty transportu.